Door een reeks FBI-operaties is ‘opzichtige rijkdom’ in Ghana symbool geworden voor digitale criminaliteit en fraude. In het West-Afrikaanse land zwelt de oproep aan om lifestyle audits in te voeren om bezitters van luxe villa’s en auto’s vaker te onderzoeken.
De Ghanese hoofdstad Accra stond vorige week op zijn kop toen een van de populairste muzikanten van het land werd gearresteerd. De Lamborghini van Shatta Wale – waarde 130.000 euro – is volgens de FBI gelinkt aan een Ghanees die in de VS een gevangenisstraf van 7 jaar uitzit wegens grootschalige fraude. Tot opluchting van zijn fans kwam Wale op borgtocht vrij na zijn verklaring dat hij de auto van iemand had overgekocht en de crimineel niet kende.
De kanariegele Lamborghini is een van de vele sportwagens en luxe villa’s die de Ghanese autoriteiten afgelopen maanden in beslag hebben genomen. De acties zijn onderdeel van een grote operatie in samenwerking met de FBI om criminele netwerken aan te pakken die Amerikaanse burgers hebben opgelicht. Het onderzoek heeft op schokkende wijze blootgelegd hoeveel geld in Ghana wordt verdiend aan datingfraude en andere vormen van oplichting.
Begin augustus leverde Ghana ook drie mannen uit aan de Verenigde Staten die gezocht werden vanwege datingfraude en phishing. Een vierde man is nog op de vlucht. Volgens Amerikaans onderzoek zijn de vier leiders van een criminele groep die tussen 2016 en 2023 Amerikaanse bedrijven en kwetsbare mensen meer dan 100 miljoen dollar afhandig maakte. De groep benaderde vooral ouderen via dating platforms, sociale media en sms’jes.
Steeds meer Ghanese politici willen lifestyle audits toestaan: het vergelijken van iemands bezittingen en uitgaven met zijn of haar inkomen. Volgens The Africa Report werken parlementsleden aan een wetsvoorstel om overheidsinstellingen de bevoegdheid te geven om onderzoek te doen naar ambtenaren, politieke figuren en particulieren wiens rijkdom niet kan worden verklaard. ‘We zullen een einde maken aan de straffeloosheid van mensen die met onrechtmatig verkregen rijkdom pronken ten opzichte van arme Ghanezen’, zegt parlementsvoorzitter Alban Bagbin.
Verschillende Afrikaanse landen gebruiken al lifestyle audits om corruptie onder ambtenaren op te sporen, maar niet om particulieren te onderzoeken. De ervaring leert dat het vooral werkt om kleinere spelers op te pakken, terwijl grote criminelen hun geld gemakkelijk naar het buitenland wegsluizen. Tegenstanders zeggen bovendien dat Ghana al genoeg middelen heeft om crimineel geld aan te pakken. Het probleem zou niet bij de wetgeving liggen, maar bij gebrekkige handhaving.
Speciaal aanklager Kissi Agyebeng wil juist nog een stap verder gaan en roept op tot een grondwetswijziging om inbeslagname zonder veroordeling mogelijk te maken. ‘Onderzoeken en vervolgingen zijn traag, duur en vaak onproductief vanwege diepgewortelde geheimhouding en witwaspraktijken.’ Hij wil dat individuen zelf moeten bewijzen dat zij hun bezittingen en vermogen op een rechtmatige wijze verkregen hebben, op straffe van inbeslagname.
De discussie over onverklaarbare rijkdom roept de vraag op waarom er gewoonlijk in Ghana weinig kritiek is op mensen die hun rijkdom etaleren. Het meest spraakmakende voorbeeld is influencer Mona Faiz Montrage, die in korte tijd heel bekend werd door het delen van plaatjes van buitenlandse reizen en dure kleren. Bij de beelden van haar luxeleventje leek niemand zich af te vragen hoe ze zo snel rijk was geworden.
Montrage, die op haar hoogtepunt 3,4 miljoen volgers op Instagram had, omschreef zichzelf als ‘hardwerkende zakenvrouw’. Eerder dit jaar werd ze veroordeeld tot 1 jaar cel vanwege betrokkenheid bij datingfraude. In de Amerikaanse rechtbank bekende ze in totaal meer dan 2 miljoen dollar van naar schatting veertig Amerikaanse slachtoffers te hebben ontvangen.
Tegelijkertijd bestaat er wel veel kritiek op de wijdverspreide corruptie in het land. Uit recente peilingen van de Afrobarometer blijkt dat 63 procent van de bevolking denkt dat de meeste of zelfs alle politici corrupt zijn. Bijna driekwart van de respondenten zegt dat corruptie het afgelopen jaar is toegenomen en een nog grotere meerderheid is ontevreden over de aanpak van corruptie door de overheid.
‘We juichen het toe dat ambtenaren enorme bedragen doneren bij begrafenissen of in kerken, maar stellen zelden vragen over de bron’, zegt Mary Addah, landelijk directeur voor de internationale corruptie waakhond Transparancy International tegen The Africa Report. Volgens haar zijn lifestyle audits hard nodig om de problemen aan te pakken.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant