Politieke crisis De Franse premier Bayrou legt zijn lot op 8 september in handen van het parlement. Een politieke impasse dreigt: er is geen opvolger in zicht en Macron beschikt niet over een meerderheid in de Assemblée Nationale.
De Franse premier Bayrou maakte maandag bekend dat hij de Assemblée Nationale op 8 september zal vragen te stemmen over zijn politieke toekomst.
De zomer is nog niet afgelopen of de eerste politieke crisis dient zich alweer aan in Frankrijk. Maandag heeft premier François Bayrou bekendgemaakt dat hij de Assemblée Nationale op 8 september zal vragen te stemmen over zijn politieke toekomst. Dit doet hij in aanloop naar de spannende onderhandelingen over de staatsbegroting voor 2026, die in het najaar zouden beginnen.
Een dag na Bayrou’s aankondiging lijkt de uitslag van de stemming al vast te staan: vrijwel de volledige oppositie heeft aangekondigd de premier en zijn minderheidsregering naar huis te sturen. Hiermee komt Frankrijk voor de zoveelste keer onder president Emmanuel Macron in onbekend vaarwater en sluimert een nieuwe politieke impasse. Want er is geen logische opvolger voor de zeer impopulaire Bayrou. En de partijen die de bijna even impopulaire Macron steunen, hebben bij lange na geen meerderheid in het parlement.
Bayrou besloot de vertrouwensstemming naar eigen zeggen aan te kondigen om te onderzoeken of er consensus bestaat over het aanpakken van de enorme Franse staatsschuld (ruim 3.300 miljard euro), wat hij ziet als „een nationale noodzaak”. Daar is in de praktijk weinig debat over, zeggen economen: alle partijen zien dat de schuld te hoog is en weten dat Frankrijk op het strafbankje van de EU zit. Maar de meningen verschillen over hoe die staatsschuld moet worden aangepakt.
Wie het besluit van Bayrou wil begrijpen, moet terug naar juni 2024. Toen werd het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) de grootste partij bij de Europese parlementsverkiezingen, waarna Macron tot ieders verrassing het parlement ontbond en verkiezingen uitschreef. Nationaal-politieke gevolgen koppelen aan een Europese verkiezingsuitslag is ongebruikelijk, maar volgens Macron was dit nodig om clarification (opheldering) te krijgen over wat de Fransen wilden.
Deze clarification bleef uit: bij de verkiezingen werd het in alle haast opgetuigde linkse verbond NFP nipt de grootste, RN tweede en het kamp-Macron derde. Macron weigerde hierop een linkse premier en regering aan te stellen, in de wetenschap dat de (radicaal-)rechtse oppositie die meteen ten val zou brengen. Na een wekenlange impasse kwam hij in september uit bij de conservatieve oud-Brexit-onderhandelaar Michel Barnier als regeringsleider.
Macron hoopte dat Barnier een coalitie zou vormen met linkse en rechtse ministers, maar daar wilde links niet aan meedoen. Er ontstond een rechtse minderheidsregering.
De Franse premier Bayrou en president Macron tijdens een bijeenkomst in juli. Foto Tom Nicholson/AP
In december 2024 viel de regering-Barnier na een motie van wantrouwen omdat hij een begrotingswet wilde doorvoeren zonder parlementsstemming, waarna Macron de centrum-politicus Bayrou aanstelde als premier. Hij was niet Macrons eerste keus: Bayrou had gedreigd de steun van zijn partij in te trekken als Macron hem niet zou aanstellen. Die steun was in 2017 cruciaal voor Macrons eerste verkiezing tot president. Vanwege deze voorgeschiedenis hebben veel Fransen Bayrou nooit als een legitieme leider gezien.
In december vormde Bayrou een overwegend rechtse regering waarvan iedereen wist dat die – vanwege haar minderheid in het parlement – geen lang leven beschoren was. De afgelopen maanden stond Frankrijk binnenlands-politiek gezien goeddeels stil: bij elk enigszins gevoelig besluit kon de oppositie de regering immers laten vallen. Er zijn uitzonderingen: zo kwam de omstreden landbouwwet-Duplomb er wel, nadat de regering een parlementsstemming omzeilde. De regering vindt dat ze hiermee verantwoordelijkheid neemt, tegenstanders vinden het ondemocratisch. Het vertrouwen van Fransen in hun leiders is ondertussen tot een dieptepunt gedaald.
Aan één risicovolle wet kon Bayrou niet ontkomen: de begrotingswet voor 2026. De premier wil 44 miljard euro bezuinigen om de staatsschuld naar beneden te krijgen, maar de oppositiepartijen zijn het oneens met vrijwel alle voorstellen van Bayrou, zoals het plan om twee vrije dagen te schrappen. De verwachting was dat de regering bij de parlementaire behandeling in oktober zou vallen; dat moment lijkt Bayrou nu voor te willen zijn. Opvallend is dat de premier maandag net als Macron vorig jaar zei dat de stemming clarification moet brengen.
Na de ogenschijnlijk onvermijdelijke val van de regering-Bayrou zijn meerdere scenario’s mogelijk. Macron kan het parlement opnieuw ontbinden en verkiezingen uitschrijven. Dit kan leiden tot de zo vurig gewenste ‘opheldering’ als het RN of de linkse partijen een meerderheid behalen en kunnen regeren. Dat lijkt onwaarschijnlijk, gezien de laatste peilingen, maar is niet uitgesloten – onder andere omdat miljoenen Fransen überhaupt niet meer stemmen.
Veel Fransen drukten de afgelopen jaren de wens uit radicaal-rechts eens te willen ‘proberen’ en sommige analisten stellen dat minder radicale politici hier baat bij kunnen hebben. De gedachte is dat voor iedereen dan duidelijk wordt dat de RN-leiders ongeschikt zijn om het land te besturen, en dat veel van hun ideeën onuitvoerbaar blijken te zijn, als de partij een tijdje zou regeren onder Macron. Dat zou de partij de wind uit de zeilen moeten nemen voor de presidentsverkiezingen van 2027.
De kans dat nieuwe parlementsverkiezingen tot meer chaos leiden, lijkt echter groter: het parlement kan na de verkiezingen nog meer verdeeld raken.
Een andere optie is dat Macron aftreedt. Vertrekken voor het einde van zijn tweede termijn in april 2027 heeft hij altijd uitgesloten, onder meer omdat hij op internationaal gebied een belangrijke rol speelt. Maar de president heeft vaker onverwachte sprongen gemaakt en sommige oppositiepartijen dringen aan op zijn vertrek.
Na clarification lijkt het toverwoord nu responsabilité te zijn. Alle partijen zeggen „verantwoordelijkheid” te nemen: Bayrou door de keuze te geven aan het parlement, de oppositiepartijen met de belofte de in hun ogen niet-legitieme premier weg te sturen.
Source: NRC