Dertig Rotterdamse brugklassers van Melanchthon Kralingen leveren een week zomervakantie in om alvast te wennen aan hun nieuwe middelbare school. Ze leren niet alleen waar de kluisjes zijn, maar sluiten ook hun eerste vriendschappen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
In de gymzaal van Melanchthon Kralingen lopen leerlingen kriskras door elkaar. De opdracht: drie groepen vormen op leeftijd. Het mondt uit in chaos. Een meisje met springerig haar en een neuspiercing probeert de boel te redden. ‘Hoe oud ben jij?’, roept ze, steeds wanhopiger. ‘Broer, september komt toch vóór november?’ Ze grijpt naar haar hoofd. ‘Ahhh, ik krijg echt error.’ Dan snauwt ze: ‘Ben je dom of zo?’
Dat is het moment dat teamleider Leroy Naaktgeboren ingrijpt. Na zeven minuten concludeert hij: het vormen van de groepen is niet gelukt. ‘En dat is niet erg’, vervolgt hij. ‘Maar houd je emotie onder controle. We worden allemaal weleens boos, maar we kunnen elkaar niet uitschelden.’
Het is een van de lessen die dertig nieuwbakken brugklassers meekrijgen tijdens de zogeheten ‘zomerschool po-vo’. Die vindt plaats in de laatste vakantieweek en is bedoeld voor leerlingen die, om uiteenlopende redenen, zenuwachtig zijn voor de overstap van primair onderwijs (po) naar voortgezet onderwijs (vo).
Tijdens de zomerschool krijgen de brugklassers alvast een inkijkje in hun nieuwe omgeving. Ze doen oefeningen die zijn gericht op samenwerking, leren klasgenoten en docenten kennen en volgen proeflessen. Tussendoor is er ruimte voor leuke activiteiten, zoals een uitje naar het klimbos. Deelname is gratis.
‘Er zitten kinderen bij die best een grote mond hebben en die de overstap wel overleven’, zegt Naaktgeboren, die naast teamleider van de school ook eigenaar is van een bedrijf dat onderwijsprogramma’s in de zomer aanbiedt. Hij laat zich deze week extern inhuren. Leerlingen met een ingetogener karakter hebben het lastiger, vervolgt hij. ‘Hier krijgen zij de kans om in een kleine, veilige setting alvast wat gezichten te leren kennen. Zodat ze straks niet alleen zitten in de pauze.’
De zomerschool is onderdeel van een groeiend aantal initiatieven om leerlingen een ‘zachte landing’ te geven bij de overstap van de basis- naar de middelbare school. In Amsterdam bestaat bijvoorbeeld een pre-brugklas, bedoeld voor groep-8-leerlingen die nog niet toe zijn aan het voortgezet onderwijs en een jaar extra voorbereiding krijgen.
Daarnaast zijn er in verschillende steden doorstroomprogramma’s, waarin basisscholen en middelbare scholen samen optrekken om de overgang soepeler te maken. Leerlingen volgen dan in hun laatste basisschooljaar al lessen op de middelbare school, of krijgen in de eerste weken extra begeleiding van hun oude leerkracht.
Dat zulke initiatieven geen overbodige luxe zijn, blijkt onder meer uit het proefschrift van Marlau van Rens voor Universiteit Maastricht uit 2021. Zij concludeert dat de overgang van de basisschool naar de middelbare school succesvoller verloopt wanneer leerlingen actief worden betrokken en vooraf hun zorgen, verwachtingen en wensen mogen uitspreken.
De onderwijsinspectie stelt in een onderzoek uit 2015 naar overstappers in Eindhoven dat vooral kinderen met een pestverleden of specifieke onderwijsbehoefte in het eerste jaar vastlopen. Dat risico speelt ook op Melanchthon Kralingen. De kleinschalige vmbo-school telt zo’n vijfhonderd leerlingen en staat in een welgestelde wijk, maar de meeste scholieren komen uit omliggende buurten als Crooswijk en Noord. Thuis wordt vaak geen Nederlands gesproken en regelmatig spelen er sociaal-economische problemen.
In de verder lege school verplaatsen de leerlingen zich intussen van de gymzaal naar een klaslokaal. Daar mogen de brugklassers teamleider Naaktgeboren het hemd van het lijf vragen. Een meisje met een bril en een strakke pony steekt haar hand op. ‘Moeten we zelf schoolboeken kopen?’ Het is de 13-jarige Uliana uit Oekraïne. Ze woont met haar oma in een opvanglocatie in Spijkenisse, vertelt ze tijdens de pauze. ‘Mijn oma spreekt geen Nederlands, dus ik heb mezelf ingeschreven voor de zomerschool’, zegt ze monter. Deze week benut ze om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over haar nieuwe school.
Sydney (12) heeft een andere motivatie om deel te nemen: hij vindt het fijn om alvast te weten waar de kluisjes zijn. En om andere leerlingen te leren kennen. Hij wijst naar de blonde jongen tegenover hem. ‘Ik heb nu al één vriend’, zegt hij.
Tijdens de lunch, met wraps van de plaatselijke cateraar, zitten de mondige kinderen luid pratend bij elkaar. Andere leerlingen kijken stilletjes en afwachtend toe. Een jongen in rode Adidas-trui zegt op fluistertoon dat hij het ‘heel spannend’ vindt. Na een korte stilte voegt hij toe: ‘Vrienden maken.’
Niet alleen de leerlingen, ook ouders vinden de overgang spannend. ‘Soms nog spannender dan hun kinderen’, zegt Naaktgeboren. Vooral de angst voor pestgedrag speelt daarbij een rol. ‘Vroeger werd je misschien op school even gepest, kwam je thuis, ging je naar de voetbaltraining en had je alsnog een goede dag’, zegt Naaktgeboren. ‘Maar tegenwoordig, met sociale media en telefoontjes, gaat het 24/7 door. Ouders maken zich hier zorgen over.’
Volgens Jos Meester, al 28 jaar teamleider onderbouw op Melanchthon Kralingen, wordt de overstap soms spannender gemaakt dan nodig is. ‘We zeggen met z’n allen – ouders, docenten, basisscholen, de media – steeds hoe spannend het is, en dan wórdt het ook spannend’, zegt hij. ‘Natuurlijk ervaren sommige kinderen stress, maar het is goed om ook te benadrukken dat spanning ook leuk kan zijn. Een nieuwe stap.’
Dat stressgevoel is de laatste jaren wel toegenomen, aldus Meester. ‘Je ziet steeds meer druk in de maatschappij, ook onder jongeren. Sociale media spelen daarin een rol, net als de hang naar prestaties. Dat draagt eraan bij dat de overstap als zwaarder wordt ervaren.’
Demi (12) ziet vooral op tegen de toetsen, zegt ze, terwijl ze voorzichtig op haar wrap kauwt. ‘Ik word nerveus als ik iets moet maken’, zegt ze. ‘En ik wil gewoon goede cijfers halen.’ Haar moeder schreef haar in voor de zomerschool. ‘Ze zei: het is beter voor jou, dan leer je alvast kinderen kennen.’ Zelf twijfelde ze of ze een week vakantie wilde inleveren, maar nu is ze blij dat ze meedoet. Datzelfde geldt voor Sydney, die stralend naast zijn nieuwe vriend zit. ‘Ik denk alleen dat ik de zomerschool wel leuker vind dan de echte school.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant