Het kabinet-Schoof is voor de tweede keer gevallen, en wie in een stuurloos tijdperk op zoek gaat naar een schuldige komt al snel uit bij de VVD.
‘Dan vraag je je toch af wat de VVD voor spelletje aan het spelen is’, verzucht een prominente NSC’er aan de telefoon. Het is vrijdag, een paar minuten voor middernacht. Eerder op avond is het kabinet-Schoof voor de tweede keer gevallen. Niets in Den Haag is nog voorspelbaar, behalve misschien dat vroeg of laat de beschuldigende blik richting de VVD gaat.
Zeker is dat de liberalen een opmerkelijke rol spelen in het laatste echec. Dat begint al eind juli. De Tweede Kamer is met reces, maar door de ondraaglijke situatie in Gaza dringt de oppositie op 23 juli aan op een debat over aanvullende maatregelen tegen Israël. Dat verzoek wordt afgewezen. De coalitiepartijen NSC en BBB zijn tegen. Ook van de VVD komt geen steun; de partij reageert niet eens. ‘We hebben al heel veel debatten gehad’, zegt partijleider Dilan Yesilgöz daarover. ‘Dat maakt het verschil niet.’
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Enkele dagen later doet de oppositie een ultieme poging om alsnog een debat af te dwingen. NSC en BBB blijven tegen, maar de VVD is nu opeens van mening veranderd. De fractie steunt de oppositie en maakt zo een debat met minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp mogelijk.
Het leidt tot frustratie en achterdocht bij NSC. Waarom biedt de VVD de ruimte aan de uiterst kritische oppositie om weer met de stoomwals over Veldkamp heen te gaan? De dagen ervoor is er in de ministerraad heibel geweest over een brief die de NSC-minister naar de Kamer wil sturen over het dossier-Gaza. Is dit de wraak?
De wrevel neemt in de weken daarna alleen maar toe. Het door de VVD gesteunde debat van 7 augustus mondt uit in het zogenoemde tweeminutendebat van afgelopen donderdag, waarin de linkse oppositie het vertrouwen wil opzeggen in Veldkamp. Ondanks verdere escalaties van Israël blijven de liberalen gekant tegen verdergaande sancties. Bij NSC groeit daardoor de frustratie in aanloop naar de kabinetscrisis: eerst gooit de VVD minister Veldkamp voor de leeuwen door een debat mogelijk te maken en als hij dan om hulp vraagt, gaat de duim omlaag.
Was het ‘een spelletje’ van de VVD met een toch al belaagde minister? Bij de VVD vinden ze het een belachelijke suggestie. Moeten ze zich nu al gaan verdedigen vanwege het steunen van een debat? Alsof iemand ooit had kunnen voorzien dat dit tot een kabinetscrisis zou leiden? En waarom zouden ze af willen van Veldkamp?
De achterdocht jegens de VVD is wel vaker ongrijpbaar. Het is goed mogelijk dat de partij na vijftien jaar aan de macht verslingerd is geraakt aan het politieke schaduwgevecht, maar tegelijker zijn de intenties van een ander moeilijk te bewijzen. Eén ding is wel zeker: de achterdocht jegens de VVD leeft breed en kan, hoe ongrijpbaar ook, leiden tot tastbare gevolgen.
Een recent voorbeeld daarvan zijn de stemmingen over de asielwetgevingen kort voor het zomerreces. De VVD wilde destijds met de coalitie als één blok tegen aanscherpingen van de asielvoorstellen stemmen, omdat anders de meerderheid in de Eerste Kamer in gevaar zou komen. Een gemeenschappelijke stemverklaring was al afgestemd, totdat de BBB zich op de valreep terugtrok.
De VVD was volkomen verrast, ook omdat de beslissing van BBB vooral leek ingegeven door achterdocht. BBB vreesde onderdeel te zijn van ‘een VVD-strategietje’ en besloot alsnog een eigen koers te volgen. Het resultaat is bekend: de aanscherpingen haalden geheel tegen de verwachtingen in een meerderheid, waardoor nu de steun voor de gehele asielwetgeving in de Eerste Kamer ongewis is.
De houding van BBB in juli staat niet op zichzelf. De gehele regeerperiode koesterden de andere coalitiepartners het vermoeden dat VVD vooral zélf heelhuids uit het kabinet-Schoof tevoorschijn wilde komen, terwijl zij ondertussen via ‘gespin’ als amateurs werden afgeschilderd. Zelfs het liberale taalgebruik riep irritatie op. VVD’ers hadden het steeds over het belang van ‘volwassen politiek’ en ‘grotemensenpolitiek’. ‘Alsof wij kleuters zijn’, constateerde een coalitiebron na de kabinetsval.
Binnen de VVD wordt lacherig gedaan over de soms ‘mythische krachten’ die in Den Haag aan de partij worden toegedicht. In het tijdperk-Rutte was de VVD een ontzagwekkende machtsfactor die steeds weer wist te overleven, terwijl anderen het onderspit delfden. Maar die VVD van Rutte bestaat niet meer, al is het maar omdat tal van kopstukken voor en achter de schermen zijn vertrokken en de verkiezingen in 2023 verloren gingen.
Tegelijkertijd heeft niemand het vacuüm van de voorbije jaren-Rutte opgevuld. De macht die Rutte als premier had, is verdampt onder zijn partijloze opvolger Dick Schoof en in de Tweede Kamer slaagt de PVV er niet in om als grootste partij de lakens uit te delen.
Wie in een stuurloos tijdperk op zoek gaat naar een schuldige komt bij gebrek aan een alternatief al snel uit bij de VVD. Een halve machtspartij: wel nog gevreesd, niet meer effectief.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant