Landsbestuur Met de deadline in zicht probeert demissionair minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) de rijksbegroting rond te krijgen. Grote crises blijven uit, maar de rekening voor brandstofaccijnzen en stikstof hangt boven de markt. „Echt chaos”, aldus Heinen zelf.
Demissionair premier Dick Schoof vertrekt na afloop van de begrotingsraad over de miljoenennota die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd.
Koste wat het kost wilde demissionair minister van Financiën Eelco Heinen chaos vermijden tijdens de financiële onderhandelingen. Maar dinsdagochtend, enkele dagen voordat de minister zijn Miljoenennota moet inleveren bij de Raad van State, rest hem één kwalificatie voor het landsbestuur. „Echt chaos.”
Na een crisisweekend hervatte het kabinet dinsdag op het tijdelijke ministerie van Algemene Zaken de gesprekken over de rijksbegroting voor 2026. De deadline van vrijdag blijft staan, en de gesprekken moeten daarom ook doorgaan.
Wat het landsbestuur betreft ligt alles nog open en is het aan de Tweede Kamer woensdag, als het daarover debatteert, om een oplossing te vinden. Maar over het geld ging de kabinetscrisis van vrijdag niet. Daarom schat Heinen in op dezelfde voet door te kunnen.
„Ik zoek naar meerderheden in het parlement en respecteer de afspraken die ik eerder al heb gemaakt, ook met de NSC-fractie”, zei Heinen dinsdagochtend. Dat wordt bevestigd in NSC-kringen. Wij stapten uit het demissionaire kabinet om Gaza, zeggen NSC’ers, niet vanwege de onderhandelingen voor Prinsjesdag.
Na het overleg dinsdag zegt Heinen alle begrotingen te hebben behandeld en de komende dagen alleen nog wat losse eindjes te moeten oplossen. Een nieuw overleg over de begroting deze week is niet meer nodig, zegt hij. En uitgebreide onderhandelingen op het ministerie van Financiën met de coalitiepartijen evenmin, denkt de demissionair minister.
Wat in Heinens voordeel werkt: de meerderheden in het parlement waar Heinen op stuurt, waren ook voor het vertrek van NSC al onzeker. Prinsjesdag is dan wel voor de verkiezingen, de Tweede Kamer stemt na de verkiezingen over de uitgaven en inkomsten van het kabinet. In een nieuwe samenstelling. De minister van Financiën kon zo ook voorzien dat hij niet kon rekenen op NSC-zetels, aangezien de partij volgens de peilingen nul tot één zetel krijgt. een beleidsarme begroting maken. Wat zoveel betekent als: geen grootse nieuwe plannen.
Een tweede geluk voor het dubbel demissionaire kabinet: het heeft weinig financiële problemen op te lossen. In het voorjaar zijn de meeste uitgaven geregeld. Afgelopen vrijdag, voordat NSC wegliep uit de ministerraad, werden de ministers het al in grote lijnen eens over de inkomstenkant van de begroting. En met de koopkracht van Nederlanders gaat het goed.
Twee grotere financiële losse eindjes zijn bekend. Landbouwminister Femke Wiersma (BBB) heeft gezegd aanspraak te willen maken op een paar miljard aan stikstofgelden voor nieuwe stikstofplannen. Dat geld is voor haar gereserveerd, maar is nog in beheer van minister Heinen. Hij zegt dinsdagmiddag na afloop van het begrotingsoverleg dat VVD en BBB het eerst eens moeten worden over de stikstofplannen zelf, en dat daarna het geld komt. En die gesprekken waren dinsdagmiddag nog gaande.
Wordt de deadline van komende vrijdag niet gehaald, dan komt dit geld bij Prinsjesdag nog niet vrij.
En dan is er nog een breed gedragen politieke wens: de korting op de brandstofaccijns verlengen, die in het leven was geroepen vanwege de hogere energieprijzen als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Haast niemand in politiek Den Haag durft de kiezer met verkiezingen op komst te vertellen dat de prijzen van benzine, diesel en lpg per 1 januari met ruim 20 cent per liter zullen stijgen. Als de korting intact blijft, kost dat 1,6 miljard euro per jaar.
De belangrijkste financiële vraag die nu nog voorligt in het dubbel demissionaire kabinet, volgens minister Heinen: hoe gaat de begroting betaald worden? Mochten de twee partijen er niet uit komen, dan kan Heinen het ook aan de Tweede Kamer laten om een manier te vinden om deze rekening te betalen.
Ingewikkelder is hoe het ná het financiële gepuzzel verder moet. In de Tweede Kamer zijn daar verschillende ideeën over. Grofweg vallen drie denkrichtingen te onderscheiden.
Het kabinet en de overgebleven coalitiepartijen VVD en BBB willen met z’n tweeën en met 32 Kamerzetels verder, en zoeken momenteel naar mensen uit de eigen gelederen voor de vrijgekomen posten. Dat plan heeft als nadeel het lage zetelaantal waar het kabinet op steunt: zal zo’n kabinet wel slagvaardig kunnen handelen bij crises? Ook is niet duidelijk of er een Kamermeerderheid is voor deze route.
D66 stelt een tweede optie voor. Partijleider Rob Jetten ziet een kabinet van nationale eenheid voor zich waarin ervaren ministers van Staat of staatsraden plaatsnemen. Alle ministers zouden hun plek daarvoor moeten opgeven, behalve premier Dick Schoof. Een verkenner zou deze optie moeten onderzoeken. Experts roepen in verschillende media oppositiepartijen op om in gesprek te gaan met het rompkabinet om een tussenkabinet te vormen. Ook daarvoor zou een verkenner nodig zijn.
Andere oppositiepartijen zijn, mede vanwege de verkiezingen die eraan komen, hier niet meteen enthousiast over. Zo wijst het CDA er op dat zo’n kabinet van nationale eenheid zich nog steeds moet verhouden tot dezelfde samenstelling van de Tweede Kamer.
Wat het CDA betreft moeten BBB en VVD eerst zelf maar met een oplossing komen voor de „zelf gecreëerde rommel”. Ook GroenLinks-PvdA vindt dat het kabinet zelf verantwoordelijk is voor de bende die het heeft veroorzaakt.
Partijleider Frans Timmermans zei afgelopen zondag bovendien dat hij ernaar wilde streven het overgebleven kabinet aan te sporen om maatregelen te nemen tegen Israël.
Het gerucht deed dinsdag de ronde dat linkse partijen zouden spelen met het idee om een motie van wantrouwen in te dienen tegen demissionair premier Dick Schoof en het hele resterende kabinet, als er niet meer maatregelen tegen Israël komen. Waar die geruchten vandaan komen is onduidelijk. SP en GroenLinks-PvdA zeggen geen plannen te hebben zo’n motie in te dienen. De gevolgen van zo’n motie zouden helemaal ongekend zijn: een land zonder kabinet.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC