Klimaat Utrechtse onderzoekers hebben berekend dat de AMOC, de zeestroming die warm water door de Atlantische Oceaan naar West-Europa voert, mogelijk deze eeuw al instort.
De AMOC voert warm water door de Atlantische Oceaan, zoals hier naar Portugal.
Stilvallen of niet stilvallen en zo ja: wanneer? Dat is de grote vraag die wetenschappers bezighoudt die de grootste zeestroming in de Atlantische Oceaan onderzoeken. Volgens nieuw onderzoek van Nederlandse klimaatwetenschappers van de Universiteit Utrecht dat zondag verscheen, zou deze AMOC (Atlantic meridional overturning circulation) deze eeuw al een kantelpunt kunnen bereiken. Voor oceanografen is dat geen verrassing: „Het instorten is inmiddels een hele reële mogelijkheid”, aldus oceanograaf Sybren Drijfhout, die niet bij het onderzoek betrokken was.
De AMOC is een groot systeem van oceaanstromingen in de Atlantische Oceaan en een belangrijk onderdeel van de wereldwijde oceaancirculatie. De warme Golfstroom voor de Noord-Amerikaanse kust vormt het bekendste deel ervan. Daarmee brengt de AMOC warm tropisch zeewater naar West-Europa, waardoor het klimaat hier relatief mild is. Eenmaal in het Arctisch gebied koelt het zeewater af, neemt de dichtheid toe en zinkt het. Deze koude stroom vloeit op kilometers diepte terug naar het zuiden.
Klimaatverandering beïnvloedt de AMOC: onder andere extra (zoet) smeltwater van de ijskap van Groenland maakt het water in het noorden minder zout en dus minder zwaar. Daardoor zinkt het minder snel en vertraagt de stroming. Een sterk vertraagde of zelfs zo goed als stilvallende AMOC kan flinke verschuivingen van het wereldwijde klimaat veroorzaken: van sterk dalende of stijgende temperaturen tot veranderende neerslagpatronen, meer stormen en meer zeespiegelstijging. Het noordelijk halfrond en met name West-Europa zal afkoelen, het zuidelijk halfrond warmt extra op.
De Utrechtse onderzoekers gebruikten 25 klimaatmodellen in hun analyse en concluderen dat de AMOC bij een gematigd uitstootscenario in de tweede helft van deze eeuw al het kantelpunt kan bereiken en kan instorten. Dat betekent overigens niet dat de AMOC van de ene op de andere dag stilvalt: het duurt waarschijnlijk zo’n honderd jaar voordat de stroming daadwerkelijk substantieel zwakker is. In het scenario met lage uitstoot en dus minder opwarming is de kans op een instorting van de AMOC kleiner.
Sjoerd Groeskamp, fysisch oceanograaf bij het NIOZ (Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee) en niet bij het onderzoek betrokken, zegt dat de resultaten in lijn zijn met andere onderzoeken in de afgelopen drie jaar. „Die wijzen consistent uit dat we een kantelpunt naderen, of het nou in 2060 of in 2100 ligt. Het kantelpunt ligt dichterbij dan we dachten en we kunnen het ook al met een kleinere stijging van de temperatuur bereiken.”
Eind februari bleek echter uit ander onderzoek juist nog dat de AMOC deze eeuw niét stil zou komen te vallen. Dit soort onderzoeken naar zeer complexe systeem worden gedaan met imperfecte modellen, reageert Groeskamp. Daarom zijn ook de resultaten steeds net wat anders. Hij zegt dat het Utrechtse onderzoek het effect van de menging in de oceanen waarschijnlijk niet voldoende meegenomen heeft. „Over het algemeen dempt menging alles, dus ik kan me voorstellen dat als je dat wel meeneemt, het kantelpunt iets naar achteren in de tijd verplaatst. Over zulke details kunnen we praten, maar totaal onafhankelijke onderzoeksgroepen tonen dezelfde tendens, dat is echt verontrustend.”
Ook Sybren Drijfhout, oceanograaf bij het KNMI, vindt de resultaten niet verrassend. Drijfhout is verantwoordelijk voor het hoofdstuk over de AMOC in het IPCC-rapport over de AMOC. Het IPCC, het klimaatbureau van de Verenigde Naties, concludeerde in haar laatste rapport uit 2021 dat de AMOC deze eeuw ‘very likely’ verder zal vertragen. En er was ‘medium confidence’ dat het kantelpunt niet voor 2100 bereikt wordt. Volgens de laatste inzichten zou dat nu ‘as likely as not’ moeten zijn, zegt Drijfhout. Oftewel: 50% kans dat de AMOC voor het einde van de eeuw het kantelpunt bereikt. „Je kunt zelfs niet uitsluiten dat we het kantelpunt al voorbij zijn,” voegt hij eraan toe.
Wat onderzoek naar de AMOC lastig maakt, is het gebrek aan metingen over een lange periode. Pas de laatste twintig jaar wordt de oceaanstroming gemeten, en alleen de laatste tien jaar echt op de goede plek in het noorden, aldus Groeskamp. Te kort om de natuurlijke variabiliteit van de stroming te kunnen ontrafelen. „We moeten langer en meer meten in zee om een beter inzicht in de daadwerkelijk situatie te krijgen en modellen beter af te kunnen stellen.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC