Trump en de Fed De Amerikaanse president heeft een bestuurder van de centrale bank haar congé aangezegd, maar deze Lisa Cook zegt niet te zullen aftreden. Kan Trump zomaar ingrijpen bij de Federal Reserve?
Lisa Cook, bestuurslid van de Amerikaanse Federal Reserve, legt in juni 2023 een eed af voor een hoorzitting over haar voordracht in de Senaat in Washington.
Donald Trump heeft maandag zijn conflict met de Federal Reserve verder op de spits gedreven. In een brief die de president ’s avonds laat op sociale media plaatste, deelde hij Lisa Cook mee dat ze „met onmiddellijke ingang” is ontslagen als bestuurslid van de Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken. Formele aanleiding voor deze niet eerder vertoonde presidentiële ingreep tegen een centrale bankier is, volgens Trump, een verdenking van hypotheekfraude tegen Cook.
Zijn escalatie past echter binnen zijn aanhoudende pogingen de onafhankelijkheid van de centrale bank te breken – en leidde dan ook tot enige onrust op de financiële markten en aandelenbeurzen. Vier vragen en antwoorden over deze kwestie.
De econoom uit Michigan maakt sinds 2022 deel uit van de zevenkoppige bestuursraad van de Fed. In die rol heeft ze onder meer een stem bij de tweemaandelijkse vergaderingen over de rentevoet die de bank hanteert.
Hiervoor werkte Cook (1961) decennia in de academische wereld. Ze behaalde haar doctoraat aan de Californische universiteit van Berkeley met een proefschrift over het bankwezen in tsaristisch en post-Sovjet Rusland. Later onderzoek richtte zich ook op de economische gevolgen van rassenscheiding voor zwarte Amerikanen. Ze diende onder Trumps eerste voorganger, de Democratische president Barack Obama, als economisch adviseur en maakte in 2020 en 2021 deel uit van het presidentiële transitieteam van Trumps opvolger Joe Biden.
In 2022 werd Cook door Biden, als eerste zwarte vrouw uit de geschiedenis, voorgedragen als gouverneur bij de Fed. De Senaat keurde haar nominatie nipt goed: alle Democraten stemden voor, alle Republikeinen stemden tegen. Politieke benoemingsprocedures verlopen in het gepolariseerde Washington steeds vaker (goeddeels) langs partijlijnen.
Als bestuurslid volgde ze de afgelopen jaren bij rentebesluiten de prudente lijn van raadsvoorzitter Jerome Powell. Maandag liet ze weten haar ontslag aan te zullen vechten bij de rechter en in de tussentijd „niet te zullen aftreden”.
In zijn ontslagbrief verwijst Trump naar de aangifte die eerder deze maand tegen haar werd gedaan door de directeur van het Federale Agentschap voor Woningfinanciering (FHFA). In 2021 zou Cook binnen twee weken tijd zowel een hypotheek hebben aangevraagd voor een huis in Michigan als voor een appartement in Atlanta. Beide zou ze daarbij als haar ‘eerste woning’ hebben opgegeven. De hypotheekrente op een eerste huis is doorgaans lager dan op een tweede woning.
FHFA-directeur William Pulte geldt echter als een uitgesproken trumpist, wat de verdenking voedt dat zijn aangifte tegen Cook politiek gemotiveerd is. Afgelopen woensdag stuurde hij zijn ‘criminele doorverwijzing’ naar minister van Justitie en procureur-generaal Pam Bondi, die de zaak in onderzoek nam. Ook Bondi geldt als een Trump-lakei en opende de afgelopen maanden al (voor)onderzoeken naar mensen op wie de president wraak wil nemen.
Vorig jaar werden in de VS slechts 38 mensen veroordeeld voor hypotheekfraude. Sinds Trumps aantreden lijkt justitie het delict echter te ontdekken als wraakinstrument. Zo werden naast Cook ook de Democratische senator Adam Schiff en de New Yorkse hoofdofficier Letitia James, die de president vervolgde voor vermeende zakenfraude, recent beschuldigd van hypotheekfraude.
Zeer tegen de zin van Trump in, wacht de Fed vooralsnog met het verlagen van de rente – in ieder geval zolang de inflatie niet duurzamer tot bedaren komt en de banenmarkt gezond blijft. Hoewel de Fed monetair beleid onafhankelijk van het Witte Huis bepaalt, voert de president al maanden openlijk de druk op Powell en diens medebestuurders op meer vaart te maken met renteverlaging, om zo de economische groei aan te jagen.
Vooruitlopend op mei 2026, als Powells termijn als voorzitter afloopt, hoopt de president de bestuursraad alvast te vullen met loyalisten. Zodra vier van de zeven bestuurders in zijn kamp zitten, zouden ze ook de twaalf bestuurders kunnen vervangen van de regionale centrale banken die het Fed-stelsel vormen.
Ook Powell, die door Trump in diens eerste termijn werd voorgedragen als Fed-voorzitter, wordt door de president volop geïntimideerd. Zo wreef de regering de voorzitter deze zomer ‘wanbeleid’ aan wegens veronderstelde kostenoverschrijdingen bij de renovatie van het Fed-hoofdkantoor. Powell direct ontslaan zou (te) grote marktonrust veroorzaken, lijkt ook het Witte Huis te beseffen. Cook is echter een makkelijker doelwit en Trump opende de afgelopen dagen vol de aanval, onder meer door online haar foto te delen met een rood kruis er doorheen en de tekst ‘fraudeur’.
Eerder deze maand besloot een andere door Biden genomineerde bestuurder, Adriana Kugler, vijf maanden voor het aflopen van haar termijn al te stoppen. Trump droeg daarop meteen zijn economisch adviseur Stephen Miran voor, die overigens nog door de Senaat benoemd moet worden. Cooks termijn loopt tot 2038, maar als Trump haar eerder weet weg te krijgen, kan hij ook op haar stoel een hem gezinde opvolger benoemen.
In zijn ontslagbrief beroept Trump zich behalve op Artikel 2 van de Grondwet, dat de presidentiële macht definieert, ook op de Federal Reserve Act van 1932. Bepaling 12 U.S.C. paragraaf 242 van deze wet, ingevoerd om de onafhankelijkheid van de centrale bank te schragen, geeft de president inderdaad de bevoegdheid om een Fed-bestuurder te ontslaan als daar een legitieme reden (‘for cause’) voor is.
De rechtsgang die nu zal losbarsten, zal deels draaien om de vraag of enkel een aangifte grond is om te spreken van ‘cause’, of dat er sprake moet zijn van een aanklacht of veroordeling. Na de aangifte door het FHFA, woensdag, formuleerde Justitie nog geen officiële verdenking of tenlastelegging tegen Cook. Vorige week zei ze de documentatie te verzamelen om de verdenkingen tegen haar te weerleggen.
Cook zal nu eerst bij een districtsrechter om tijdelijke opschorting van haar ontslag vragen. Hiervoor heeft ze Abbe Lowell in de arm genomen, een steradvocaat die eerder onder anderen Trumps schoonzoon Jared Kushner en Bidens zoon Hunter bijstond.
Hoogstwaarschijnlijk zal de kwestie door het federale Hooggerechtshof beslist worden. Trump kan daar bogen op een conservatieve 6-3 meerderheid, maar in mei dit jaar lieten de hoge rechters ook blijken dat de onafhankelijkheid van de Fed groot is. Terwijl ze de president ruime bevoegdheid gaven in te grijpen tegen bestuurders van federale agentschappen, maakten ze voor de Fed een uitzondering. Vanwege haar „unieke” karakter van „quasi-private entiteit” kan het Witte Huis bij de centrale bank niet net zo makkelijk ingrijpen.
Deze uitspraak van het Hof stelde veel marktpartijen gerust dat de autonomie van de Fed geschraagd was. Maar zelfs als Cooks ontslagzaak bij het spoedloket van het Hof belandt, kan het nog maanden duren voordat de hoge rechters uitsluitsel bieden. De eerstvolgende rente-vergadering van de Fed is over drie weken.
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC