President Trump heeft bestuurder Lisa Cook van de Federal Reserve ontslagen. Vier vragen en antwoorden over dit omstreden besluit, dat deel uitmaakt van Trumps pogingen greep te krijgen op het stelsel van centrale banken in de VS en Amerika’s rentebeleid.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Wie is Lisa Cook en waarom wil Trump haar ontslaan?
De 61-jarige voormalig hoogleraar economie werd in 2022 door Trumps voorganger Joe Biden benoemd in het bestuur van de Fed. Ze was daarmee de eerste zwarte vrouw in die rol. Vorige week zegde Trump haar de wacht aan. Dit nadat Bill Pulte, toezichthouder op de woningfinanciering en een bondgenoot van de president, Cook had beschuldigd van hypotheekfraude.
Om een lagere hypotheekrente te krijgen, zou Cook twee huizen hebben opgegeven als residentie. Pulte verwees de zaak door naar het ministerie van Justitie. Dat moest verder onderzoek doen, maar het kwaad was al geschied. Trump eiste dat Cook zou vertrekken, anders zou hij haar zelf ontslaan. Cook weigerde. Maandag maakte Trump bekend dat ze was ontslagen.
‘Het Amerikaanse volk moet volledig kunnen vertrouwen op de eerlijkheid van de bestuursleden die belast zijn met het bepalen van het beleid en het toezicht op de Federal Reserve’, aldus de president in een brief aan Cook. ‘Gezien uw bedrieglijke en potentieel criminele gedrag in een financiële kwestie heb ik geen vertrouwen in uw integriteit.’
Zijn er andere verklaringen voor het wegsturen van Cook?
De campagne tegen Cook past in Trumps strategie om greep te krijgen op de Federal Reserve. De president wil dat de Fed de rente verlaagt. Zo hoopt hij de Amerikaanse economie aan te zwengelen en de inflatie te beteugelen.
Fed-voorzitter Jerome Powell, benoemd door Trump in zijn eerste presidentschap, weigert al enige tijd gevolg te geven aan die presidentiële druk. Sinds zijn aantreden dreigt Trump de Fed-topman te ontslaan, hopend dat Powell uiteindelijk vrijwillig vertrekt. Bij een bezoek aan het Fed-gebouw, dat momenteel wordt verbouwd (met stijgende kosten), maakte Trump van de gelegenheid gebruik om Powell flink te bekritiseren.
De president lijkt zich erbij neergelegd te hebben dat de Fed-voorzitter niet voor het eind van zijn termijn, in mei, zal opstappen. Door in het Fed-bestuur aanhangers te benoemen die zijn economische visie delen, kan Trump intussen zijn invloed op het onafhankelijke monetaire orgaan wel vergroten. Als hij erin slaagt om Lisa Cook weg te krijgen – zij is benoemd tot 2038 –, kan de president een vierde vertrouweling parachuteren in het zeven leden tellende bestuur van de Federal Reserve.
Heeft Trump de bevoegdheid om Cook te ontslaan?
Om het vertrouwen in Amerika’s monetaire beleid niet te ondergraven, is het de regel dat presidenten niet tornen aan de onafhankelijkheid van de Fed en de samenstelling van het bestuur. De Federal Reserve-wet uit 1913 biedt presidenten weliswaar de mogelijkheid een bestuurslid te ontslaan, maar daarvoor moeten ze een gegronde reden hebben: grove nalatigheid. Zo’n ontslag heeft zich bij de Fed nog nooit voorgedaan. Het wegsturen van Cook door Trump is dan ook een ongekende stap.
Hoewel het justitieel onderzoek naar Cooks handelen nog niet is afgerond en ze nog niet is aangeklaagd, wil Trump toch dat ze vertrekt: ‘Ik heb vastgesteld dat er voldoende reden is om u uit uw functie te ontheffen.’ Ook vindt hij dat zijn presidentiële bevoegdheden en zijn plicht om erop toe te zien dat de wet wordt nageleefd, hem genoeg ruimte bieden om op deze wijze in te grijpen bij de Fed.
Cook bestrijdt dat. Zij heeft aangekondigd niet te vertrekken. ‘President Trump beweerde mij ‘om gegronde redenen’ te hebben ontslagen, terwijl er volgens de wet geen reden is, en hij daartoe niet bevoegd is’, aldus Cook in een verklaring. ‘Ik zal niet aftreden. Ik zal mijn taken om de Amerikaanse economie te ondersteunen blijven uitvoeren.’
Hoe kan deze patstelling worden beëindigd?
Het door Trump aangekondigde ontslag van Cook zal naar verwachting een zaak worden voor de rechter, en uiteindelijk waarschijnlijk worden voorgelegd aan Amerika’s hoogste rechters. De leden van het Hooggerechtshof zullen zich dan moeten buigen over de vraag of de president in zijn recht staat bij zijn besluit Cook naar huis te sturen.
Bij eerdere ontslagen van topambtenaren van onafhankelijke overheidsorganen, in de afgelopen maanden, draaiden rechters het ontslagbesluit niet terug. Zelfs als er geen gegronde reden was voor ontslag.
Rechters hebben laten doorschemeren dat het anders ligt als het gaat om de Federal Reserve, en dat dit overheidsorgaan extra beschermd dient te worden. En wel omdat het ‘een uniek gestructureerde, quasi-particuliere entiteit’ is, die in de voetsporen treedt van de eerste centrale banken van de Verenigde Staten.
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant