Twee weken na het luchtballonongeluk met fatale afloop in Friesland publiceert de Onderzoeksraad voor Veiligheid een rapport over een eerder incident. Er zijn grote verschillen, maar ook overeenkomsten: veranderlijke wind, een grote ballon en dezelfde ballonvaarder.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Een onvoorziene en ongelukkige samenloop van omstandigheden. Zo laat een incident met een heteluchtballon in juni 2023 bij Houten zich samenvatten. Een passagier raakte destijds zwaargewond. Maandag publiceerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) een rapport over het voorval.
Door opeens veranderende wind en door drukverschillen en luchtbewegingen die ontstonden door het nabij opstijgen van een andere ballon, kwam de ballon van het type Z-650 plotseling in beweging. De mand kantelde, terwijl de 28 passagiers nog bezig waren met instappen. Ondanks verankering aan een busje met trailer werd het gevaarte meters voortgesleept over het veld. Meerdere passagiers struikelden en vielen, een van hen raakte bekneld onder de mand en liep botbreuken op.
Het instappen werd hevig bemoeilijkt door de schuine stand van de mand, reageert de passagier in kwestie in een bijlage op het rapport. ‘Je mag van de passagiers toch niet verwachten dat het allemaal atleten zijn?’
De procedures werden netjes doorlopen, niemand valt echt iets te verwijten, zegt OVV-voorzitter Chris van Dam. Toch komt bij hem de associatie op met een eerder rapport van het instituut, over de bruine vloot (de professionele passagiersvaart met traditionele zeilschepen). ‘Er zijn activiteiten die vooral het gevoel oproepen van een gezellig dagje uit, maar die wel degelijk een element van gevaar in zich hebben. Daar moeten consumenten zich van bewust zijn.’
De belangrijkste aanbeveling van de OVV is dat passagiers beter moeten worden voorgelicht over hun verantwoordelijkheden en de uitdagingen tijdens een ballonvaart, met name tijdens het instappen.
‘Passagiers krijgen vooraf wel een informatiepakket en een instructie. Maar wat betekent het dat ze ‘fit to flight’ moeten zijn? Dat is nu een inhoudsloos begrip’, zegt Van Dam. De Onderzoeksraad roept de luchtballonbranche daarom op een ‘duidelijke en praktische handleiding’ voor de instapfase te ontwikkelen.
Het onderzoeksrapport komt op een gevoelig moment. Twee weken geleden overleed in Friesland een 66-jarige vrouw tijdens een onstuimige landing van een luchtballon die waarschijnlijk werd overvallen door een windvlaag. Het was het eerste dodelijke slachtoffer bij een ballonvaartongeluk sinds 1993.
De OVV onderzoekt dit recente ongeluk nog, en wil er geen uitspraken over doen. De instantie ziet ‘vooralsnog geen inhoudelijke link’ met het onderzochte incident uit 2023. Het gaat om een andersoortig ongeluk, benadrukt voorzitter Van Dam: in het ene geval ging het mis tijdens het opstijgen, in het andere tijdens de landing.
Toch zijn er wel degelijk overeenkomsten. Op beide dagen waarschuwde het KNMI voor windvlagen. In beide gevallen gaat het om een ballon van Greetzz Ballonvaarten uit Goirle, de grootste ballonvaartexploitant van Nederland. Bij beide ongelukken was de op dat moment grootste ballon van de vloot betrokken, en, zo bevestigen bronnen aan de Volkskrant: dezelfde piloot – terwijl er in Nederland circa 250 gediplomeerde ballonvaarders zijn.
De piloot in kwestie is zeer ervaren: hij beschikt al ruim twintig jaar over een brevet en maakte meer dan tweeduizend ballonvaarten. De OVV heeft geen aanwijzingen dat hem bij het ongeluk bij Houten iets kan worden verweten. Zo checkte hij voor vertrek drie keer de weersverwachting, en werkte hij volgens de richtlijnen.
Monique Hoogeslag, zelf al ruim dertig jaar gediplomeerd piloot en woordvoerder van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL), schat dat in Nederland circa twintig piloten op grond van hun diploma’s en ervaring met de grootste ballonnen mogen vliegen. En die worden steeds groter, schetst ze. ‘Twintig jaar geleden vonden we een ballon met twaalf passagiers enorm, nu is dat gemiddeld.’
Bij het ongeluk in 2023 was een ballon betrokken van het type Z-650 van de gerenommeerde Britse fabrikant Cameron Balloons. Het getal in het typenummer verwijst naar de inhoud van de ballon in duizenden kubieke voet. Bij het incident in Friesland ging het om een Z-750. Met een omvang van zo’n 41 bij 36 meter is het op dit moment de grootste luchtballon ter wereld. Hij werd enkele maanden na het ongeluk in 2023 door Greetzz geregistreerd. De mand, anderhalf bij bijna zeven meter, biedt ruimte voor 32 passagiers.
Volgens Hoogeslag is er in de branche geen discussie over de steeds groter wordende ballonnen. Ze zijn volgens haar ook niet onveiliger. Zie het als de verhouding tussen een mammoettanker en een kleine roeiboot, zegt ze: kleine vaartuigen worden sneller meegevoerd, grote gevaarten zijn moeilijker bij te sturen.
Uit de gebruiksaanwijzing van de fabrikant blijkt wel dat windrichtlijnen voor grotere ballonnen strikter zijn. De OVV wees er in een eerder rapport naar aanleiding van een ballonongeluk in 2019 al eens op hoezeer ballonvaart afhankelijk is van het weer, en hoezeer dat van een ballonvaarder vergt te anticiperen op veranderende omstandigheden.
De dagen van beide ongelukken waren aanvankelijk zeer luw, met een windsnelheid van 5 knopen (windkracht 1). Maar op beide dagen waarschuwde het KNMI wel voor windvlagen in de avond. Volgens de OVV overschreden die bij het ongeluk bij Houten de limieten niet. Hetzelfde gold volgens Monique Hoogelslag voor het recente ongeluk in Friesland, al zijn de meetgegevens uit de ballon nog niet bekend.
Greetzz Ballonvaarten wil ondanks herhaaldelijke verzoeken niet reageren op vragen over de twee ongelukken. ‘Wij zijn niet in de positie om te communiceren over het onderzoeksproces en mogen geen informatie verstrekken over een lopend onderzoek’, aldus directeur Frank de Goede. Behalve de OVV onderzoekt ook de luchtvaartpolitie het recente ongeluk in Friesland nog.
De OVV heeft in het onderzoek naar het ongeluk bij Houten geen aanleiding gevonden dat de grootte van de ballon een rol heeft gespeeld, zegt Chris van Dam. ‘Maar het kan best zijn dat we in andere onderzoeken tot een andere conclusie komen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant