Kabinetscrisis Met het vertrek van NSC uit het demissionaire kabinet zijn plots negen posten vacant. VVD en BBB zoeken de vervangers in hun eigen gelederen. „Dit varkentje gaan we gewoon wassen.”
Demissionair premier Dick Schoof (achtergrond) en Ruben Brekelmans, demissionair minister van Defensie, in gesprek met de pers bij het Catshuis.
VVD en BBB hebben dit weekend kunnen bekomen van de schrik van het plotselinge vertrek van NSC uit het demissionaire kabinet, maar moesten maandag aan de slag om het sterk uitgedunde landsbestuur vorm te geven.
Demissionair premier Dick Schoof, vicepremiers Sophie Hermans (VVD) en Mona Keijzer (BBB) en partijleiders Caroline van der Plas (BBB) en Dilan Yesilgöz (VVD) kwamen maandag bij elkaar op het ministerie van Algemene Zaken. Eerder op de dag was onder meer Schoof al voor overleg bij de koning geweest.
Ze spraken onder meer over de verdeling van de ministersposten. Met het vertrek van NSC is het kabinet negen bestuurders armer, en dat terwijl in juni de PVV ook al negen posten vacant liet.
Vicepremier Keijzer vertelt dat VVD en BBB „dit varkentje gewoon gaan wassen”, na afloop van het overleg met Schoof. „Snel. Héél snel. De omvang van de portefeuilles is nu zo groot dat je het niet meer redt.” Zelf is Keijzer inmiddels verantwoordelijk voor het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, (een deel van) Asiel en Migratie en sinds dit weekend ook Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
VVD en BBB hebben besloten dat zij zelf de posten willen invullen, er komen geen topambtenaren of experts van buitenaf. Maar eerst moeten VVD en BBB bepalen welke partij welke ministerspost krijgt. Ze hopen daar deze week een deal over te sluiten. Woensdag debatteert de Kamer met de premier over de „ontstane politieke situatie”, het zou pijnlijk zijn als VVD en BBB dan nog geen akkoord hebben. Het zou ze dan nog kwetsbaarder maken voor kritiek van de oppositie.
Wíé de posten gaat invullen wordt pas later duidelijk, onder meer omdat de nieuwe bewindspersonen nog door een integriteitsscreening moeten, uitgevoerd door de AIVD.
VVD en BBB willen graag eenheid uitstralen. Zo zei Hermans maandagmiddag: „Het belangrijkste wat wij delen, dat heb ik het afgelopen jaar gemerkt, is een ongelofelijk gevoel van verantwoordelijkheid.”
Toch kwamen BBB en VVD in de afgelopen periode regelmatig in botsing. Toen de PVV in juni het kabinet liet vallen, maakten de partijen ruzie over wie het ministerie van Asiel en Migratie mocht leiden. In plaats van stabiliteit uit te stralen, bewezen zij juist dat zij ook zónder de PVV kunnen botsen. Uiteindelijk werden de taken van de asielminister verdeeld over VVD, BBB en NSC, een ongebruikelijke constructie.
VVD en BBB willen inhoudelijk deels hetzelfde. Meer geld naar Defensie, de asielinstroom inperken en zacht zijn voor bedrijven. Over het zeer belangrijke stikstofdossier denken de partijen verschillend. De BBB wil boeren de hand boven het hoofd houden – het bestaansrecht van de partij – de VVD is zeer kritisch op de landbouwplannen van BBB. En terwijl de BBB het afgelopen jaar makkelijk geld uitgeeft, is de VVD juist zuinig.
Hermans zegt „rekenschap” te willen geven aan dat het kabinet demissionair is. Dat betekent dat ze „niet met grote hervormingen” wil komen. Dat zou praktisch ook moeilijk zijn: BBB en VVD hebben samen een voor een coalitie historisch laag zetelaantal van 32 – het zal voor de partijen lastig worden om meerderheden te vinden.
Maar, zegt Hermans: „We zien ook dat er een aantal grote vraagstukken is waar Nederland voor staat.” Ze noemt de woningbouw, zorg, onderwijs, koopkracht en de positie van de industrie. „Daar voelen wij ons verantwoordelijk voor, ongeacht de situatie.”
Premier Schoof belt sinds dit weekend met oppositiepartijen om hen te vragen zich constructief op te stellen in de komende periode. Een deel van de oppositie zal daar niets voor voelen. Dat geldt niet alleen voor de linkerkant. Ook PVV-leider Geert Wilders lijkt zijn voormalige coalitiepartners tot nu toe alleen maar dwars te willen zitten.
Voor VVD en BBB liggen er, in de aanloop naar de verkiezingen van eind oktober, kansen in het vertrek van NSC. Allebei de partijen doen het slecht in de peilingen. Ze spreken nu over hun grote verantwoordelijkheidsgevoel en maken het contrast met het weggelopen NSC zo groot mogelijk.
Of de huidige situatie ook echt in hun voordeel uitwerkt, is onduidelijk. Hoeft voor de ervaren bestuurderspartij VVD het vinden van geschikte ministers geen groot probleem te zijn, voor de jonge BBB kan het lastig worden. Het is de vraag of de partij geschikte mensen heeft om de zware taak van het landsbestuur te dragen. Voor de VVD, waar lijsttrekker Dilan Yesilgöz toch al onder vuur ligt, is het vooral de vraag wie de schuld krijgt van het vertrek van NSC. Had de VVD niet moeten meebewegen met de NSC-eis actie te ondernemen tegen Israël vanwege de oorlog in Gaza? De VVD-achterban is gespleten over de vraag of Nederland met een hardere aanpak tegen Israël moet komen.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC