Vergroening Om de lucht te verschonen en de stad voor te bereiden op hogere temperaturen, wordt Parijs onder burgemeester Anne Hidalgo groener. „ Ze laat zich inspireren door andere steden en implementeert hun ideeën vervolgens grootser en sneller.”
Volgens prognoses kan het in Parijs in 2050 door klimaatverandering tot 50 graden worden. Burgemeester Anne Hidalgo zet daarom in op vergroening van de wereldstad.
De boerderij van Gerard Munier is omringd door witte flats. Aan de noordkant staat een handjevol statige gebouwen met tinnen daken in de herkenbare stijl van Eugène Hausmann, die het Parijs van nu in de negentiende eeuw ontwierp voor Napoleon III. In het zuiden schiet een voor Parijse begrippen torenhoog flatgebouw de lucht in.
Middenin dit zeer stadse deel van Parijs boert Munier, een fitte zestiger met een zongebruinde huid. Op het dak van een waterreservoir bouwde hij vanaf 2018 een grote bloementuin, waar bezoekers boeketten kunnen plukken. Er zijn rijen kleurrijke viooltjes en andere eetbare bloemen die aan restaurants worden verkocht. In een grote, broeierige serre groeien ontelbaar veel micro-pousses: jonge scheuten van planten die worden gebruikt voor garnering. De minuscule blaadjes smaken naar erwtjes, mosterd en radijs.
Bij een winkeltje waar bloemen, micro-pousses en zelfgemaakte thee te koop zijn, wijst Munier op een bordje waarop staat dat de boerderij feestelijk is geopend door de burgemeester van Parijs, Anne Hidalgo. „We kunnen haar dankbaar zijn, want zonder mevrouw Hidalgo hadden we niet bestaan”, zegt de boer.
De Paysan Urbain (‘de stadsboer’), zoals de boerderij is genoemd, kwam tot stand dankzij Hidalgo’s project les Parisculteurs: sinds 2016 investeert de gemeente Parijs in zogenoemde stedelijke landbouwprojecten om de stad groener te maken. Inmiddels worden op meer dan tachtig locaties in en rondom Parijs op daken, oude parkeerplaatsen en achtergelaten terreinen bloemen gekweekt en groenten geteeld, en schoffelen kinderen in schooltuintjes.
Parijzenaren in de zon in het Andre Citroen Park in het 15de arrondissement.
Het is één van de manieren waarop Parijs onder Hidalgo vergroent. De lijst is lang: sinds de politica van de Socialistische partij in 2014 burgemeester werd, heeft ze tal van plannen doorgevoerd om Parijs groener te maken. Ze liet tienduizenden bomen planten en meer dan duizend kilometer aan fietspaden aanleggen. Verkeersaders werden getransformeerd tot voetgangersgebied, de maximumsnelheid op de ringweg ging naar beneden. Ondertussen stegen parkeertarieven, verdwenen talloze parkeerplekken en werd een deel van de stad alleen nog bereikbaar voor (gemotoriseerd) bestemmingsverkeer.
Dit alles om de ernstig vervuilde lucht in de auto- en betonrijke stad schoner te maken en om Parijs voor te bereiden op steeds hogere temperaturen: volgens prognoses kan het in 2050 door klimaatverandering tot 50 graden worden in de Franse hoofdstad. „Mijn doel is dat we kunnen ademen in Parijs”, zei Hidalgo in 2015 in een interview op de Franse radio. Het gaat de goede kant op: tussen 2005 en 2024 halveerde de luchtvervuiling, blijkt uit een studie van het onafhankelijke onderzoeksbureau Airparif. Fijnstof en stikstofdioxide, stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid, namen met respectievelijk 55 en 50 procent af.
Deze verbetering is niet alleen de vrucht van Hidalgo’s beleid, zegt Airparif-onderzoeker Lou Mechin. „Het is het resultaat van een combinatie van beleidsmaatregelen op lokaal, nationaal en Europees niveau. Zo zijn er EU-normen gekomen voor minder vervuilende auto’s en zijn op nationaal niveau lage-emissiezones ingesteld.” Ook in andere Franse steden is de luchtkwaliteit verbeterd.
De belangrijke verkeersader Place de la Concorde is sinds vorige zomer voor een deel afgesloten voor auto’s.
Al met al is het merkbaar prettiger ademen geworden in Parijs, dat zienderogen groener wordt. Zo is Place de la Concorde, eerder een verkeersnachtmerrie vol uitlaatgassen en scheldende Parijzenaren, sinds vorige zomer voor een deel afgesloten voor auto’s. Op een zonnige dag struinen toeristen op dit herwonnen stukje voetgangersgebied op hun gemak rond, Parijzenaren schieten er op hun elektrische fietsen zonder doodsangsten overheen. De komende tijd zal op het plein 2,8 hectare aan groen worden aangelegd.
Eerder veranderde de bekende winkelstraat Rue de Rivoli van een dampende verkeersader in een rustige, brede laan met enorme fietspaden. Misschien wel de opvallendste transformatie was die van de kades van de Seine, die in 2016 werden gesloten voor auto’s. Op de noordelijke kade reden eerder 40.000 auto’s per dag, nu ligt er een fiets- en wandelpad waar mensen hardlopen, pétanque spelen en borrelen. Sinds deze zomer kan op een aantal plekken ook gezwommen worden in de schoongemaakte Seine.
Ook verder weg van het toeristische hart zijn de veranderingen te zien: de oplettende Parijzenaar ziet continu bomen en kleurrijke perkjes verschijnen. Steeds meer schoolpleinen worden gevuld met groen en schaduwplekken en voor september zullen driehonderd rues aux écoles zijn aangelegd: vergroende en autovrije straatjes rondom scholen – er rennen honden rond en spelen kinderen.
Onder burgemeester Anne Hidalgo is meer dan duizend kilometer aan fietspaden aangelegd in Parijs.
Het stadhuis in Parijs is een van de plekken waar recent bomen zijn gepland.
Sinds deze zomer kan op een aantal plekken weer gezwommen worden in de schoongemaakte Seine.
Wat Hidalgo doet is bijzonder, maar „Parijs heeft het wiel niet uitgevonden”, zegt Hélène Chartier, directeur stedelijke planning van het C40-netwerk voor wereldsteden die zich inzetten voor klimaatadaptatie – Hidalgo was een aantal jaar voorzitter van het netwerk. „Seoul en Chicago hebben de kades van hun rivieren bijvoorbeeld eerder dan Parijs gesloten voor auto’s en onder meer Kopenhagen was al veel langer bezig met fietsvriendelijk worden”, zegt de Française. „Hidalgo laat zich inspireren door andere steden en implementeert hun ideeën vervolgens grootser en sneller.”
Als voorbeeld noemt Chartier dat tijdens de coronacrisis tal van wereldsteden experimenteerden met ’coronafietspaden’. „Hidalgo was de eerste die zei: deze fietspaden worden permanent.” En de burgemeester onderscheidt zich van sommige internationale collega’s doordat ze veel tegelijk doet: „Ze kiest niet één of twee pioniersprojecten, maar ze maakt én de kades van de Seine autovrij én de pleinen gaan op de schop én de maximumsnelheid op de ringweg gaat naar beneden.” En soms pioniert ze wel degelijk, bijvoorbeeld met het openstellen van vergroende schoolpleinen op hete dagen, zodat meer mensen daar van de schaduw kunnen profiteren.
Hidaldgo maakt gebruikt van originele politieke middelen om haar groene beleid door te voeren, zoals het organiseren van referenda over zaken als een hogere parkeerbelasting voor SUV’s. Deze referenda brengen slechts een fractie van de Parijzenaren op de been, maar de uitslag is altijd ‘groen’.
De burgemeester zou al jaren tegen haar ambtenaren zeggen dat ze zich nergens door moeten laten tegenhouden. „Toen ze de kades van de Seine wilde veranderen in voetgangersgebied, kwam er weerstand van alle kanten – zelfs vanuit de regering werd haar verzocht rustig aan te doen”, zegt Chartier. „Maar Hidalgo zei: dat kan niet. Er is een klimaatcrisis en ik moet dit nu doen.” In de rechtszaal kreeg ze na jaren procederen gelijk.
Ook onder Parijzenaren bestaat weerstand: klagen over Hidalgo’s beleid lijkt voor veel Parisiens een favoriete bezigheid, er zijn socialemedia-accounts gewijd aan het afkraken van het werk van de burgemeester. Stenen des aanstoots zijn meestal het toenemende aantal belemmeringen voor automobilisten en de vele lawaaiige werkplaatsen die in de stad te vinden zijn op plekken waar perkjes worden aangelegd en autowegen omgevormd. Ook is in rechtse media geregeld de kritiek te vinden dat de vergroening te veel geld kost en geen economisch belang dient.
„Hidalgo is zo’n burgemeester die meer beroemd en geliefd is buiten haar stad dan daarbinnen”, zegt Julia López Ventura, directeur Europa van het C40-netwerk die aanwezig is bij het interview met Chartier. „Dat zagen we ook bij burgemeester Ada Colau van Barcelona (2015-2023): zij werd internationaal geroemd om haar vergroeningsmaatregelen, maar lokaal werd ze extreem bekritiseerd en verloor ze de verkiezingen – van een andere linkse kandidaat.”
De weerstand tegen Hidalgo’s beleid is deels te verklaren vanuit „de menselijke weerstand tegen verandering”, zegt Lopez Ventura. „Mensen zien in eerste instantie alleen: mijn leven wordt bemoeilijkt en ik weet nog niet wat ik ervoor terug krijg.” Het gaat dan bijvoorbeeld om het verliezen van een parkeerplaats. Haar collega Chartier voegt toe dat de snelheid waarmee Hidalgo haar beleid uitvoert ook tot weerstand leidt. „Mensen hebben geen tijd om te wennen.” Ook Hidalgo’s stijl en gender spelen volgens haar een rol. „Sommigen vinden haar te fel, te dominant. Dat zijn eigenschappen die bij mannen meestal als positief worden ervaren, maar bij haar leidt het tot kritiek.”
Parijs is anno 2025 nog zeker niet ‘groen’ te noemen: nog steeds heeft de auto een belangrijke positie in de stad, grote delen zijn lawaaiig en vies. En hoewel de luchtkwaliteit sterk verbeterd is, is Parijse lucht verre van schoon: de luchtkwaliteit voldoet (net als die in industriestad Lyon) nog altijd niet aan de Europese richtlijnen. Dat heeft invloed op de volksgezondheid, zegt Lou Mechin van Airparif. „In 2019 stierven 7.900 mensen in de regio-Parijs eerder vanwege luchtvervuiling. Dat is een derde minder dan tien jaar geleden, maar nog steeds een groot aantal. En luchtvervuiling zorgt ook voor een verhoogde kans op chronische ziekten zoals astma en hart- en vaatziekten.”
Voetgangers bij de Arc de Triomphe aan de Champs-Élysées.
Of de groene transformatie de komende jaren wordt voortgezet, is de vraag. In maart 2026 vinden lokale verkiezingen plaats en Hidalgo heeft bekendgemaakt zich niet nogmaals te kandideren – ze schijnt een positie bij de Verenigde Naties te ambiëren. „Haar nalatenschap in Parijs is heel duidelijk, nu wil ze diezelfde boodschap op een internationaal niveau gaan uitrollen”, zegt Chartier.
Dat maakt de toekomst van Parijs onzeker. Niet in de laatste plaats omdat Hidalgo’s politieke rivaal – huidig minister van Cultuur en burgemeester van het rechtse zevende arrondissement – Rachida Dati aast op het stadhuis. Dati heeft afgelopen jaar in de Parijse gemeenteraad tegen iedere groene maatregel van Hidalgo geageerd en zou de kades van de Seine weer open willen stellen voor automobilisten. Chartier: „Het kan zijn dat de linkse partijen elkaar dood beconcurreren en zo ruimte geven aan rechts.” Zelf denkt ze niet dat Parijzenaren een ommekeer zullen accepteren. „Ja, veel van ons hebben onze auto moeten wegdoen, het is chaos in de straten, overal wordt verbouwd. Maar de meeste Parijzenaren begrijpen dat de transformatie nodig is.”
De stadse boer Munier vreest het moment dat Hidalgo het stadhuis zal verlaten en zijn subsidies op het spel komen te staan. Maar ook hij gelooft niet dat zijn stadgenoten iemand zullen verkiezen die Hidalgo’s groene beleid zal terugdraaien. „Parijs is een dichtgebouwde, compacte stad. Op hete dagen zoals deze realiseren we ons allemaal dat we er alles aan moeten doen om ervoor te zorgen dat Parijs leefbaar blijft.”
In deze tijden waarin de geopolitiek zwaar op het gemoed drukt, gaat NRC op zoek naar dromers en doeners. Deel vier in een serie over een wereld die werkt.
1. In de betonnen armoe van Mexico-Stad verrijzen Utopia’s als oases van volksverheffing
2. Een uniek project: Russen en Oekraïners leven samen in dit toevluchtsoord
3. In autometropool Nairobi is fietsen een uiting van verzet. ‘Ik wil dat mensen zien: Kijk! Een vrouw op een fiets!’
4. Een autovrije kade langs de Seine en tienduizenden bomen erbij: Parijs vergroent zienderogen
Source: NRC