Bij een luchtballonongeluk in Friesland kwam afgelopen maand een vrouw om het leven. In de tijd van pionier Vinenzo Lunardi in (1754-1806) waren de gevaren van de ballonvaart nog vele malen groter.
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Een op het oog oneindige mensenmassa kwam in 1784 naar Moorfields, aan de rand van Londen. Meer dan 150.000 mensen, een op de vijf inwoners van de stad, wilden het wonder met eigen ogen zien: de eerste bemande ballonvaart in het Verenigd Koninkrijk, uitgevoerd door de Italiaanse diplomaat Vincenzo Lunardi. Een jaar eerder hadden de Franse gebroeders Montgolfier voor het eerst een luchtballon laten opstijgen. Maar die werd slechts bemand door een schaap, een eend en een haan.
De onverschrokken Lunardi ging zelf mee de lucht in. Dat was een krankzinnig riskante onderneming, omdat zijn ballon gevuld was met explosief waterstofgas, in tegenstelling tot moderne ballonnen, die zijn gevuld met hete lucht of, in uitzonderlijke gevallen, onbrandbaar heliumgas.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Half augustus kwam een 66-jarige vrouw uit de gemeente Opsterland om het leven toen de ballon waarin zij vloog een ongecontroleerde landing maakte in een weiland. Een paar dagen daarvoor maakte een andere ballon een noodlanding tussen Arnhem en Oosterbeek, en in het Verenigd Koninkrijk botste een ballon onlangs twee keer tegen hetzelfde schoolgebouw. Ballonvaren is ook bijna tweeënhalve eeuw na Lunardi niet zonder risico’s, maar spreekt nog altijd tot de verbeelding.
Op 15 september 1784 stapte Lunardi, vergezeld door zijn kat, in het mandje van zijn ballon. Om tien minuten voor twee ’s middags gooide hij de ankers los. Hij schoot onmiddellijk omhoog. De Britse kroonprins George, die een ereplaats had op het podium naast de ballon, nam ontsteld zijn hoed af. Hij was ervan overtuigd dat de Italiaan het avontuur niet zou overleven.
Lunardi’s luchtballon was nauwelijks in bedwang te houden. Het zelfontworpen luchtvaartuig, met elegante rood-witte banen stof, had geen ventiel om gas te laten ontsnappen en zo de vlieghoogte te regelen. Eenmaal in de lucht was hij overgeleverd aan de elementen.
Ondanks die gevaren, of misschien onwetend van die gevaren, had Lunardi de tijd van zijn leven. De Italiaan stond bekend als wispelturig, werd bovendien omgeven door gefluister over financiële malversaties, en hij was op het potsierlijke af zelfingenomen (tijdens een galadiner bracht hij een toast uit op zichzelf: ‘To me, the great Lunardi, whom all the ladies love’). Maar, schreef de Britse auteur L.T.C. Rolt in zijn boek The Aeronauts (1966), hij was vooral heel dapper.
Met vooruitziende blik had Lunardi niet alleen zijn kat meegenomen, maar ook een gegrilde kip en een aantal flessen wijn. Af en toe riep hij door zijn zilveren scheepstoeter naar verbaasde toeschouwers op straat en in de weilanden. Met speciale ‘luchtriemen’ probeerde hij zijn ballon vooruit te roeien.
Alles verliep vlekkeloos, tot de kat luchtziek werd. In zijn verslag van de vlucht beschreef Lunardi later hoe hij zijn ballon netjes aan de grond zette in het plaatsje North Mymms, iets ten noorden van de huidige ringweg M25. Daar overhandigde hij het arme beestje aan een passerende boerenmeid. In werkelijkheid was de landing niet zo gecontroleerd als Lunardi suggereerde. Het is waarschijnlijker dat hij onbedoeld neerkwam in North Mymms omdat hij onderweg gas, en daarmee drijfvermogen, was kwijtgeraakt.
Na het afscheid van zijn kat gooide de aeronaut zijn laatste zandzakken overboord, waarna de ballon opnieuw het luchtruim koos. In opperbeste stemming deed de Lunardi zich tegoed aan de overgebleven lekkernijen. De lege flessen gingen overboord, net als de laatste kippenpootjes, het bestek en een aan een zakdoek geknoopte liefdesbrief. Ruim 15 kilometer verderop kwam hij definitief neer in een weiland bij het plaatsje Ware. In twee uur tijd had hij ongeveer 40 kilometer afgelegd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant