is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Daar is-ie. De ‘minister voor Overheidsefficiëntie’. In het verkiezingsprogramma van JA21. Een partij die we momenteel heel serieus schijnen te moeten nemen als frisse wind in het landschap.
Want Nederlandse politieke verslaggeving haalt liever geen oude koeien uit de sloot. Dat JA21 een afsplitsing is van het extreemrechtse Forum voor Democratie, lijkt vergeten. Ook dat lijsttrekker Joost Eerdmans zich nog bij dat Forum aansloot toen diens leider Thierry Baudet al streed voor een ‘dominant blank’ Europa en tegen een ‘vijand die ons eigen uniform draagt’. Toen Baudet zich al verzette tegen ‘het homeopathisch verdunnen van de Nederlandse bevolking met alle volkeren van de wereld’. En Forumleden zich in appgroepen al druk maakten over ‘de almachtige Jood’.
Eerdmans vertrok pas nadat het racisme van de jongerentak in de media onontkoombaar was geworden, en na een rommelig conflict met Baudet. Hij zei er nog bij dat het hem om uitspraken van Baudet zelf ‘niet zozeer was gegaan’. Nee, hij had ‘bewondering voor wat Baudet met Forum voor Democratie had opgebouwd’.
Maar sorry, niet zo ongezellig doen, de Nederlandse politiek is als een gemoedelijk dorpje waar iedereen altijd weer een nieuwe start wordt gegund. Dus even met het hoofd schudden en hup, JA21 is het redelijk alternatief voor de PVV. De partij is flink omhoog getalkshowd in de peilingen en van de week scoorde zij dus nieuwskoppen door te pleiten voor die ‘minister voor Overheidsefficiëntie en Autonomie’.
Daarin herkennen we uiteraard het Department of Government Efficiency (Doge), een schimmige instelling die Trump begin dit jaar per decreet oprichtte en die een half jaar actief was onder leiding van Elon Musk. In maart kondigde Eerdmans het al aan: ‘Doge Nederland, onderzoek het eens!’ De Amerikaanse oorlog tegen ‘woke’ en de lhbti-gemeenschap wilde hij er niet bij, bezwoer Eerdmans, maar het wegsnijden van alles wat aan de overheid overbodig is, sprak hem aan.
En lees je verder in het verkiezingsprogramma, dan staat er: ‘Bij JA21 is de overheid er voor de burger, niet andersom.’ Wie kan ertegen zijn? ‘De overheid moet zich niet langer opstellen als een regelfabriek die de levens van mensen tot in detail vormgeeft. Zij moet de eigen burgers weer gaan vertrouwen en de publieke sector moet kleiner en dienstbaarder worden.’ Hear, hear!
Maar laten we nu eens kijken naar het grote voorbeeld, Musks Doge. Aanvankelijk beweerde Musk dat hij 2 biljoen dollar zou weten te besparen. Dat stelde hij drastisch bij naar 150 miljard. Díe belofte zou inmiddels zijn overtroffen, want volgens de site van Doge staat de teller nu op 206 miljard.
Zou het?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De politieke nieuwssite Politico onderzocht ruim tienduizend overheidscontracten die volgens Doge zouden zijn beëindigd, goed voor 53 miljard dollar. Streep je alle verzinsels en boekhoudkundig gegoochel weg, dan blijft hiervan geen cent over die is teruggegaan naar de belastingbetaler. Opbrengst: nul.
Intussen heeft Doge wel schade aangericht. Niet alleen voor de hiv-zorg in Afrika en de Amerikaanse diplomatie. Voor de vele ambtenaren die hun werk kwijt zijn. Voor de wezenlijke overheidsdiensten als veilig luchtverkeer en ondersteuning van veteranen. Ook de financiële schade is groot. Op termijn, omdat bijvoorbeeld investeringen in wetenschap zijn geschrapt. En heel direct, omdat de toch al zieltogende belastingdienst zo is gekortwiekt dat er minder kan worden geïnd. Dat laatste is niet bepaald in het nadeel van Musk zelf overigens, die tijdens zijn operatie verderging met het verdienen van miljarden aan orders die zijn eigen bedrijven van de Amerikaanse overheid krijgen en waar, heel gek, niet op hoefde te worden bezuinigd.
Is het nu erg boud om te suggereren dat het van weinig oprechte interesse in een betere overheid getuigt wanneer je een corrupte techmiljardair als voorbeeld neemt die, in opdracht van een autocraat en zonder parlementaire controle, de instituties heeft gesloopt die een welvarende democratische samenleving nodig heeft én die alleen maar geld heeft gekost? Is het flauw om je af te vragen of het kompas vijf jaar na Forum misschien toch nog een beetje zwabbert?
Het tragische is: de uitgedijde en op veel plekken vastgelopen overheid ís een immens probleem. Politieke aandacht hiervoor is goed, nodig zelfs. De overheid moet simpeler. Bescheidener. Maar het kan in het licht van dit soort quasi-stoere voorstellen geen kwaad te memoreren dat juist een streven naar zogenaamde ‘efficiëntie’ hiervoor een belangrijke oorzaak is. De laatste 45 jaar is de illusie in stand gehouden dat de overheid álles kan leveren wat we willen – links en rechts doen in wensen niet voor elkaar onder – door zo veel mogelijk uit te besteden aan de ‘markt’ en door de boel intern als een soort bedrijf in te richten. Met schaalvergroting, specialisatie, KPI’s, kwaliteitseisen en klanttevredenheidsonderzoeken. En met blind vertrouwen in digitalisering.
Als gevolg daarvan is er alleen maar minder capaciteit gekomen voor het daadwerkelijk uitvoeren van kerntaken, omdat die opgaat aan managen, administreren, aanbesteden en verantwoorden. Aan zogenaamde efficiëntie. Het is niet makkelijk om dit te veranderen. Stel je een enorme kluwen wol voor. Ruk eraan en de draden raken alleen maar vaster verstrikt. Zet er de schaar in en je kunt er geen trui meer van breien. Voortvarend maar kalm uitpluizen, iets anders zit er niet op. Stel daar vooral een minister voor aan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant