De Amerikaanse president Donald Trump haalt niet alleen de Russische president Vladimir Poetin uit een westers diplomatiek isolement: hij knoopt ook banden aan met Aleksandr Loekasjenko, de president van Belarus, en stuurt delegaties naar Minsk. Loekasjenko’s critici volgen de toenadering met gemengde gevoelens.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland, Oekraïne en Belarus.
Trump belde Loekasjenko op weg naar zijn bijeenkomst met Poetin in Alaska. Het was de eerste keer in Loekasjenko’s 31-jarige presidentschap dat hij een telefoontje kreeg van een Amerikaanse president. Hij kreeg dit jaar ook al vijf Amerikaanse delegaties op bezoek, onder wie Trumps gezant Keith Kellogg.
Het contact met het Witte Huis wordt beschouwd als een diplomatieke overwinning voor Loekasjenko, net zoals de Alaska-top geldt als een zege voor Poetin. Loekasjenko verkeerde jarenlang in een diplomatiek isolement. Hij werd door westerse regeringen in de ban gedaan wegens het wreed neerslaan van vreedzame protesten tegen verkiezingsfraude in 2020. Zijn medewerking aan de Russische oorlog tegen Oekraïne versterkte zijn isolement.
Maar Trump ziet geen bezwaar in contact met Loekasjenko, een nauwe bondgenoot van Poetin. In een bericht op zijn site Truth Social omschreef hij zijn recente telefoongesprek met ‘de zeer gerespecteerde president van Belarus’ als ‘prachtig’. Hij zei zich te verheugen op een ontmoeting. Volgens Loekasjenko heeft Trump een uitnodiging geaccepteerd om Minsk te bezoeken met zijn familie, al is er geen datum vastgelegd.
Trump zegt uit te zijn op de vrijlating van 1.300 gevangenen in Belarus. Dat is ongeveer het aantal politieke gevangenen dat momenteel vastzit in strafkampen. Zij worden onderworpen aan mentale en fysieke marteling en zijn in sommige gevallen volledig afgesloten van de buitenwereld, stellen mensenrechtenorganisaties. Zeker zeven politieke gevangenen zijn sinds 2021 omgekomen in hechtenis.
Loekasjenko heeft enkele gevangenen vrijgelaten sinds de Amerikaanse toenadering. Trump bedankte Loekasjenko voor de vrijlating van zestien van hen, onder wie Sergej Tichanovski, een prominente oppositiepoliticus en de echtgenoot van oppositieleider Svetlana Tichanovskaja. Hij kwam in juni vrij, na jarenlange eenzame opsluiting zonder enig contact met de buitenwereld.
‘Donald Trump heeft praktisch mijn leven gered’, zei Tichanovski vorige week in een interview met de Amerikaanse krant The New York Times. ‘Ik zal hem daar voorgoed dankbaar voor zijn.’
Een groep Nobelprijswinnaars roept Trump op om door te gaan met pogingen om de andere gevangenen in Belarus vrij te krijgen, onder wie activist Ales Bialiatski, winnaar van de Nobelprijs van de Vrede. ‘Uw persoonlijke betrokkenheid heeft al hoop gegeven aan de meer dan 1.300 mensen die gevangen zitten vanwege hun politieke of religieuze overtuigingen’, staat in een open brief aan Trump, die sinds vorige week is ondertekend door ruim twintig laureaten van Nobelprijzen, onder wie schrijver Svetlana Aleksijevitsj uit Belarus en de Russische journalist Dmitri Moeratov.
Maar oppositiepolitici temperen de verwachtingen. Ze wijzen erop dat de repressie in Belarus niet afneemt. Deze maand begon een nieuwe reeks arrestaties en huiszoekingen tegen mensen die in het buitenland hebben deelgenomen aan een demonstratie voor een onafhankelijk Belarus, los van Russische bemoeienis.
Oppositieleider Svetlana Tichanovskaja zegt in een bericht op sociale media Trumps moeite op prijs te stellen, maar roept hem tegelijkertijd op om druk te blijven zetten op Loekasjenko. Tot de vrijlating van alle onschuldige mensen in de gevangenis ‘moet er geen verandering komen in het beleid tegen het regime’, aldus Tichanovskaja.
Sommige critici van Loekasjenko achten de verlichting van sancties wel bespreekbaar. De huidige sancties moeten ‘geen doel op zich zijn, maar een middel om politieke gevangenen vrij te krijgen en een einde te maken aan vervolging’, schrijft Tatsiana Chomitsj, de zus van de opgesloten oppositiepolitica Maria Kolesnikova, in een verklaring.
Analisten stellen dat Trumps betrokkenheid bij Belarus direct te maken heeft met zijn pogingen om de Russische oorlog tegen Oekraïne te beëindigen. Loekasjenko zei deze maand in een interview met het Amerikaanse blad Time dat hij de afgelopen maanden als een tussenpersoon fungeerde in gesprekken tussen de Amerikanen en Poetin over Oekraïne. ‘Ze vroegen me soms: kun je dit en dat doorgeven? En dan gaf ik dat door in de telefoongesprekken die ik om de twee, drie dagen met hem (Poetin, red.) had.’
De voortgang van de gesprekken tussen Trump en Poetin zullen bepalend zijn voor de band tussen Trump en Loekasjenko, schrijft Belarus-kenner Artjom Sjraibman van denktank Carnegie. ‘Wendingen in de onderhandelingen over Oekraïne kunnen de opwarming van de betrekkingen tussen de VS en Belarus versnellen of ze rap terugbrengen naar de oude, penibele staat.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant