Met duizelingwekkende diplomatieke bewegingen strijden Vladimir Poetin en de Europese landen om de gunst van Donald Trump. Maar in dit diplomatieke spiegelpaleis is weinig wat het lijkt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Wat ligt er, na tien dagen wervelende ‘trumpomatie’ van Alaska tot Washington, op het zeefje als het gaat om de poging de oorlog in Oekraïne te beëindigen? Het korte antwoord is: de zekerheid dat de oorlog in al zijn hevigheid zal doorrazen.
Centrale speler Amerika wil instinctief zijn handen ervan aftrekken, maar zonder dat de eerzuchtige Donald Trump als tweede Neville Chamberlain de geschiedenis ingaat. En dat biedt Oekraïne en Europa een levenslijn.
Dat Trump die toverformule nog niet heeft gevonden, verbaast niet als je kijkt naar de diametraal tegengestelde strategische doelen van de strijdende partijen: Oekraïne wil overleven als soevereine, onafhankelijke staat die zijn eigen lot bepaalt – maar juist dat is onaanvaardbaar voor Vladimir Poetin.
‘Ik blijf het herhalen, de regering-Trump begrijpt de aard van deze oorlog niet’, schreef de Poolse expert Daniel Szeligowski nadat vicepresident JD Vance deze week opnieuw de oorlog had omschreven als territoriaal conflict. ‘Rusland wil geen Oekraïens grondgebied, dat is een rookgordijn. Rusland wil Oekraïne onderwerpen’, aldus Szeligowski.
Trumps onorthodoxe aanpak kan soms leiden tot verrassende resultaten. Maar de afgelopen tien dagen tonen dat de combinatie van Trumps geloof in zichzelf, zijn wispelturigheid en zijn diplomatie-zonder-expertise (er is enorm gesneden in het ambtenarenapparaat, ook in de nationale veiligheidsraad) vooral een gevaar is voor Oekraïne, dat voor zijn overleven nog steeds afhankelijk is van cruciale Amerikaanse wapensystemen en typen munitie die nauwelijks elders voorradig zijn.
Tien dagen geleden dreigde Trump met ‘heel grote gevolgen’ als Poetin in Alaska geen einde zou maken aan de oorlog, te beginnen met een wapenstilstand. Nu is de eis van een wapenstilstand ingeruild voor Poetins voorkeur om ‘in één keer’ een overkoepelende vrede te sluiten. Dat biedt Rusland de kans om de oorlog zo intensief mogelijk voort te zetten en onderwijl oneindig te blijven delibereren over het wegnemen van de ‘structurele oorzaken’ ervan.
Daarnaast kampt Oekraïne nu in essentie met een Russisch aanbod om in ruil voor de hele Donbas de frontlinie elders te bevriezen, en ook veiligheidsgaranties te geven (mits Rusland hierbij een veto heeft, China erbij wordt betrokken, en er géén westerse troepen in Oekraïne komen).
Dit aanbod is slechter dan waarmee de regering-Trump eerder dit jaar zelf kwam, toen het een serie eenzijdige concessies aan Moskou presenteerde, in wezen gelijk aan het Russische ‘vredesaanbod’ uit Istanbul in maart 2022, toen Russische troepen ongeveer 30 procent van Oekraïne bezetten (tegen 19 procent nu).
Deze door de VS teweeggebrachte verslechtering van Oekraïnes onderhandelingspositie lijkt deels het gevolg van de ‘death of expertise’ in Trumps buitenlandbeleid. De steen kwam immers aan het rollen door gezant Steve Witkoffs bezoek aan Moskou, begin deze maand. Hij kwam terug met twee Russische ‘concessies’ die naderhand niet bleken te bestaan: het aanbod Russisch bezet gebied in de provincies Cherson en Zaporizja op te geven in ruil voor de Donbas en instemming met ‘veiligheidsgaranties’ voor Oekraïne.
Na ‘Alaska’ en de geslaagde Europese missie om ‘Alaska’ deels terug te draaien, is de situatie dus niet terug bij af. Toch verschillen experts van mening over wie nu echt de diplomatieke strijd om de gunst van Trump heeft gewonnen: Poetin of Zelensky en de Europeanen?
Het Europese bezoek aan Washington was een warm bad voor Trump, waarin hij centraal stond en volop werd geprezen. Europese diplomaten menen dat Trump, Vance en buitenlandminister Marco Rubio in hun richting zijn opgeschoven, en dat de samenwerking is verbeterd. Bovendien: Poetins diplomatieke ‘zege’ in Alaska was minder gezellig voor Trump. In ruil voor zijn geslijm kreeg hij immers niets terug van Poetin. Niet voor niets werd de top ingekort. De extra druk op Poetin waarmee Trump nu al weken dreigt, kan er nog altijd komen.
Zo waggelt het ‘vredesproces’ door, met telkens nieuwe ultimatums en mogelijke ontmoetingen tussen Poetin en Zelensky in derde landen. Maar de diplomatie blijft voor alle partijen in dienst staan van de oorlog, die gezien de maximalistische Russische oorlogsdoelen alleen kan eindigen als ofwel de Oekraïense verdediging instort ofwel de economische en militaire druk op Rusland drastisch wordt verhoogd.
Het is een diplomatiek spiegelpaleis waarbij weinig is wat het lijkt. Dat geldt ook voor de ‘veiligheidsgaranties’ waaraan de VS nu ook een bijdrage-op-afstand zouden willen leveren aan Oekraïne – en waar Moskou dus fel op tegen is.
Oekraïne beseft allang dat, ongeacht hun publieke of op papier gestelde verklaringen, noch de VS noch de Europese landen een directe confrontatie willen met Rusland. Daarom werkt Oekraïne aan zijn eigen afschrikking van Rusland, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van langeafstandswapens; niet alleen drones, maar ook nieuwe raketten zoals de Flamingo-kruisraket die een bereik zou hebben van 3.000 kilometer.
Het gesprek gaat over vrede, de dagelijkse realiteit is oorlog. Zolang Europa daar de handen niet aan vuil wil maken, ziet Poetin kansen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant