Twintigers en dertigers delen dezelfde koffietentjes en vriendengroepen, maar hun financiële kansen verschillen enorm. De will haves worden op weg geholpen door hun vermogende ouders, de won’t haves blijven achter. ‘Daar moet over gepraat worden’, zegt Malu de Bont, auteur van Je verdiende loon.
is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
Eerst een disclaimer: ‘Dit boek is absoluut niet bedoeld om een schuldige aan te wijzen. Niet tussen generaties, en ook niet binnen generaties. Ik wil niet dat het polariserend gaat werken, wat bij geldzaken geregeld gebeurt’, zegt Malu de Bont over haar deze week verschenen boek Je verdiende loon. ‘Maar nu wordt er niet of nauwelijks gepraat over het feit dat je twintigers en dertigers hebt met vermogende ouders die in hun vormende jaren op het geld van ouders vooruitkomen en nog veel gaan erven: de will haves. En generatiegenoten die niet uit een vermogend gezin komen: de won’t haves. Dat is niet goed. Dat gesprek moet gevoerd gaan worden.’
Malu de Bont (35) introduceerde als journalist voor Elle, het blad voor de zelfstandige jonge vrouw, gesprekken over geld. Er ontstond algauw een wachtlijst voor de interviewrubriek. Voor zakenblad Quote verdiepte ze zich later in het leven van de rijken. Gezegend met die kennis voerde ze de afgelopen acht jaar gesprekken voor het boek met zo’n 140 generatiegenoten over hun financiële situatie.
De rode draad: je hebt kinderen uit koophuisgezinnen en kinderen uit huurhuisgezinnen. De eerste groep krijgt een flinke financiële voorsprong in het leven, door het vermogen van de ouders. Maar die generationele ongelijkheid blijft vaak onbesproken omdat de bemiddelde jongeren niet te koop lopen met het feit dat hun geslaagde leven voor een belangrijk deel te danken is aan hun vermogende ouders, met hun geld en hun netwerken. Die steun van ouders mondt vaak uit in hulp bij de aankoop van een eigen huis, veruit het belangrijkste bestanddeel van vermogen in Nederland.
‘Wat ik gemerkt heb, is dat binnen dezelfde vriendengroepen mensen pas op latere leeftijd – 25, 26, 27 jaar – een beetje door beginnen te krijgen dat hun levens eigenlijk op heel andere financiële bestanddelen zijn gebouwd’, zegt De Bont. ‘Ik vroeg alle twintigers en dertigers die ik sprak wat het moment was dat ze financieel zelfstandig werden. Iedereen zei hetzelfde: toen ik op kamers ging. Maar als ik doorvroeg, bleek dat bij het grootste deel de ouders toch een substantiële rol hadden gespeeld.
‘Ouders zijn nadat kinderen zelfstandig zijn geworden nog zó lang een financieel zijwiel, tot wel 28, 29, 30 jaar. Ze helpen met substantiële bedragen hun kind op weg in het leven. Zo heeft het kind al een vermogenspositie kunnen opbouwen voordat op latere leeftijd die erfenissen komen. De verschillen zijn al vroeg gemaakt.’
Je verdiende loon verschijnt op een actueel moment. De grootste vermogensoverdracht in de historie is gaande, in de vorm van vele honderden miljarden die van babyboomers naar hun kinderen gaan, die het vaak niet nodig hebben omdat ze zelf al vermogend zijn. Het Britse blad The Economist spreekt al van een New Inheritocracy. Daarbij hebben kinderen van vermogenden – die door erfenissen steeds vermogender worden en dat zelf ook weer doorgeven – het voor het zeggen: veel vermogen leidt vaak ook tot maatschappelijk invloedrijke posities.
De Bont kent beide zijden van de medaille. Ze groeide op als won’t have. Haar ouders kochten in de jaren tachtig een huis waarvan het fundament verrot bleek, waardoor het vrijwel waardeloos was. Na de verkoop was er een grote restschuld. Haar vader legde de enveloppen van de Belastingdienst jarenlang ongeopend in de la. Met hulp van een vermogende tante konden haar ouders later toch weer een huis kopen, waardoor De Bont nu uitzicht heeft op een erfenis.
Intussen kreeg ze zelf een relatie met een interieurarchitect met een bescheiden familievermogen, waardoor ze nu in een koophuis aan een Amsterdamse gracht woont. ‘Ik zit nu, totaal ongepland, aan de goede kant van de woningmarkt. Ik heb tijdens het schrijven gemerkt wat een ontzettend verschil dat maakt. Binnen een jaar ben ik er een halve ton op vooruit gegaan, door lagere lasten, de waardestijging van het huis en de hypotheekrenteaftrek. Alleen door het hebben van dat huis. Terwijl ik niet harder ben gaan werken, niet slimmer ben geworden en ook niet meer ben gaan bijdragen aan de maatschappij.’
‘Simpelweg omdat iemand ergens vermogen heeft kunnen opbouwen dat bij mij is beland, heb ik nu een totaal ander vooruitzicht. Ik weet dat de woningmarkt heel complex is en dat er geen simpele oplossingen zijn. Maar de ongelooflijke en onuitlegbare voordelen voor huiseigenaren ten opzichte van huurders moeten aan de kaak worden gesteld. Dat kan niet vaak genoeg verteld worden.’
Won’t haves hebben vaak het gevoel dat het aan henzelf ligt, staat in het boek, dat ze niet voldoende kunnen meekomen. Dat is schrijnend.
‘Uit mijn gesprekken blijkt dat ze zich allemaal weleens hebben afgevraagd: wat doe ik verkeerd? Waarom lukt mij niet wat ik leeftijdgenoten wel zie doen? We sporten op dezelfde plekken, we eten op dezelfde plekken, we houden van dezelfde dingen, wat maakt dan dat het mij niet lukt? Terwijl dat zit in iets waar je helemaal geen invloed op hebt. Namelijk waar je wordt geboren, wat voor vermogen je mee krijgt.
‘Twintigers en dertigers kiezen niet in welk gezin ze worden geboren. Will haves weten precies hoe het werkt met vermogende ouders, won’t haves hebben geen idee. Hun telefoon laat voortdurend glanzende beelden zien. Als je dan niet verteld wordt dat die leuke vriend of vriendin met andere kaarten speelt dan jij, dan snap je niet waarom het voor jou niet is weggelegd. Dat is ongezond voor je zelfbeeld. Dan grijpen finfluencers hun kans, en achterafbetaaldiensten als Klarna. Als je mee wilt komen, wordt het je als jongere heel makkelijk gemaakt om dat te doen met geld dat je niet hebt.’
Jongeren hebben ook grote haast om het te maken in het leven. Dat leidt tot druk.
‘Dat komt door de opkomst van sociale media, die heel erg op het individu zijn gericht, op: ‘als ik het kan, kan jij het ook’. Het is heel verslavend, dat idee van maakbaarheid, het is een lekker verhaal. Ik kan het maken, als ik maar de juiste mindset heb, de juiste routines, of de juiste app.
‘Zo krijgt onechte maakbaarheid een dankbaar podium in je broekzak. Op sociale media wordt ieders leven gepresenteerd als zelfverdiend, waarbij het doorgeven van vermogen buiten beeld blijft. Maakbaarheid van influencers en content creators, met hun mooie huizen, benijdenswaardige vakanties, zelfhulpboekentips en ochtendrituelen. De boodschap is elke dag: ik heb het helemaal zelf gedaan. En als ik het kan, kun jij het ook. Móét jij het ook.’
‘Er zit veel goeds in alles wat we elkaar leren en vertellen. Maar ik vind het ongezond als de financiële achtergrond niet wordt belicht, de rol van het vermogen van ouders. Dat wil ik met dit boek laten zien. Ik vind het heel schadelijk dat we niet buiten onze eigen portemonnee en situatie kunnen kijken. Dat je denkt: wat voor mij geldt, geldt ook voor de ander, terwijl dat overduidelijk niet het geval is.
‘Als de verschillen niet worden benoemd, dan snap ik waarom jongeren zo’n druk voelen, waarom burn-outs relatief veel voorkomen. Door de ongelijkheid in uitgangspunten in kaart te brengen, zoals in dit boek, kun je eerlijker, zachter en realistischer naar jezelf kijken.’
Waarom praten de will haves niet over hun positie?
‘De beroemde psychotherapeut Esther Perel stelt altijd de vraag: are you raised for loyalty or are you raised for autonomy? Ik ben die vraag ook gaan stellen in mijn gesprekken, want het antwoord zegt iets over het wereldbeeld van mensen en hoe ze naar zichzelf kijken. Het viel me op dat kinderen uit koophuisgezinnen, waar alles op orde was en het aan niets ontbrak, heel snel zeiden: autonomie. Dat had in hun opvoeding centraal gestaan, het idee dat je op eigen kracht dingen moet kunnen bereiken in het leven en van niemand afhankelijk bent. Allemaal uit goede bedoelingen, maar dat helpt niet mee voor het eerlijke beeld van hoe het zit, waarmee we als samenleving vooruit kunnen.
‘In andere gezinnen hoorde ik ook veel autonomie, blijkbaar is dat iets van deze tijd. Maar daar hoorde ik loyaliteit veel vaker terug. Ik sprak iemand die vanaf haar 18de alles zelf had moeten doen, inclusief een studie naast een fulltime baan. Zij zei meteen: loyaliteit. Ik dacht: jeetje, je zou eens moeten weten hoe uitzonderlijk en knap het is wat je hebt gedaan.’
Je verdiende loon staat vol met tips voor een gezond en gelukkig geldleven, ook voor de won’t haves. Wat is het belangrijkste advies?
De Bont denkt lang na: ‘In mijn boek heb ik het over de financiële schijf van drie. Over hoe belangrijk het is dat je zelf de regie houdt over je portemonnee. Dat je autonoom bent in geldzaken en niet denkt: kan ik dit ook posten op de socials? Dat je eigenwaarde niet afhangt van je uitgaven.
‘Maar de allereerste en beste stap is praktisch: maak een overzicht. Wat komt er binnen, wat gaat eruit en hoeveel houd ik over? Ik zou niet weten hoe ik mijn financiële leven zou moeten leiden zonder zo’n overzicht. Ook als je niet van spreadsheets houdt, ga je het leuk vinden. En het is nog een klasseloze tip ook: iedereen heeft er wat aan of je nou duizend euro verdient, of honderdduizend.’
1989: geboren in Haarlem
2002 - 2008: vwo, Schoter Scholengemeenschap, Haarlem
2008 - 2014: School voor Journalistiek, Utrecht
2014 - 2021: redacteur Elle
2021 - 2024: journalist Quote
2024 - heden: creative concepter Hearst Magazines (voor onder meer Elle, Quote, Harper’s Bazaar, JAN, Cosmopolitan)
2024: debuut Je verdiende loon, Das Mag
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant