Voor uittredend minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp (NSC) staat Israëls recht op zelfverdediging sinds 7 oktober 2023 als een paal boven water. Maar onder de druk van de verslechterde humanitaire situatie worstelden hij en zijn partij in toenemende mate met het traditioneel pro-Israëlische standpunt van de Nederlandse regering.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
7 oktober 2023
De Nederlandse politiek, NSC incluis, klinkt na de aanval van Hamas van 7 oktober vrijwel eensgezind: ‘Israël heeft het volste recht om zichzelf en zijn burgers te verdedigen’, schrijft toenmalig NSC-leider Pieter Omtzigt op de bewuste dag op X. Als partij die de internationale rechtsorde hoog in het vaandel zegt te hebben staan, herhaalt Omtzigt wel dat Israël zich heeft te houden aan het internationaal humanitair recht. Caspar Veldkamp, op dat moment nog Kamerlid namens NSC, spreekt over ‘vreselijke beelden’ en een ‘escalatie die geen land kan accepteren’.
2 juli 2024
De verkiezingsuitslag van november 2023 dwingt Omtzigt in een coalitie met de PVV, die met Geert Wilders een leider heeft die bekendstaat om zijn felle pro-Israëlische en vooral anti-Palestijnse standpunten. En ook de VVD schaart zich onder Dilan Yesilgöz vierkant achter Israël. Op zijn nieuwe ministerie protesteert een groeiende groep ambtenaren juist tegen het pro-Israël beleid van de regering.
In dat geweld zegt oud-diplomaat Veldkamp als minister van Buitenlandse Zaken van plan te zijn om ‘achter de schermen’ te willen zoeken naar oplossingen. Aan ‘statements voor de bühne’ zegt de oud-diplomaat, die tussen 2011 en 2015 actief was als ambassadeur in Tel Aviv, geen boodschap te hebben.
De Nederlandse steun voor Israël blijft ook met Veldkamp onwrikbaar. Wel maakt hij zich in Europees verband hard voor sancties tegen gewelddadige kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever en blijft hij namens het kabinet ijveren voor een staakt-het-vuren in Gaza.
19 juli 2024
Kort na zijn aantreden ziet Veldkamp zich al geconfronteerd met de grillen van zijn meest radicale coalitiepartner. Diens uitspraak dat ‘de enige echte Palestijnse staat Jordanië’ is’ leidt tot grote verontwaardiging in Amman. Veldkamp is genoodzaakt de telefoon te pakken om zijn Jordaanse collega duidelijk te maken dat de Nederlandse regering nog altijd ‘hecht’ aan de onafhankelijkheid van Jordanië en de tweestatenoplossing tussen Israël en de Palestijnen.
12 september 2024
Veel geduld met Veldkamps voorzichtige werkwijze heeft de oppositie echter niet. Waar de minister de voorkeur blijft houden voor ‘stille diplomatie’ om Israël te bewegen tot een staakt-het-vuren, roept de linkse oppositie steeds luider om ferme maatregelen. Dat Veldkamp zo’n twee maanden de tijd neemt om een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof te bestuderen over de onrechtmatige Israëlische aanwezigheid in de Palestijnse gebieden kan op nog meer hoon rekenen, temeer omdat Veldkamp zich ondanks die uitspraak niet genoodzaakt voelt het Nederlandse beleid aan te passen. Hij blijft hameren op ‘ontmoedigingsbeleid’ met betrekking tot activiteiten van Nederlandse bedrijven in bezet gebied. Een boycot van producten uit die gebieden is niet aan de orde.
8 november 2024
De Maccabi-rellen in Amsterdam noemt Veldkamp ‘een schaamteloze, onaanvaardbare uiting van antisemitisme’. Een dag later spreekt hij zijn Israëlische collega Gideon Sa’ar, maar niet voordat Wilders op eigen houtje ook een ontmoeting met hem regelt. Intussen blijft Veldkamp in Europees verband vasthouden aan de noodzaak van een dialoog met Israël.
21 november 2024
Een reis van Veldkamp naar Israël wordt op het laatste moment geannuleerd. Een van de redenen daarvoor is Israëls woede over het Nederlandse standpunt dat het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof tegen premier Benjamin Netanyahu, vanwege oorlogsmisdaden in Gaza, zal worden nageleefd. Pijnlijk genoeg vindt een bezoek van Wilders, onder meer aan de bezette gebieden, wél doorgang.
10 februari 2025
Hoewel Veldkamp in de Tweede Kamer kritiek heeft geuit ‘op de wijze waarop Israël de strijd voert’, blijft hij vasthouden aan zijn koers. Maar een bezoek van de fel Israël-kritische Francesca Albanese, speciaal rapporteur van de VN inzake de bezette Palestijnse gebieden, aan Den Haag gaat hem dan weer te ver. Hij ‘weigert’ haar te ontvangen, omdat hij haar ‘opmerkingen en berichten op sociale media onbetamelijk’ vindt.
9 mei 2025
Een duidelijke rode lijn voor Israël willen Veldkamp en het kabinet niet formuleren. Maar terwijl de oorlog in Gaza voortduurt, begint er langzaam ook bij hem wat te schuiven. Hij begint te spreken over een ‘dilemma’ en een ‘worsteling’. De blokkade van hulpgoederen aan Gaza door Israël noemt hij een schending van het internationaal humanitair recht.
Binnen de Europese Unie krijgt hij de handen op elkaar voor een onderzoek naar de vraag of Israël zijn verplichtingen onder het Associatieverdrag schendt. Hoewel critici ter linkerzijde de stap als veel te laat bestempelen, stuit Veldkamp ter rechterzijde juist op de grenzen waarbinnen hij moet opereren.
PVV-leider Geert Wilders spreekt over ‘belachelijke anti-Israël maatregelen van minister Veldkamp’. Minister Reinette Klever voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (PVV), Veldkamps collega op het buitenlandministerie, zegt dat ze op de hoogte gesteld had moeten worden van Veldkamps plannen. Die belooft daarop zijn collega’s in het kabinet voortaan eerder te informeren over gevoelige besluiten.
19 juni 2025
De Rode Lijn-demonstraties en het vertrek van de PVV uit het kabinet, betekenen niet dat Veldkamp opeens een aanmerkelijk andere koers gaat varen. Sterker: als GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kati Piri een motie indient voor een volledig wapenembargo tegen Israël, óók als het gaat om Israëls luchtverdedigingssysteem, haalt hij hard naar haar uit. ‘Mevrouw Piri is blijkbaar van mening dat Israël niet meer over een functionerende luchtafweer mag beschikken en zich niet meer mag verdedigen tegen inkomende raketten die worden afgeschoten door het regime van de ayatollahs in Iran’, aldus Veldkamp.
Vanaf de linkerflank in de Kamer zijn steeds vaker beschuldigingen te horen dat de Nederlandse regering, met Veldkamp als buitenlands uithangbord voorop, medeverantwoordelijk is voor de almaar verslechterende situatie in Gaza en op de bezette Westoever. Zulke uitspraken werpt Veldkamp ‘verre van zich’.
29 juli 2025
Toch raakt het geduld van Veldkamp en de regering met Israël steeds meer op. Een staakt-het-vuren blijft uit en de hongersnood in Gaza neemt steeds heftiger vormen aan. Dat leidt ertoe dat Nederland voor het eerst maatregelen instelt tegen het land. Zo wordt de uitvoer van offensieve wapens vrijwel uitgesloten. Bovendien krijgen twee extremistische ministers die oproepen tot etnische zuivering in Gaza een inreisverbod opgelegd. In EU-verband sloot Nederland zich al aan bij een initiatief voor een inreisverbod tegen de twee. Maar ook nu weer is de linkse oppositie ontevreden met de grotendeels ‘symbolische maatregelen’.
22 augustus 2025
Maar wanneer Veldkamp aanvullende maatregelen wil nemen, moet hij concluderen dat daar binnen de regering geen ruimte voor is. Onder meer de BBB staat sceptisch tegenover een verbod op Nederlandse handel met illegale Israëlische nederzettingen op de Westoever, terwijl Veldkamp zich juist zorgen maakt over de Israëlische plannen om het offensief in Gaza uit te breiden.
Veldkamp zegt zich te beperkt te voelen ‘om zelf beleid te voeren’. Hij besluit op te stappen, een besluit waarin zijn NSC-collega’s hem volgen. Linkse Kamerleden hebben hem dan al individueel ‘medeverantwoordelijk’ genoemd voor genocide in Gaza. Zo komt er een einde aan de balanceeract die de diplomaat standvastig probeerde vol te houden.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant