De kans dat een ‘enge man in de bosjes’ aanvalt is statistisch klein, zo klinkt het na de reeks misdrijven van afgelopen week. Maar vrouwen hebben genoeg reden om zich onveilig te voelen op straat, waar ze worden onderworpen aan vernederingen, toespelingen en allerhande wangedrag.
De meeste vrouwen zijn met hem opgegroeid. Op jonge leeftijd hebben ze al over hem gehoord, in de bezweringen van hun ouders. Nooit met iemand mee naar huis gaan. Kijk uit voor busjes. Niet alleen in het bos rondlopen, of liever helemaal niet.
De angst voor de spreekwoordelijke ‘enge man in de bosjes’ dragen veel vrouwen een leven lang met zich mee. Bij het hardlopen door een bos of op een verlaten landweggetje, duim en wijsvinger alvast op de SOS-knoppen van hun smartphone. Als ze ’s nachts alleen naar huis fietsen en doen alsof ze met een vriend bellen. Bij de keuze voor een veilig veronderstelde taxi en de snelle blik op de chauffeur: is dit in de haak?
Het is een gedeelde, collectieve angst. ‘App als je thuis bent’, zeggen vriendinnen tegen elkaar als ze afscheid nemen.
Dat zal na de reeks gebeurtenissen van de afgelopen week niet minder zijn geworden. In Rotterdam werd een jong meisje betast in een park. Twee vrouwen zijn in de bossen bij Zeist belaagd, van wie er een slachtoffer werd van een gewelddadige verkrachting. Aan de Amsterdamse Weesperzijde is een vrouw meegesleurd en seksueel misbruikt. En dan is er de schokkende moord op de 17-jarige Lisa in Duivendrecht in de nacht van dinsdag op woensdag, toen ze terug naar huis fietste na een avond uit op het Leidseplein.
Voor alle zaken zijn inmiddels mannen aangehouden. Vrijdagmiddag maakte de politie bekend dat de verdachte die donderdagavond is opgepakt voor het seksueel geweld aan de Weesperzijde, ook wordt verdacht van de moord op Lisa. Aanvankelijk behandelde de politie de twee zaken als aparte incidenten.
Losstaand of niet, uit de reacties van vrouwen op sociale media bleek deze week dat er voor hen niets afzonderlijks aan was. In de reeks incidenten van deze week zien zij een patroon, een gevoel van dreiging waarmee ze dagelijks te maken hebben.
Criminologen en andere deskundigen wijzen vervolgens al snel op een statistische realiteit: de kans om slachtoffer te worden van een vreemde is klein. Het grootste gevaar, zo luidt ook een feministisch mantra van de laatste jaren, lopen vrouwen (en kinderen) niet op straat, maar thuis.
Plegers van seksueel geweld zijn vaak bekenden, niet de onbekende man die plotseling opduikt in een steegje. Huiselijk geweld en femicide (de moord op vrouwen omdat ze vrouw zijn, veelal als ze zich proberen te ontworstelen aan hun controlerende (ex-)partner) worden eindelijk erkend als grote maatschappelijk problemen.
Het idee van de enge man in de bosjes, stranger danger in het Engels, maakte dat het gevaar lang bij de onbekende ander gelegd kon worden. Daarmee hoefde het echte beest niet in de bek gekeken te worden, namelijk dat de dreiging vaker van dichtbij komt.
Dat is een statistische werkelijkheid. Een andere statistische werkelijkheid is dat meiden en vrouwen zich op straat veel onveiliger voelen dan jongens en mannen. Bijna de helft neemt weleens een andere route om bepaalde plekken te vermijden, bleek onlangs uit cijfers van het CBS.
Zijn ze gek dan, de vrouwen met hun SOS-knoppen en appjes naar vriendinnen? Zeker niet. De gebeurtenissen van de afgelopen week zijn het dramatische topje van gendergerelateerd geweld, het ergste van het ergste, absolute nachtmerries. Daaronder bevindt zich een hele piramide aan grensoverschrijdingen die vrouwen zich op straat (en online) moeten laten welgevallen, wisselend in ernst. Misdragingen die vanwege het gebrek aan aangiftebereidheid minder snel in de statistieken van de politie terechtkomen, maar die de bewegingsvrijheid van jonge vrouwen wel inperken.
Uit recent onderzoek van EenVandaag blijkt dat 75 procent van de vrouwen onder de 35 jaar het afgelopen jaar seksueel geïntimideerd werd in het openbaar. De gemeente Amsterdam kwam uit op ongeveer hetzelfde cijfer.
Voor jonge vrouwen is de publieke ruimte al snel een hindernisparcours van toespelingen en vernederingen. De straat is onvoorspelbaar, onduidelijk is welke interactie ontvlambaar kan zijn. Er is bovendien een verband tussen lichtere en zwaardere vormen van gendergerelateerd geweld: mannen met vrouwvijandige denkbeelden zijn gevoeliger voor het goedkeuren of zelfs plegen van seksueel geweld.
Om risico’s te beperken, passen jonge vrouwen hun gedrag aan. Ze maken zich zo klein en onzichtbaar mogelijk. Onderzoekers interviewden meiden uit Rotterdam-Zuid over hun strategieën om interactie te vermijden: die vertelden dat ze strak voor zich uit kijken, bewust koptelefoons dragen of doen alsof ze bellen.
Criminologen wijzen op de zogenoemde fear-victimization paradox: dat jonge vrouwen zich kwetsbaarder voelen dan ze daadwerkelijk zijn, ook door de grote aandacht in de media voor ernstige incidenten. Tegelijkertijd, zo schrijven de onderzoekers achter de Rotterdamse studie, ‘lijkt de manier waarop vrouwen hebben geleerd de risico’s te beperken wel sterk bij te dragen aan het voorkomen van slachtofferschap. Dit gaat echter in grote mate ten koste van hun vrijheid.’
De vraag is of ze daarmee genoegen willen nemen. Schokkende gebeurtenissen als de moord op de 17-jarige Lisa zijn ook een dreun voor het zelfbeeld, het besef dat vrouwen onvrijer zijn dan ze willen denken. Op Instagram heerst ontsteltenis over alle gewoontes die vrouwen zich hebben eigengemaakt om zichzelf te beschermen – en dat het dan nóg niet genoeg is.
Verwachtingsvol wordt de andere kant op gekeken, naar de mannen. ‘Waar halen wij als maatschappij het gore lef vandaan om meisjes en vrouwen almaar medeplichtig te maken aan hun eigen rampspoed, hun eigen trauma, hun eigen dood’, stelde schrijver Nienke ’s Gravemade in een bericht dat 170 duizend keer geliket en vijftigduizend keer gedeeld is. ‘Ik eis dat de angst wordt verlegd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant