Duik! Het Columbiabad in Berlijn was in de zomer van 2023 na grote vechtpartijen wekenlang in het nieuws. Verschillende initiatieven moeten ervoor zorgen dat het nu ‘Cool am Pool’ blijft.
Het Sommerbad Neukölln, beter bekend als het Columbiabad, in Berlijn.
‘Kleine kinderen dringen altijd”, zegt Mahmoud met een gelaten blik op de druipende kinderen die in zwemkleding staan te wachten voor de glijbaan. Mahmoud staat op het platje boven aan de glijbaan, naar verluidt met 83 meter de langste in Berlijn, en moet erop letten dat het er enigszins ordelijk aan toe gaat. „Bijvoorbeeld dat ze niet head-first eraf gaan of in een treintje.” Tegen het opgewonden geduw en getrek in de rij kan hij weinig beginnen.
Mahmoud (18) en Fernando (20) zijn sinds een week in het zwembad actief voor het initiatief ‘Bleib Cool am Pool’, ‘cool blijven aan het zwembad’, en moeten bemiddelen als er conflicten ontstaan tussen jongeren. Op deze vrijdag in Berlijn is het 26 graden, de sfeer in het zwembad is gemoedelijk. Gezinnen picknicken, zwemmers trekken hun baantjes in het grote bad, jonge mensen zonnen op het grasveld met een sigaret of lezen onder de schaduw van een boom. Mahmoud: „Morgen wordt het echt heet, dan krijgen we zeker veel te doen.”
Het Sommerbad Neukölln, beter bekend als het Columbiabad, in Berlijn ligt pal naast de voormalige luchthaven Tempelhof en is een van de beruchtste zwembaden in Duitsland. In de zomer van 2023 was het ‘Freibad’ (buitenbad) wekenlang in het nieuws toen het na meerdere grote vechtpartijen in de eerste dagen van de zomervakantie een week dicht moest. Het personeel had zich ziek gemeld; in een brandbrief schreven medewerkers dat ze dagelijks werden uitgescholden en bespuugd – net als vrouwen en queer mensen, volgens de briefschrijvers. De politie moest het zwembad meermaals ontruimen, en plaatste een politiepost voor de toegang.
In de komkommertijd van 2023 kende heel Duitsland het zwembad. Volgens een peiling van Die Zeit was een ruime meerderheid van de Duitsers die zomer bang om naar een openluchtzwembad te gaan. Toenmalig kanselier Olaf Scholz pleitte voor meer politie in de zwembaden. Een CDU-functionaris eiste dat geweldplegers via een spoedprocedure berecht zouden worden – van de glijbaan meteen de bak in, zoals een Duitse journalist schreef. De burgemeester van Berlijn kondigde strenge veiligheidsmaatregelen aan, waaronder identificatieplicht bij de toegang tot een Berlijns zwembad. Rechtse politici gaven oud-kanselier Angela Merkel de schuld van de onrust in het Columbiabad vanwege haar ruimhartige migratiebeleid; in Neukölln wonen veel mensen met een migratieachtergrond die de oorzaak zouden zijn van de onrust. Zo werd het zwembad decor van een seizoensgebonden cultuurstrijd.
Jona (17) en Emil (16) uit Saalfeld hebben gehoord over de slechte reputatie van het zwembad, vertellen ze boven aan de glijbaan. Ze brengen de laatste week van hun zomervakantie door in Berlijn. In Saalfeld, in zuidelijk Thüringen, is er ook een erg groot buitenbad, vertellen ze niet zonder trots. Daar zijn volgens hen nooit incidenten. Maar ze zijn ook enthousiast over het Columbiabad, over het ruime gazon en over de glijbaan, en ze vinden het er erg „vredig”.
Deze zomer werd het zwembad nog geen enkele keer door de politie ontruimd, zegt woordvoerder Claudia Blankennagel van de Berlijnse zwembaden. Er waren ook een stuk minder bezoekers tot dusver dan rond dezelfde tijd in 2023 en 2024 – maar dat heeft te maken met het slechte weer in juli. De berichtgeving over het geweld in 2023 vindt Blankennagel „niet in proportie. Het grootste deel van de tijd is het hier gemoedelijk, maar daar wordt niet over geschreven. Vorig jaar hadden we [in alle Berlijnse zwembaden] twee miljoen bezoekers, 254 mensen kregen een toegangsverbod”.
Er is veel geïnvesteerd in beveiliging en preventie, zegt Blankennagel. Sinds vorig jaar wordt er aan ‘Sport im Freibad’ gedaan: jeugdwerkers die sporten met jongeren om te zorgen dat ze zich niet op elkaar afreageren. Blankennagel: „We weten uit ervaring dat sommige bezoekers de hitte niet zo goed verdragen, al helemaal niet als ze lang in de rij moeten staan voor de duikplank of de glijbaan. Dan beginnen ze te dringen en te duwen.”
Bij het Columbiabad zitten twintigers Leonie, Meral en Jess voor een partytent met sportspullen. Leonie: „Als iemand vraagt of we met ze willen spelen, mogen we geen nee zeggen.” Er is een tafeltennistafel, een basket, een pijl en boog, voetbalgoaltjes. „De trampoline, die hier nog niet is opgebouwd, is voor hen het einde.” De trampoline was ook de aanleiding voor de enige keer in anderhalf jaar dat Leonie problemen had met adolescenten: „Een groepje van zeven puberende jongens wilde er niet af, en wij wilden naar huis.”
Op deze vrijdag is het geweld niet veel meer dan een gerucht. Toch mijden sommige buurtbewoners het bad. Mahmoud van ‘Bleib Cool am Pool’, boven aan de glijbaan, komt uit Neukölln. Zelf houdt hij niet van zwemmen, zijn vrienden uit de buurt gaan ook niet naar het Columbiabad. „Er is te veel gedoe”, zegt hij, al heeft hij nooit iets meegemaakt. Zijn collega Noah woont vlakbij, maar gaat liever naar Humboldthain, dat zeker een half uur reizen is. „Hier zie je altijd politieauto’s voor de deur. En je gaat toch naar het zwembad voor je rust.”
Een week na het bezoek van NRC moet de politie ingrijpen bij een vechtpartij in het Columbiabad; vijf mensen raken gewond.
De glijbaan is naar verluidt met 83 meter de langste in Berlijn.
Wat zegt een openbaar zwembad over een samenleving? NRC-redacteuren nemen deze zomer een duik.
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
Source: NRC