Top Lee-Ishiba Het koloniale verleden tussen Zuid-Korea en Japan leidt al decennia tot moeizame betrekkingen. Maar gedeelde zorgen over bondgenoot VS brengen de twee landen steeds dichter bij elkaar. Dit weekend bezoekt de Zuid-Koreaanse president Japan.
Protest tegen het defensiebeleid van de Amerikaanse president Trump bij het presidentsgebouw in Seoul, met leuzen als ‘Tegen de militaire alliantie tussen Zuid-Korea, VS en Japan’.
Een „krachtig protest” liet het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken vorige week horen tegen de activiteiten van een Zuid-Koreaans onderzoeksschip in wat volgens Tokio „duidelijk” tot Japans territoriale wateren behoort. Het schip zou een kabel hebben neergelaten in de buurt van een eilandengroep, die door Japan ‘Takeshima’ en door Zuid-Korea ‘Dokdo’ wordt genoemd. De twee landen hebben al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog ruzie om de onbewoonde steenklompen, vooral vanwege de rijke visgronden eromheen.
Het is slechts een van de gevoelige kwesties tussen twee democratieën in een regio die wordt gedomineerd door autoritaire kernmachten. Veel Koreanen vinden dat Japan nog niet voldoende berouw heeft getoond voor de koloniale bezetting (1910-1945). Honderdduizenden Koreanen werden toen als dwangarbeider gebruikt, en vrouwen en meisjes als seksslaven. Met name voor progressieve kiezers is het nog altijd een belangrijk thema.
Maar in Japan heerst een heel ander gevoel. Daar wordt benadrukt dat Japan wel degelijk meermaals excuses heeft aangeboden. Toenmalig premier Tomiichi Murayama erkende in 1995 dat Japan „door een verkeerd nationaal beleid te volgen” en door „koloniale overheersing en agressie” enorme schade had aangericht. Dat Zuid-Koreaanse politici daar steeds op terugkomen, wekt in Tokio irritatie: historische grieven zouden te vaak als binnenlands politiek wapen worden ingezet.
In juni koos Zuid-Korea de progressieve Lee Jae-myung als president, die zich in het verleden ook scherp uitliet over Japan. Hij noemde Japan ooit een „vijandige natie” en sprak in 2023, na de lozing van afvalwater uit de kerncentrale van Fukushima, van een „tweede Pacifische oorlog”, waarna hij een consumentenboycot van Japanse producten organiseerde.
Toch ligt het niet voor de hand dat Lee veel nadruk op het verleden zal leggen als hij zaterdag en zondag een bezoek brengt aan de Japanse premier Shigeru Ishiba. In een toespraak op bevrijdingsdag eerder deze maand, waarop het einde van de Japanse overheersing wordt herdacht, maakte Lee duidelijk dat hij vooral vooruit wil kijken. „Het is tijd om het verleden onder ogen te zien, en om de wijsheid te hebben om de toekomst aan te gaan”, hield hij zijn gehoor voor. „We zullen elkaar vaak ontmoeten, en (...) win-winsamenwerking met Japan zoeken.” Dat is nodig, herhaalde hij woensdag in een interview met de Japanse krant Yomiuri Shimbun, omdat „de internationale situatie, anders dan vroeger, complex en moeilijk” is.
De Zuid-Koreaanse president Lee Jae-myung maakte tijdens zijn toespraak op bevrijdingsdag duidelijk dat hij vooral vooruit wil kijken. Foto Ahn Young-joon/Reuters
Dat samenwerking noodzakelijk is, wordt in Japan al veel langer betoogd. Terwijl Tokio zonder veel moeite defensiebanden opbouwt met landen als Australië, de Filippijnen en Vietnam, stokte de samenwerking met Seoul in het verleden echter door historische kwesties. Volgens deskundigen gaat het om identiteitspolitiek. Na de Tweede Wereldoorlog bouwde Zuid-Korea zijn nationale identiteit mede op door afstand te nemen van Japan, terwijl in Japan de pijnlijke oorlogsperiode vaak wordt weggedrukt.
Lee’s huidige pragmatisme komt voort uit een nieuwe geopolitieke werkelijkheid, waarin het democratische Japan en Zuid-Korea zich omringd weten door assertieve buurlanden. Kernmacht Noord-Korea werkt steeds intensiever samen met Rusland en heeft een omvangrijk wapenprogramma. Testraketten vliegen regelmatig door het Japanse luchtruim. En China voert de druk op Taiwan steeds verder op, met grootscheepse militaire oefeningen en gesimuleerde blokkades van het zelfstandig bestuurde eiland dat Beijing als afvallige provincie beschouwt.
Om die bedreigingen het hoofd te bieden, sloten de voorgangers van Lee en Ishiba in 2023 een trilateraal veiligheidspact met de Verenigde Staten. Voor de regering-Biden was het één in een reeks bondgenootschappen in Azië en de Pacifische regio.
Het belang van de toenadering tussen Japan en Zuid-Korea is alleen maar gegroeid nu Bidens opvolger Donald Trump juist regelmatig twijfel zaait over de Amerikaanse militaire bescherming van zijn bondgenoten, zowel in Europa als in Azië. Zo opperde Trump tijdens zijn verkiezingscampagne dat zowel Tokio als Seoul fors meer moeten betalen voor de aanwezigheid van Amerikaanse troepen die in beide landen zijn gelegerd. Volgens The Wall Street Journal overwoog het Pentagon zelfs een deel van de militairen uit Zuid-Korea te verplaatsen naar het eiland Guam, Amerikaans grondgebied. Washington ontkende dat bericht, maar bevestigde wel dat soortgelijke plannen voor Japan al langer bestaan.
Daarnaast zitten Japan en Zuid-Korea in hetzelfde schuitje wat betreft de handelsoorlog. Ze werden in april bedreigd door een Amerikaanse ‘wederzijdse’ importheffing van 25 procent, naast gerichte heffingen op de belangrijke sectoren auto’s, staal en aluminium. Voor beide landen zijn de Verenigde Staten na China de belangrijkste handelspartner.
Intussen hebben Zuid-Korea en Japan handelsakkoorden met de VS gesloten, waarbij het belangrijkste tarief is verlaagd naar 15 procent. Veel details zijn nog onduidelijk, zoals de vraag of daarmee de aparte heffingen op staal van tafel gaan, en hoe de beloofde Zuid-Koreaanse en Japanse investeringen in de Amerikaanse scheepsbouwindustrie, ter waarde van honderden miljarden dollars, vorm moeten krijgen. Samenwerking op het gebied van scheepsbouw is een van de onderwerpen die Lee en Ishiba in Tokio willen bespreken.
Naast defensie en de kosten van Amerikaanse bescherming zullen de details van die akkoorden met de VS vermoedelijk het belangrijkste gespreksonderwerp zijn als Lee na zijn bezoek aan Tokio doorvliegt naar Washington, waar hij maandag Trump ontmoet. Hoewel het ministerie van Buitenlandse Zaken in Seoul zegt dat dat reisschema vooral uit praktische overwegingen voortkomt, is het een opvallende breuk met de diplomatieke gewoonte: traditioneel gaat de eerste buitenlandse reis van een nieuwe Zuid-Koreaanse president naar de Verenigde Staten.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC