Er zijn heel goede redenen om wel te pleiten voor belastinghervorming, inclusief afbouw van de hypotheekrenteaftrek.
De opmerkelijkste politieke zet van deze week kwam van het VVD-campagneteam, dat het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA een ‘dreigement voor Nederland’ noemde. Op nummer één in het rijtje van gesignaleerde bedreigingen: het plan om de hypotheekrenteaftrek stapsgewijs af te bouwen.
Nog los van de woordkeus (voor de sfeer in het land zou het helpen als democratische politieke partijen elkaar niet als gevaarlijk afschilderen) is dit nou typisch zo’n campagnestandpunt waar een partij later spijt van krijgt.
Om te beginnen is de renteaftrek in de afgelopen jaren al volop afgebouwd door kabinetten waarin de VVD vrijwel zonder uitzondering meeregeerde, om de eenvoudige reden dat de regeling onbetaalbaar dreigde te worden voor de overheid.
Sinds 2001 zijn de voorwaarden om in aanmerking te komen voor de aftrek aanmerkelijk verscherpt. In 2012 begon de afbouw van de aftrek zelf, mede onder regie van de VVD, die in de campagne beloofd had dat niet te doen. In de kabinetten daarna werd de afbouw voor de hogere inkomens versneld doorgevoerd. Inmiddels al van 52 naar 37 procent.
Dat is ook al lang niet meer alleen bedoeld om de schatkist op orde te brengen, maar vooral om het marktverstorend effect van de aftrek te temperen. Het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Unie waarschuwen al jaren onvermoeibaar dat de regeling, die niet meer nodig is om het woningbezit te stimuleren, leidt tot te hoge huizenprijzen (waardoor starters inmiddels zo goed als kansloos zijn), tot een riskant hoge hypotheekportefeuille van de banken, tot te hoge schulden van veel huishoudens en tot ongelijke behandeling: een huurder met hetzelfde inkomen als een koper betaalt meer belasting.
Dat zijn allemaal goede redenen om te blijven nadenken over de vraag hoe het anders kan. GroenLinks en PvdA zijn daarin ook niet de enigen. Een reeks partijen was in 2023 al voor afbouwen (ChristenUnie, D66, Volt) of voor het beperken van de regeling tot de goedkopere huizen (SP, PvdD, Denk).
Uiteraard kan dat niet zomaar. De hypotheekrenteaftrek is voor veel huishoudens een belangrijke pijler onder het bizar ingewikkelde stelsel van aftrekposten en toeslagen dat in de loop van deze eeuw is ontstaan.
Helaas zijn er vooralsnog slechts drie partijen (D66, ChristenUnie en Volt) die het in hun programma’s aandurven om groots te denken en te pleiten voor een heel nieuw, sterk versimpeld stelsel waarin niet alleen de hypotheekrenteaftrek maar vrijwel alle aftrekposten en toeslagen sneuvelen, in ruil voor een forse verlaging van de inkomstenbelasting.
Daar zitten veel haken en ogen aan. Het zal niet meevallen om zoiets door te voeren zonder dat er ook kiezers op achteruitgaan die daarvoor dan toch weer compensatie gaan eisen. Maar daarom is het ook typisch zo’n onderwerp waarvoor een nieuwe coalitie in de formatie een projectminister zou moeten aanstellen, met de opdracht een nieuw stelsel te ontwerpen dat op de lange termijn, na breed politiek en maatschappelijk debat en desnoods door een vólgend kabinet, kan worden ingevoerd.
Dat zou geen dreigement voor Nederland zijn, maar een zeer welkome breuk met de kortetermijnpolitiek die zo dominant is geworden.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant