Spotifyverlaters Verschillende bands verlaten Spotify, vanwege de beleggingsportefeuille van eigenaar Daniel Ek. Die steekt veel geld in militaire AI, en dat schiet in het verkeerde keelgat van artiesten die zich toch al weinig beloond zien.
Spotify-eigenaar Daniel Ek in 2024. Foto Presley Ann
Het begint een beetje pijn te doen voor rockfans. Toen bands als Xiu Xiu en Deerhoof Spotify verlieten, was het nog vooral een dubieus teken. Met het vertrek van King Gizzard & the Lizard Wizard werd het flink verlies, en nu ook Godspeed You! Black Emperor z’n biezen heeft gepakt en niet meer op de grootste streamingdienst van de wereld te beluisteren is, is er voor liefhebbers van avontuurlijke rockmuziek echt wel iets aan de hand.
Al deze acts vertrokken de afgelopen twee maanden van de Zweedse muziekstreamingdienst uit protest tegen de investeringen van Spotify-eigenaar Daniel Ek. Die steekt zijn geld onder meer in een bedrijf dat militaire AI en drones ontwikkelt. Ook de manier waarop artiesten worden uitbetaald speelt mee, net als de AI-muziek op het platform.
De genoemde acts vormen samen met artiesten als Leah Senior, Hairbaby, David Bridie en de artiesten van het Amsterdamse label Kalahari Oyster Cult intussen een aardige groep afhakers. Geen heel grote namen in de muziekwereld, toch ruim een miljoen maandelijkse luisteraars bij elkaar. Bands als King Gizzard en Godspeed You! Black Emperor zijn bovendien invloedrijke genre-acts, hun actie zal impact hebben op de bredere indierockwereld en het is zeker niet uitgesloten dat er meer volgen.
„Wij willen niet dat mensen worden vermoord met onze muziek”, maakte de experimentele rockband Deerhoof uit San Francisco eind juni bekend. King Gizzard schreef: „Kunnen we druk uitoefenen op deze Dr. Evil tech bros om het beter te doen?” En songwriter David Bridie: „Ik verdien liever niets, dan dat ik wat verdien aan vernietiging.”
Het pijnpunt: Daniel Ek maakte sinds 2021 via zijn fonds Prima Materia intussen zo’n 700 miljoen euro over aan Helsing, een Duits bedrijf dat AI-systemen met militaire doeleinden ontwikkelt. Ze werken samen met grote spelers als Rheinmetall en Saab, en met de regeringen van Estland, Litouwen en Duitsland. Zo werken ze aan een beveiligingssysteem aan de Litouwse grens, waar Duitse soldaten met behulp van AI surveillance uitvoeren.
Sinds vorig jaar leggen ze zich toe op aanvalsdrones, met als grootste klant Oekraïne, waaraan ze alleen al in 2025 in totaal achtduizend drones leveren. Het gaat om drones waarvan de besturing niet door Rusland verstoord kan worden, omdat ze autonoom hun missies uitvoeren. Alleen de vuurknop moet uit ethische overwegingen nog door een mens worden goedgekeurd, zei Helsing-oprichter Torsten Reil eerder dit jaar in NRC: „Van begin af aan proberen we onze ethische spier te trainen.” De waarde van Helsing wordt op zo’n 12 miljard euro geschat.
Volgens Ek is het belangrijk te investeren in dat soort Europese (defensie)technologie. Verspreid over tien jaar wil Prima Materia 1 miljard euro investeren. De Spotify-topman stelde in een verklaring dat er een „dringende behoefte” is te investeren in defensietechnologie, „strategische autonomie en paraatheid op het gebied van veiligheid te waarborgen”.
Critici, onder wie de bij Spotify vertrekkende artiesten, vrezen een nieuwe wapenwedloop op AI-gebied en een verminderde menselijke controle op het slagveld. „Je kunt je voorstellen wat er gebeurt als AI veel voorspellingen doet, waarvan er ook veel lijken te kloppen”, schreef Amnesty-maandblad Wordt Vervolgd vorig jaar. „Mensen zullen steeds makkelijker de kunstmatig intelligente keuzes vertrouwen, ook al begrijpen ze deze niet volledig.”
Spotify zelf, zo zegt de Nederlandse woordvoerder, heeft hier allemaal eigenlijk weinig mee van doen. „De investering is gemaakt door Prima Materia, een onafhankelijke investeringsmaatschappij die is co-opgericht door Daniel Ek. Spotify is hier niet aan verbonden.”
Maar voor veel muzikanten speelt mee dat zij door Spotify zo karig worden uitbetaald. „Spotify betaalt artiesten tussen de 0,003 en 0,005 dollarcent per stream”, schreef songwriter David Bridie in een opiniestuk in The Guardian eind juli – waarin hij ook z’n vertrek van Spotify aankondigde. „Dat is beledigend en totaal onhoudbaar.” Dat Ek zijn uitbetaalde aandelen vervolgens steekt in Helsing, kan Bridie niet verkroppen. Artiesten helpen zonder dat ze het willen de algoritmes van de streamer, schrijft hij, „en het succes van dat algoritme bepaalt hoeveel geld er gaat naar een man die investeert in dodelijke machines.”
Kritiek is er ook op de manier waarop labels en artiesten hun grip verliezen op de manier waarop ze op Spotify worden gepromoot. Waar voorheen met mensen van Spotify viel te praten over playlistplaatsing of andere acties, lijken algoritmes dat werk te hebben overgenomen. „Een toffe track van een nieuwe artiest komt daar niet snel tussen, omdat het algoritme dat niet herkent”, zegt iemand van een Nederlands label, die liever niet met zijn naam in de krant wil. „We moeten wel zaken met ze blijven doen, ze zijn nu eenmaal de grootste.”
Bert de Rooij, eigenaar van het Amsterdamse elektronicalabel Topo2 zegt: „Ik denk dat het uiteindelijk gewoon onmogelijk is om alle muziek ter wereld in je broekzak te hebben. Als ik twee jaar lang met een artiest aan een album werkte en die kreeg dan 200.000 plays, stond daar ongeveer 800 euro tegenover. Dat staat niet in verhouding tot elkaar.”
De Rooij legt bij zijn label Topo2 de keuze bij de artiesten: in principe doet hij niet aan Spotify, maar als de act het wil dan kan dat. „Iedereen zou moeten beseffen dat het ten koste gaat van het culturele ecosysteem en meer recenter dat de arbeid van artiesten nu ten bate komt van het militair-industrieel complex. Maar ik begrijp artiesten die het wel doen ook. Ik weet heel goed dat programmeurs van festivals ook kijken naar de statistieken van streamers, en dat promotors die ook belangrijk vinden. Een artiest die van de muziek moet leven, heeft de streamingdiensten nodig voor de boekingen.”
En dan is er nog de kwestie rond door AI gegenereerde muziek. Er bestaan in de muziekindustrie grote zorgen over het aantal nummers op streamingdiensten dat door AI is gemaakt. Hoeveel muziek op Spotify is gemaakt door AI is onbekend, maar concurrerende streamer Deezer ontdekte dat bijna één op de vijf nummers die op dat platform in juni werden geüpload was gemaakt met AI – en dat is een conservatieve schatting. En hoe meer niet-bestaande artiesten meedelen in de toch al winner-takes-all verdeelde opbrengsten, hoe minder échte artiesten krijgen. „Een streamingdienst die actief fakemuziek promoot, dat vind ik echt achterlijk”, zei Tim Knol in Het Parool. „Voor zo’n bedrijf wil ik geen reclamebord zijn.”
Van teruglopende luisteraars lijkt vooralsnog geen sprake. In het tweede kwartaal van dit jaar steeg het aantal abonnees van Spotify met 12 procent naar 276 miljoen, en telden ze 696 miljoen maandelijks actieve gebruikers, een groei van 11 procent. Evengoed draaien ze, nadat ze vorig jaar weer eens een beetje winst maakten, een verlies van 86 miljoen euro.
Alternatieven zijn er, maar ook meer beren op de weg. Apple Music biedt betere geluidskwaliteit en een vergelijkbare bibliotheek, maar Apple zit op schoot bij Donald Trump; ook geen pleisterplaats voor ideologen. YouTube Music is van Google, zelfde verhaal, om over Amazon Music en de band van eigenaar Jeff Bezos met de regering van Trump nog maar te zwijgen. Het grote Tidal – eigendom van Jack Dorsey, de laatste Twitter-baas die Donald Trump had verbannen van die dienst – is een optie, ook omdat het bekend staat om de beste verdiensten voor artiesten.
Online marktplaats Bandcamp, waar Godspeed You! Black Emperor zij catalogus nu nog aanbiedt, is nog sympathieker, want je koopt er muziek in hoge kwaliteit direct van artiesten of labels. Maar ook Bandcamp, dat nog niet zo lang geleden werd verkocht aan eerst Epic Games en daarna Songtradr, wordt door sommige artiesten op het moment ingeruild voor onafhankelijkere diensten als Nina Protocol, Qobuz of Ampwall vanwege de geur van corporate geld.
Source: NRC