Wekenlang verzet van Democraten mocht niet baten. Met de herindeling van de kiesdistricten in Texas krijgt president Donald Trump zijn zin: vijf extra congreszetels, waarmee hij een meerderheid in 2026 wil veiligstellen. ‘Oneerlijk en on-Amerikaans!’
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Nicole Collier blijft haar vraag herhalen. ‘Meneer de voorzitter’, wil de Texaanse Democraat weten. ‘Als ik nu de zaal uitloop, word ik dan gearresteerd?’ Een vraag die je niet dagelijks hoort in de Amerikaanse politiek. Het antwoord blijft uit. ‘U moet hier blijven’, reageert de Republikeinse voorzitter slechts. ‘U kunt niet vertrekken.’
Drie dagen heeft Collier het statige parlementsgebouw in Austin niet verlaten. Haar matras is net opgeborgen. Het Congreslid eet, slaapt en lééft hier. Onder dwang. Want niks mag de stemming straks in de weg staan.
Donald Trump heeft de Republikeinen van Texas opdracht gegeven – hoogst ongebruikelijk – om hun electorale kaart te hertekenen buiten de vaste cyclus om. Een geitenpaadje. Met vijf nieuwe zetels hoopt Trump zijn Republikeinse meerderheid in het Congres in 2026 veilig te stellen. Twee weken lang dwarsboomden de Texaanse Democraten dit plan. Zij ontvluchtten letterlijk hun staat, om de Republikeinen een quorum te ontzeggen. Deze week keerden ze terug – en nu kúnnen ze niet zomaar weg.
Gerrymandering, de partijdige herindeling van kiesdistricten, kan in de VS grote gevolgen hebben voor de macht van de president: zo werkt het.
Democraten mogen het Capitool slechts verlaten wanneer zij tekenen voor een politie-escorte die hen overal volgt, in de sportschool of de supermarkt, tot aan de voordeur. Zodat ze niet weer verdwijnen. Collier en vijf anderen weigerden. Sindsdien zitten zij opgesloten, onder de gouden kroonluchters van de plenaire zaal.
‘We hebben een quorum’, hamert de Republikeinse voorzitter Dustin Burrows woensdag. ‘Wij kunnen tot stemming overgaan!’ Gewapende agenten in groene uniformen bewaken de deuren. Republikeinen juichen en klappen. Ze overstemmen, voor even, het gezang van honderden demonstranten op de gang.
De nieuwe kieskaart van Texas, afgelopen week onthuld, verandert de grootste staat van het Amerikaanse vasteland in een duizelingwekkende mozaïek. Met de praktijk van ‘gerrymandering’ worden kiesdistricten zo hertekend dat ze de kansen van één partij vergroten. Het resultaat: grenzen die kriskras kronkelen over de geografie.
In Texas versterken de Republikeinen hun winkansen door delen van metropolen Houston, Austin en Dallas, divers en Democratisch, te voegen bij witte, traditioneel Republikeinse stukken platteland. Zo verwateren zij de progressieve en gekleurde stem.
Deze nieuwe kaart was een eis van president Trump, die de oude oneerlijk noemt. Republikein Todd Hunter, de lokale initiatiefnemer, windt in Austin geen doekjes om diens overwegingen. ‘Het doel van dit plan is simpel’, aldus het Congreslid woensdag. ‘Zorgen dat de Republikeinen politiek beter scoren.’
Stemmen kaatsen over marmer. Op de gang van het Capitool zingen tientallen demonstranten de longen uit het lijf. In hun midden fungeert Idona Griffith (74), gepensioneerd muziekdocent, als voorganger en dirigent. ‘Fighting for democracy’, zingt ze op de melodie van het klassieke Amerikaanse protestlied I Shall Not Be Moved. Stevige halen langs haar gitaar. ‘Fighting for our freedom!’
Achter haar houden de 30-jarige Ruth Hernandez en haar drie kinderen zelfgeknutselde bordjes omhoog met in glitterletters ‘Let her out’: bedoeld voor Nicole Collier, het in de plenaire zaal opgesloten Congreslid.
Griffith is blij met de opkomst vandaag. ‘Maar het is ook verdrietig’, zegt ze, terwijl ze op de traptreden weer op adem komt. ‘De meeste Texanen willen dit helemaal niet, maar niemand die deze Republikeinen tegenhoudt.’
De Democraten hebben gedaan wat ze konden. Wekenlang bleven de Congresleden weg, tijdelijk gehuisvest in Democratische staten als New York en Maryland, om een stokje te steken voor de stemming. Volgens de Grondwet van Texas moet daarvoor minstens tweederde van de vertegenwoordigers aanwezig zijn.
Aan dat verzet kleeft een flink prijskaartje. Op afwezigheid staat in Texas een boete van 500 dollar, per vertegenwoordiger, per dag. De schade liep al gauw in de honderdduizenden dollars. Onhoudbaar.
Terug in het Capitool, draaiend op hun leren stoelen en met een politie-escorte wachtend op de gang, resteert de Democraten nog één laatste tactiek: vertragen. En dat doen ze. Een sessie die in een flits voorbij had kunnen zijn, rekken ze woensdag urenlang op. Twaalf kansloze amendementen en minstens evenveel geëmotioneerde toespraken.
‘Dit is Donald Trumps kaart’, fulmineert John Bucy. ‘Omdat Trump weet dat kiezers zijn plannen afkeuren.’ Volgens een partijgenoot is de herindeling ‘oneerlijk, on-Amerikaans en on-Texaans’. Democraat Ron Reynolds: ‘De geschiedschrijving zal oordelen over de mensen die hier beslissen.’
De Republikeinen zitten demonstratief onderuitgezakt, scrollen op hun telefoons. Luisteren hoeven ze niet. Wachten volstaat.
Texas vormt voor Trump het begin van een ambitieus plan. De president en zijn partij hopen de electorale kaart van de Verenigde Staten drastisch te hervormen. Na Texas komen conservatieve staten als Missouri, Indiana en Florida aan de beurt. Het succes van deze acties kan allesbepalend blijken. In de gepolariseerde Verenigde Staten betekent een handjevol zetels al het verschil tussen een meer- of minderheid.
Hoewel ook de Democraten historisch gebruik maken van gerrymandering, goed zichtbaar op plekken als Wisconsin, probeert de partij die praktijk tegelijk al jaren te bestrijden. ‘Burgers moeten hun politici kiezen’, aldus partijprominent Nancy Pelosi in 2021, nadat haar wetsvoorstel tegen gerrymandering sneuvelde. ‘Politici behoren niet hun kiezers te selecteren.’
Maar in die houding komt langzaamaan verandering. Steeds luidere stemmen in de partij, onder aanvoering van de Californische gouverneur Gavin Newsom, zeggen nu ‘vuur met vuur’ te willen bestrijden. ‘We kunnen niet slechts omstanders blijven’, aldus Newsom. ‘Donald Trump heeft ons uitgedaagd en wij slaan terug.’
Deze donderdag stemt het Huis van Afgevaardigden in Sacramento over een nieuwe Californische kieskaart. Die is hertekend met het expliciete doel om de vijf nieuwe Republikeinse districten in Texas te neutraliseren met vijf Democratische. Eén verschil: in Californië wordt die beslissing komende november ook nog aan de kiezer voorgelegd.
Een hamerslag galmt door de debatzaal. Na acht uur rekken en trekken, zit het erop in Austin. Er moet worden gestemd. Met zichtbare tegenzin sjokken de Democraten terug naar hun bureaus en klikken ze op hun knoppen. Op het houten scorebord aan de wand springen achter alle namen lampjes aan. Rood of groen.
Trumps kaart is erdoor. De Democraten stemden tegen, alle Republikeinen vóór. Deze donderdag zal ook de Texaanse Senaat nog haar akkoord geven, waarna gouverneur Greg Abbott definitief zijn handtekening zet.
Zwijgend verdwijnen de Republikeinse Congresleden woensdag door een haag woeste demonstranten, haastig op zoek naar de uitgang. Maar dan maakt het boegeroep plaats voor gejuich. Daar komt Nicole Collier, voor het eerst in drie dagen, door de klapdeuren tevoorschijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant