Kun je een ijzingwekkende, maar tegelijk komische en warmbloedige film maken over een verkrachting? Regisseur Eva Victor, die uit persoonlijke ervaring put, wilde er geen wraakoefening van maken. ‘Ik ben vooral geïnteresseerd in de nasleep. Het dagelijkse gevecht om te proberen te genezen.’
schrijft voor de Volkskrant over film.
Het is niet zo dat Eva Victor (31) vindt dat er iets grondig mis is met films die over seksueel misbruik gaan. Maar met de eigen ervaring van de Amerikaanse filmregisseur, scenarist en actrice hebben ze doorgaans weinig te maken. In haar debuutfilm Sorry, Baby, eerder dit jaar veelbesproken op het Amerikaanse Sundance en het filmfestival van Cannes, vindt Victor niet eerder vertoonde manieren om de tijd voor, tijdens en na een verkrachting in beeld te vangen.
‘Ik zie geregeld filmmakers die met dit onderwerp juist heel bedachtzaam te werk gaan, maar ze leggen de focus eigenlijk altijd op het seksuele geweld’, zegt ze via Zoom vanuit New York. I May Destroy You van Michaela Coel, de gelauwerde Engelse serie waarin het hoofdpersonage een nacht tracht te reconstrueren waarop ze in een bar werd gedrogeerd en verkracht, noemt Victor ‘verbijsterend’ in de manier waarop het geweld bij de kijker als ‘een fysieke ervaring’ binnenkomt.
‘Zó accuraat. Schitterend gedaan. Maar ik kon er zelf nauwelijks naar kijken. Ook als maker is deze aanpak niet voor mij.’
Dan zijn er de wraakfantasieën, gericht op de woede van slachtoffers of hun geliefden. ‘Wraak kan een heerlijke vorm van catharsis zijn. Wraakfilms zijn voor veel mensen zeer helend, maar, wederom: niets voor mij. Het was tijdens het schrijven van Sorry, Baby best lastig om niet afgeleid te worden door al die bestaande misbruikverhalen en trouw aan mezelf te blijven.’
In Sorry, Baby speelt Victor literatuurstudent Agnes, die bij haar scriptiebegeleider thuis wordt uitgenodigd en daar door hem wordt verkracht. Het is een ontregelend en ijzingwekkend, maar ook verrassend komisch en warmbloedig speelfilmdebuut.
Victors Agnes vindt een warm bad bij haar beste vriendin en wordt op een gegeven moment zomaar uit een paniekaanval geholpen door een vriendelijke voorbijganger. Maar ze gaat ook een groot deel van de speelduur in catatonische staat door het leven: ze staat stil, bevroren in de tijd, terwijl de mensen in haar omgeving doorgaan met leven. Dát was een gevoel dat ze niet eerder terugzag, niet in film en überhaupt niet in de kunst.
Je vermeldt niet expliciet dat je een waargebeurd verhaal vertelt, maar Sorry, Baby voelt zeer persoonlijk.
‘Het is een héél persoonlijk verhaal, laat ik het daarbij houden, want ik heb bewust gekozen voor een fictieve vertelvorm. Ik haalde veel plezier uit het schrijven en regisseren, uit het rangschikken en vormen van gebeurtenissen, zodat er betekenis ontstaat die in het echte leven ontbreekt. Fictie heeft de werkelijkheid voor mij helderder gemaakt. In die zin zit er vooral een grote emotionele waarheid in mijn film.’
Hoeveel van jou zit in Agnes?
‘Ze is botter dan ik, meer een flapuit. Het maakt haar niet uit wat anderen van haar vinden. Ze is de versie van mij die ik graag zou willen zijn. Ik ben nog te vaak bang dat mensen me raar vinden. Agnes heeft die angst niet. Ze kan ook prima omgaan met stiltes die haar gesprekspartner ongemakkelijk zou kunnen vinden. Ze zit die momenten moeiteloos uit.’
Eva Victor, geboren in Parijs en opgegroeid in San Francisco, maakte naam met korte onlinefilmpjes waarin ze dit soort sociale angsten uitspeelde in korte scènes. Uit de losse pols geschreven, geregisseerde en gemonteerde korte filmpjes waren dat, eerst eigenhandig geüpload op toen nog Twitter, later gemaakt voor tv-zender Comedy Central.
Daarin besprak ze bijvoorbeeld de regels voor keuvelgesprekjes in een lift en al het daaruit voortvloeiende ongemak bespreekt. Ook wierp ze de kwestie op wie bij een etentje de rekening betaalt als geen van beiden zeker weet of het een date is.
Die filmpjes raakten een snaar. De Amerikaanse filmregisseur Barry Jenkins, maker van Oscarwinnaar Moonlight, stuurde een DM met een aanmoediging om een script voor een speelfilm te schrijven. Eerder werkte Victor voor de satirische website Reductress, waar de schrijfstijl en onderwerpkeuze van op vrouwen gerichte tijdschriften wordt bespot. Serieliefhebbers kennen haar wellicht van een rol in de latere seizoenen van haute finance-serie Billions, gesitueerd in de elitewereld van New York.
‘Ik voel schaamte én genegenheid als ik terugdenk aan die korte filmpjes van me’, zegt ze. ‘Ik voelde me niet geremd om van alles te proberen. Throw shit on the wall and see what sticks. Ik bedacht iets, acteerde een typetje voor de camera van mijn telefoon, zette het online en keek wat er gebeurde. Het was een geweldige leerschool.’
Wat leerde je dat je kon gebruiken tijdens het maken van Sorry, Baby?
‘Vooral hoe ik met een zachte, gezond-kritische blik naar mijn kleine gefilmde optredentjes kon kijken zonder mezelf te haten. Ik leerde mezelf beoordelen zonder mezelf te veroordelen. Wat werkt? Wat heeft nog een extra take nodig?
‘Daarnaast heb ik leren monteren om een grap grappiger te laten lijken dan-ie is. Ik weet inmiddels vrij aardig wat nodig is om een grap te laten aanslaan. Zwarte humor is voor mij cruciaal bij een onderwerp dat zo zwaar is als seksueel misbruik.’
In je film heeft Agnes na het misbruik het gevoel dat de tijd stilstaat. Waarom wilde je die ‘bevroren’ toestand verbeelden?
‘Ik begon het maken van deze film met een missionstatement: kan ik een verhaal vertellen mét dramatische spanning, maar zónder het geweld te laten zien? Ik zie vooral films die over het seksueel geweld zelf gaan. In mijn film speelt het geweld zich buiten beeld af, het is niet het onderwerp. Ik ben vooral geïnteresseerd in de nasleep ervan. Het dagelijkse gevecht om te proberen te genezen.’
Hoe zou je die nasleep omschrijven?
‘Agnes omschrijft dat in de film beter dan ik nu kan doen. Ik wil niet dat hij naar de gevangenis in gaat, zegt ze over haar scriptiebegeleider, want als dat gebeurt is hij gewoon iemand die vrouwen misbruikt en daarvoor in de gevangenis terechtkomt.
‘Voor haar is dit het moment waarop ze afrekent met haar wens om de toestand eenvoudiger en overzichtelijker te maken. Het is voor haar geen oog-om-oogsituatie. Er zijn geen wraakgevoelens. Het gaat haar niet om haar verkrachter. Ze erkent dat ze hier vooral in haar eentje mee moet zien te dealen.
‘Ze treft gelukkig mensen die het beste met haar voorhebben, zoals haar beste vriendin en een vriendelijke voorbijganger die haar uit een paniekaanval helpt, maar ze realiseert zich dat ze het eerst en vooral toch echt zelf moet doen.’
Heb je het idee dat mensen met een vergelijkbaar trauma iets van je film kunnen opsteken?
‘Dat is een tweeledig gevoel. Ik wilde deze film maken om meer te doen dan in de leegte schreeuwen dat ik me zo vreemd voel. Het voelt betekenisvol om mensen te ontmoeten die zich door mijn film gezien voelen. En door deze film te maken voel ik mij óók gezien. Ik ben een stuk minder eenzaam dan voorheen.
‘Tegelijk maken al die vreselijke verhalen van anderen me verdrietig. Ik kan inmiddels aan iemands ogen zien in hoeverre de film is binnengekomen. Dat is een intieme ervaring en het is niet eenvoudig om dat gevoel in een kort gesprekje na afloop van de film te verwerken.’
Voor de sleutelscène van Sorry, Baby plaatste Victor de camera op een statief buiten voor het huis van Agnes’ scriptiebegeleider. We krijgen het perspectief vanaf de overkant van de straat als Agnes naar binnen gaat, de tijd gaat met een aantal forse sprongen vooruit, tot we Agnes het huis midden in de nacht zien verlaten.
Hoe kwam je op het idee het misbruik op deze manier te laten zien?
‘Dit was voor mij dé manier om het misbruik te laten zien zonder het in beeld te brengen. Het zou tegenover Agnes oneerlijk zijn om het misbruik te laten zien. Wíj zouden dan haarscherp zien wat er gebeurt, terwijl zij het misbruik in een waas ondergaat. Het kost haar na afloop moeite om te reconstrueren wat er is gebeurd. Ik wil dat we de film op haar belevingsniveau bekijken, niet dat we door een verschil in kennis een beetje op haar neerkijken.
‘In het script staat: Agnes gaat het huis binnen. We wachten. We wachten. We wachten. Agnes komt tevoorschijn. Om het tijdsverloop te laten zien gaan we van dag naar nacht – de scène eindigt met een blauwzwarte lucht.
‘Ik sprak uitgebreid met Barry (Jenkins, red.) over deze scène. Ik meende in eerste instantie dat het overdreven zou zijn om te suggereren dat ze zo’n tien uur in dat huis verblijft. Barry zei: volgens mij verloopt de tijd op dit moment subjectief. Als ze het huis ’s nachts verlaat, dan is dat omdat het voor háár nacht is.’
De scène verbeeldt ook Agnes’ bevriesreactie?
‘Precies. Ik zocht naar een noodlotsgevoel. Er gebeurt iets in haar lijf, maar ze is nog niet in staat om waar te nemen wát precies. De details volgen later pas. Het moment maakt ons deelgenoot van het overlevingsinstinct dat haar aanzet tot bevriezing. Het is voor haar alsof Agnes’ lichaam het huis is binnengegaan, terwijl haar geest buiten is achtergebleven.
‘Later zien we hoe ze haar beste vriendin vertelt wat er is gebeurd. Nóg een belangrijke reden om het geweld niet te laten zien: ik wilde dat de kijker en de andere personages in de film haar geloven op haar woord. We moeten af van de gedachte dat we een drama als dit eerst moeten zien om het te geloven.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant