Enorme branden verwoesten natuur en bedreigen dorpen in Spanje. Verslaggever Marjolein van de Water reist door de getroffen gebieden. ‘Dorpsbewoners helpen met blussen, met stokken en rubberen lappen slaan ze op de vlammen.’
is verslaggever van de Volkskrant
Hoe is de situatie waar je nu bent?
‘Ik ben in Zamora, in de regio Castilië en León, die grenst aan Ourense in Galicië – de zwaarst getroffen regio. Hier zijn hele stukken bos verdwenen. Dorpen zijn grotendeels gespaard, maar de natuur is totaal verwoest: alles is zwart en verkoold.
‘Het vuur verplaatst zich voortdurend. De ergste brandhaarden verschuiven van dag tot dag. Sinds dinsdag is de situatie iets beter onder controle, omdat de temperatuur is gedaald. Na tien dagen van meer dan veertig graden is het nu rond de 24 graden. ’s Nachts koelt het in de bergen sterk af, wat helpt. Toch zijn enorme stukken natuurgebied in as veranderd.’
Zijn deze branden uitzonderlijk groot in vergelijking met eerdere jaren?
‘Iedereen hier zegt: ze zijn veel erger dan normaal. De temperatuur is inmiddels iets gezakt. Dat is gunstig, maar regen is nog steeds niet voorspeld. Zolang het droog blijft, kan het vuur weken doorgaan. Brandweerlieden werken non-stop en hebben goede hoop dat ze met de huidige weersomstandigheden meer grip krijgen op het vuur. Maar het blijft moeilijk te voorspellen: aswolken kunnen verderop nieuw vuur veroorzaken. De beelden zijn apocalyptisch.’
Hoe reageren bewoners?
‘Bosbranden komen vaker voor, maar deze zijn heviger. Waar dorpen normaal worden gespaard, is dat nu niet altijd zo. We spraken een man die zijn schuur verloor, met daarin zijn pick-up truck en tractoren.
‘Het gaat vaak om verlaten dorpjes in de bergen, waar nog maar weinig mensen wonen. Dorpsbewoners helpen soms mee met blussen. Met stokken en rubberen lappen slaan ze op de vlammen.
‘Vroeger werd het land rondom dorpen kort gehouden. Schapen, geiten en koeien hielden de vegetatie laag, zodat het vuur minder kans kreeg. Maar nu steeds meer dorpen leeglopen, gebeurt dat nauwelijks nog. Jongeren trekken weg naar de stad, omdat er hier weinig werk is. Verlaten huizen raken overwoekerd en zijn extra kwetsbaar. Dat zijn de huizen die nu vaak verloren gaan.
‘Mensen zijn niet totaal in paniek. Er is enige gelatenheid, ze zijn gewend aan een geïsoleerd leven en de uitdagingen die daarbij komen kijken. Ze weigeren vaak geëvacueerd te worden, omdat ze hun huis niet willen achterlaten en dan hun bezittingen kwijtraken.
‘Een bijzondere ontmoeting was met een vrouw van 81 in een opvangcentrum. Ze heeft ook een huis in Barcelona, maar weigerde weg te gaan uit haar dorp. Ze zei: ik had nog was in mijn wasmachine zitten, de bedden net verschoond en de koelkast zit nog helemaal vol. Zo kon ik mijn huis niet achterlaten.’ Dat soort nuchtere, bijna praktische reacties hoor je vaker.’
Hoe groot is de schade?
‘Volgens Spaanse media is inmiddels meer dan 375 duizend hectare verbrand. Sommige branden worden gecontroleerd uitgebrand, zolang ze geen dorpen bedreigen. Er zijn momenteel zeven actieve grote branden.
‘Het gevaar is dat afzonderlijke brandhaarden in elkaar overgaan. Brandweerlieden proberen dat te voorkomen door brandgangen aan te leggen. Hun prioriteit is altijd de dorpen te beschermen. De natuur is vaak niet meer te redden, daar is niet genoeg mankracht voor.’
Wat is de oorzaak van deze enorme branden?
‘Het is een cocktail. Door klimaatverandering zijn de voorjaren natter, dus vegetatie groeit razendsnel. Daarna volgen hetere en drogere zomers, waardoor alles in een brandbare staat verkeert. Veel branden ontstaan overigens door menselijk handelen: een weggegooide sigaret, een vonkje van een landbouwmachine. Er zijn ook mensen gearresteerd wegens brandstichting.
‘Lokale bewoners uiten bovendien wantrouwen over de commerciële kant van de brandbestrijding. In Castilië en León is de brandweer grotendeels geprivatiseerd: mannen met tijdelijke contracten en lage lonen worden ingehuurd. Er gaan theorieën rond dat er belang zou zijn bij meer branden, omdat er zoveel geld omgaat in het blussen met vliegtuigen en helikopters.
‘Feit is wel dat er veel meer geld naar bestrijding gaat dan naar preventie. Inwoners zeggen: als je een fractie daarvan zou besteden aan onderhoud van de bergen, voorkom je branden.’
Hoeveel slachtoffers zijn er gevallen?
‘Tot nu toe zijn er vier doden. Een brandweerman kwam onder een brandweerwagen toen die omsloeg tijdens het blussen. In León kwamen twee vrijwilligers om. Bij Madrid werd een man door de vlammen gegrepen toen hij zijn paarden probeerde te redden. Het aantal gewonden loopt in de tientallen.
‘Daarnaast zijn er talloze dieren omgekomen. Koeien en geiten, maar ook wilde dieren in natuurgebieden: beren, wolven en herten. Dat is een groot verlies, zeker omdat er de laatste jaren veel moeite is gedaan om die soorten terug te brengen.’
Hoe kijken politici en bewoners naar de aanpak van de autoriteiten?
‘Er is woede. Bewoners vinden dat de autoriteiten te laat hebben ingegrepen. Premier Pedro Sánchez wordt verweten dat hij het leger niet eerder stuurde. Hij zegt dat hij dat pas mag doen als een regio officieel de noodtoestand uitroept, vanwege de autonomie van de provincies. De regionale regering in Castilië en León is van de conservatieve partij PP. Sánchez’ regering is socialistisch, en die politieke spanning maakt samenwerking moeilijk.
‘De bevolking zelf praat weinig over klimaatverandering. Voor hen is de oorzaak vooral praktisch: vroeger hielden mensen de bergen schoon, zoals ze dat noemen, nu niet meer. De abstracte factor ‘klimaatverandering’ wordt minder genoemd.’
Waar ga jij nu heen?
‘We reizen nu naar de Picos de Europa, een beroemd natuurgebied dat ook onder Nederlanders een populaire vakantiebestemming is. Daar is het vuur nog actief en wordt fel gevochten om de dorpen te redden. Het is letterlijk de frontlinie van de strijd tegen het vuur.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant