De Russische president Vladimir Poetin wil het Oekraïense gebied Donbas volledig inlijven in ruil voor vrede met Oekraïne. Het vervallen industriegebied vormt al jarenlang het strijdtoneel van de twee landen. Waarom wil Rusland juist dat gebied hebben?
Sinds 2014 woedt in de Donbas, dat bestaat uit de regio's Donetsk en Luhansk, een oorlog tussen het Oekraïense leger en pro-Russische rebellen. Maar sinds de Russische invasie in 2022 vecht ook het Russische leger mee. Inmiddels is Luhansk volledig in handen van de Russen. In Donetsk heeft Oekraïne nog zeggenschap over ongeveer een derde van het gebied, zoals te zien is op de kaart verderop in dit artikel.
Om te voorkomen dat de Russen verder kunnen oprukken, werkt Oekraïne al elf jaar aan een 50 kilometer lange verdedigingslinie, ook wel de Fortress Belt genoemd. Het lijkt de Russen niet te lukken om daar doorheen te breken. Om de volledige Donbas te bezetten, zou het Russische leger nog "meerdere jaren nodig hebben", stelt het Institute for the Study of War. Voor Poetin zou het daarom goed uitkomen om het gebied op een diplomatieke manier alsnog onder zijn vleugels te krijgen.
Sinds de Russische invasie is vastgelopen, heeft Poetin het veroveren van de Donbas tot een van zijn belangrijkste militaire doelen gemaakt. Poetin beweert dat het gebied bij Rusland hoort. Toen na de val van de Sovjet-Unie in 1991 de landsgrenzen werden vastgelegd, is het gebied volgens de Russische president onterecht toegewezen aan Oekraïne, zegt historicus Nicolaas Kraft van Ermel tegen NU.nl. Hij is gespecialiseerd in de geschiedenis van Rusland en Oekraïne.
Hoewel de Donbas officieel bij Oekraïne hoort, is de voertaal onder de bevolking Russisch. Het gebied is rijk aan grondstoffen, zoals kolen, waardoor er op grote schaal werd geïnvesteerd in de industrie. Dat trok in de tijd van de Sovjet-Unie veel Russische arbeidsmigranten naar het gebied. Dat er Russisch wordt gesproken, heeft dus vooral een historische oorzaak en betekent niet dat alle inwoners ook echt bij Rusland willen horen, benadrukt Hans van Koningsbrugge. Hij is hoogleraar geschiedenis en politiek van Rusland aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Ook zou Oekraïne met de overgave van de Donbas zijn verdedigingslinie moeten opgeven, wat de weg naar Kyiv vrijmaakt. "In een ideale situatie is de verdedigingslinie zo dicht mogelijk langs de Russische grens, maar Oekraïne moet de linie dan verder naar het westen verplaatsen", zegt historicus Kraft van Ermel.
En daar zijn weinig strategische plekken voor zo'n verdedigingslinie. Als je vanaf het front richting het westen van Oekraïne reist, is rivier Dnipro, die aan Kyiv ligt, de eerstvolgende logische plek voor een frontlijn. De rest van het landschap is te vlak. "Ook moet de lijn dan een stuk langer worden, waardoor je per kilometer frontlinie meer militairen nodig hebt."
Verder is de Donbas een van de weinige industriële gebieden van Oekraïne. In de rest van het land ligt de focus voornamelijk op landbouw. Hoewel de industrie er flink is verwaarloosd, is het voor Oekraïne dus een belangrijk gebied. Ook zijn de vele grondstoffen die de Donbas rijk is veel waard. Naast kolen is er bijvoorbeeld ook lithium te vinden onder de grond. Dat is een gewilde stof die onder meer wordt gebruikt in de batterijen van smartphones en elektrische auto's.
Ook bestaat er een kans dat er een grote vluchtelingenstroom op gang komt als Rusland de volledige bestuurlijke controle van Donbas op zich neemt, denkt hoogleraar Van Koningsbrugge. "Voor alle Russisch sprekende mensen die liever bij Oekraïne horen is dat een reden om uit het gebied te vertrekken."
Door aanvallen op Oekraïne te blijven opvoeren, wil Poetin het land onder druk zetten om de Donbas op te geven. Maar de kans dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky de eis van Poetin ooit zal inwilligen is klein, denkt Van Koningsbrugge. "Als je een gebied weggeeft aan een agressor, welke boodschap zend je dan uit? Dat agressie loont. Als het Russische leger over vijf of tien jaar is aangesterkt, valt Poetin misschien wel opnieuw aan."
Nog los daarvan zal het opgeven van de Donbas zorgen voor flink wat opschudding in de binnenlandse Oekraïense politiek. Zo is het volgens de Oekraïense grondwet niet toegestaan om grondgebied af te staan aan een ander land. Maar ook de populariteit van Zelensky en zijn kabinet zal er zwaar onder lijden als zij besluiten toe te geven aan Poetin. "Hoe leg je aan veteranen uit dat je het gebied waar zij jarenlang voor hebben gevochten hebt opgegeven?", vraagt Kraft van Ermel zich hardop af.
Beide Ruslandkenners zien daarom nog veel beren op de weg voor het beëindigen van de oorlog. "Eigenlijk kan Oekraïne het hier niet goed doen", zegt Kraft van Ermel. "Als ze toegeven aan Rusland en het gebied opgeven, zorgt dat voor veel binnenlandse spanningen en veiligheidsrisico's. Maar als ze het gebied behouden, komen ze niet dichter bij een mogelijke uitweg uit deze oorlog."
Source: Nu.nl algemeen