Miljoenennota Bij de onderhandelingen rond de Voorjaarsnota buitelden coalitiepartijen over elkaar om hun politieke wensen voor elkaar te boksen. Nu zijn er verkiezingen in aantocht. Hoe voorkomt het demissionaire kabinet soortgelijke taferelen rond de Miljoenennota?
Demissionair minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) baalde van de manier waarop coalitiefracties zich bemoeiden met de onderhandelingen rond de Voorjaarsnota. Zoiets wil hij rond de Miljoenennota voorkomen. Foto Remko de Waal/ANP
Binnen het demissionaire kabinet zullen weinig mensen graag terugdenken aan de financiële onderhandelingen in april. Coalitiepartijen PVV, VVD, NSC en BBB bleven meer dan 24 uur wakker om haastig geld te zoeken voor hun politieke wensen. Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) en premier Dick Schoof stonden vooral op de gang. En terwijl de fractievoorzitters na afloop de cadeautjes uitdeelden, was het aan ministers en staatssecretarissen om te vertellen wie de rekeningen betaalden.
De Miljoenennota moet hoe dan ook niet in elkaar worden gezet zoals de Voorjaarsnota – daar zijn de meeste betrokkenen het wel over eens. Maar hoe moeten financiële onderhandelingen dan wel verlopen, met verkiezingen in aantocht en een kabinet met demissionaire status?
Woensdag beginnen de gesprekken in het kabinet over de Miljoenennota, op de nieuwe, tijdelijke locatie van het ministerie van Algemene Zaken, bij het ministerie van Economische Zaken. En uiterlijk 29 augustus moet het kabinet de plannen inleveren bij de Raad van State. Met die deadline over twee weken, laaien de discussies weer op wie in Den Haag de baas is: het kabinet of de fracties en partijleiders.
De economische situatie is gunstig genoeg om gemakkelijk een begroting te kunnen bouwen, zonder forse ingrepen. Het gaat over de gehele linie goed met de koopkracht van Nederlanders, berekende het Centraal Planbureau afgelopen juli in de jaarlijkse economische vooruitzichten. De economie groeit nog, en het begrotingstekort en de staatsschuld blijven met de huidige plannen op korte termijn binnen de perken.
Het kabinet heeft wél te maken met financiële tegenvallers. Denk aan extra uitgaven van 500 miljoen euro, vanwege hogere huurtoeslagen omdat de huurbevriezing niet doorgaat. Een ruime Tweede Kamermeerderheid was bovendien tegen het plan uit de Voorjaarsnota om de onderwijskansenregeling te schrappen, bedoeld om kwetsbare leerlingen te ondersteunen. Daar moet het kabinet een oplossing voor verzinnen.
Een andere populaire maatregel die per 1 januari 2026 afloopt, is de tijdelijke verlaging van de brandstofaccijns. Autorijders betalen aan de pomp ongeveer 20 cent per liter minder door deze korting, die is ingevoerd toen de prijzen van diesel en benzine hard opliepen na de Russische inval in Oekraïne. Verlenging van deze korting kost de staat 1,6 miljard euro. Dat geld ligt niet voor het oprapen. Maar niet verlengen is ook geen fijne boodschap, zeker niet in verkiezingstijd.
Grootse of nieuwe plannen, zoals extra investeringen in Defensie ter hoogte van de nieuwe NAVO-norm, worden niet verwacht in dit Prinsjesdagpakket. Dat zou vanwege de demissionaire status van dit kabinet ongebruikelijk zijn en is eerder de taak van een nieuwe ploeg die na de verkiezingen van oktober aantreedt. Formeel heet zo’n miljoenennota daardoor een ‘beleidsarme begroting’.
Vanwege de Tweede Kamerverkiezingen is het extra van belang om de begroting beleidsarm te houden. De presentatie van de plannen vindt dan wel plaats vóór de stembusgang op 29 oktober, de stemmingen over de begrotingen van 2026 zijn pas erná. Met een Tweede Kamer in nieuwe samenstelling. Als demissionair minister van Financiën Heinen op zoek wil naar zoveel mogelijk steun om verzekerd te zijn van een meerderheid na de verkiezingen, is het zaak om de miljoenennota zo saai mogelijk te houden.
En, als het aan minister Heinen ligt, om de onderhandelingen in kleine kring te voeren. Daarom is Heinen misschien wel zo uitgesproken geïrriteerd over het verloop van de gesprekken afgelopen voorjaar. Voorafgaand aan de eerste ministerraad na de zomervakantie afgelopen vrijdag, mopperde hij dat het destijds voelde alsof hij gasten op zijn ministerie had uitgenodigd „voor een borrel, die toch blijven eten, je hele koelkast leeg eten en nog blijven slapen ook”.
De minister van Financiën wil liever onderhandelen in het kabinet, zei hij, met de vicepremiers en de betrokken ministers – niet weer met het circus van regeringspartijen. Hij heeft geen zin in eindeloze sessies op zijn ministerie, is de boodschap, met de wachtende pers in de lobby. Waar de fractievoorzitters vervolgens het goede nieuws willen vertellen, in plaats van dat te laten aan de minister van Financiën.
Maar voor coalitiefracties gelden andere belangen, met de Tweede Kamerverkiezingen in zicht. De partijen in het huidige kabinet (VVD, NSC en BBB) staan allemaal op verlies in de peilingen. Met het slinken van de zetelaantallen neemt met name voor NSC en BBB de kans toe dat zij de volgende ronde niet in de coalitie zitten. Wil een fractie nu nog iets voor elkaar krijgen of achterlaten, dan is dit moment belangrijk. Het kan meteen een mooi PR-moment in de campagne opleveren.
De VVD vindt het onderhandelingsvoorstel van hun eigen minister Heinen prima. Hij is hun nummer twee op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen. Maar enkele andere coalitie-Kamerleden fronsen de wenkbrauwen over de houding van de minister van Financiën. Hij is toch minister van Financiën namens ons allemáál? Dan willen wij minstens één keer uitgebreid naar de plannen kunnen kijken voor die naar de Raad van State gaan.
Bij BBB worden bijvoorbeeld de hoge energierekening en de dreigende stijging van brandstofprijzen genoemd. En al dat geld voor klimaatplannen, kan daar niet in gesneden worden? Tegelijkertijd vraagt BBB-minister Femke Wiersma (Landbouw) als enige minister in het openbaar om extra geld voor haar stikstofplannen. De eigen Kamerleden willen zien dat BBB levert – hun campagneslogan.
En de demissionair premier? In het kabinet weten ze dat Dick Schoof ook wat na wil laten voor na zijn vertrek. Hij wil voortgang op dossiers als stikstof, klimaat, asiel en investeringsklimaat. En wil hij daarvoor geld vrijspelen, dan zou deze Prinsjesdag zomaar zijn laatste kans kunnen zijn.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC