De Partij voor de Dieren doet in haar verkiezingsprogramma geen concessies aan de veranderde prioriteiten van het electoraat. Dierenwelzijn, natuur- en klimaatbeleid vindt de getuigenispartij nog steeds het allerbelangrijkst.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De meeste verkiezingsprogramma’s hebben een zeker ‘u vraagt, wij draaien’-element. Je kunt eraan aflezen dat de partijstrategen de opiniepeilingen goed bestudeerd hebben. Als de prioriteiten van de gemiddelde kiezer verschuiven, dan schuiven de programma’s mee.
Zo valt in de tot nu toe gepresenteerde conceptprogramma’s op dat het thema woningmarkt een veel prominentere plaats inneemt dan in de 2023-versies. De peilingen geven aan dat Nederlanders de woningnood momenteel het urgentste probleem vinden waarvoor ze een oplossing van de politiek verwachten. Dus wijden de meeste partijen nu meer alinea’s aan dit thema, en komt het al in de eerste hoofdstukken aan bod.
Warmlopen voor 29 oktober
Langzaam maar zeker komen politieke partijen in verkiezingssferen. Zo blijft in het verkiezingsprogramma van NSC het raamwerk van oprichter Pieter Omtzigt overeind, is het BBB-programma duidelijk geschreven met afgehaakte PVV-kiezers in gedachten en gaat GroenLinks-PvdA de verkiezingen in met een uitgesproken links programma.
Zo niet bij de Partij voor de Dieren. De woningmarktparagraaf begint op pagina 110 van het 160 pagina’s dikke programma. De PvdD denkt de woningnood op te kunnen lossen door landbouwgrond rond dorpen en steden om te turnen in bouwgrond. Voor de Dierenpartij levert dat geen dilemma op, want de partij is vooral op aarde om een einde te maken aan de intensieve veeteelt. Het binnen twee jaar inkrimpen van de Nederlandse veestapel met ‘minstens’ 75 procent blijft het doel.
Om zorg te dragen voor voldoende betaalbare woningen streeft de partij naar een huurmarkt met 40 procent sociale huur. Daarnaast worden alle huren, dus ook in de vrije sector, de komende vijf jaar bevroren. Typerend voor een partij die duurzaamheid compromisloos op één zet is dat de woningmarktparagraaf vooral gaat over het zo snel mogelijk verduurzamen van de woningvoorraad en het vergroenen van de stedelijke omgeving.
De eerste vier hoofdstukken zijn gewijd aan de PvdD-kernthema’s: het tegengaan van klimaatopwarming, een gezondere leefomgeving, meer dierenrechten, verduurzaming van de landbouw en meer natuur. ‘In elke provincie komt één groot nieuw natuurgebied’, staat er bijvoorbeeld. Een opvallend nieuw partijvoorstel is dat Nederland voortaan 5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan klimaat- en natuurbeleid moet besteden.
De partij zet zich daarmee af tegen de Navo-norm van 5 procent bbp voor de defensie-uitgaven (waarvan 3,5 procent militaire bestedingen, de rest mag ‘creatiever’ worden ingevuld). De partij committeert zich niet aan die Navo-norm, omdat dit een ‘blanco cheque voor defensie’ zou zijn. Wél schaart de partij zich nu achter het Europese herbewapeningsprogramma, zoals de Kamerfractie al had aangekondigd.
De Dierenpartij rechtvaardigt deze politieke draai door te wijzen op de toegenomen bedreiging van de Europese democratieën door agressieve autocratieën als Rusland. ‘Autocraten zoals Poetin, Netanyahu, Trump en Xi Jinping ondermijnen de internationale rechtsorde, democratie en mensenrechten. Extra investeren in de Europese defensie is helaas noodzakelijk om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van de VS.’
Het verlaten van het voorheen strikt pacifistische ideaal ligt erg gevoelig binnen de partij. Over dit deel van het conceptverkiezingsprogramma zullen partijleden waarschijnlijk amendementen indienen op het partijcongres van 7 september. Als die amendementen een meerderheid krijgen, wordt het defensiestandpunt aangepast.
De kans daarop is wellicht gedaald door de recente oprichting van een concurrerende dierenpartij, Vrede voor Dieren. Vier prominente ex-PvdD’ers die de koers onder Ouwehand te militaristisch en te links vinden bieden de principiële pacifisten een externe uitlaatklep op het stembiljet, zodat ze de strijd intern niet per se aan hoeven gaan.
De Partij voor de Dieren is nog steeds voor afschaffing van het eigen risico in de zorg, een heel dure maatregel die volgens deskundigen de zorgvraag opstuwt - en de zorgkosten verder opdrijft. De PvdD-visie op de gezondheidszorg is net als die van de SP erg royaal - conform de wens van de kiezer, volgens de peilingen. De rekening moet betaald worden met hogere milieubelastingen en lastenverzwaringen voor vermogende Nederlanders. De partij laat het programma niet doorrekenen door het Centraal Planbureau.
Het verkiezingsprogramma besteedt in vergelijking met de andere tot nu toe verschenen programma’s veel aandacht aan mensenrechten, en specifiek de situatie in de Gazastrook. Het optreden van Israël wordt keihard veroordeeld, maar de partij verzuimt niet ook de misdaden van de ‘terroristische organisatie’ Hamas te vermelden. Net als GroenLinks-PvdA en de SP eist de PvdD onmiddellijke en desnoods nationale sancties tegen Israël.
In tegenstelling tot de andere twee linkse partijen stelt de PvdD geen maximum aan het migratiesaldo. De partij is tegen migratiedeals met landen als Turkije en Tunesië en pleit er juist voor de criteria voor gezinshereniging te versoepelen. Ook moeten mensen die illegaal in Nederland verblijven altijd recht krijgen op voedsel en onderdak.
Het migratiebeleid moet zich richten op het wegnemen van de oorzaken van migratie, door de levensomstandigheden in de herkomstlanden te verbeteren. Nederland moet dan ook méér uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking, niet minder. Gewelddadig verzet tegen asielopvang en het toenemend politiegeweld tegen linkse demonstranten is volgens de PvdD een rechtstreeks gevolg van populistische ‘ophitspolitiek’.
Qua duurzaamheidsprofiel liggen er electorale kansen voor de Partij voor de Dieren nu GL-PvdA de groene retoriek merkbaar heeft afgeschaald (hoewel de klimaat- en milieudoelen in het verkiezingsprogramma van de sociaaldemocraten overeind blijven).
Anderzijds hechten ook veel linkse kiezers meer belang aan sociaal-economische kwesties als inkomensherverdeling en betaalbaar wonen dan aan duurzaamheid. Een deel van het linkse electoraat verkiest pragmatisme en compromisbereidheid boven principes, als dat de kans op regeringsdeelname vergroot. In 2023 stemde ruim de helft van de GL-PvdA-kiezers om strategische redenen op de grootste linkse partij, en dat ging deels ten koste van de PvdD.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant