Zijn naam was slechts in kleine kring bekend, maar zijn filmposters, logo’s en boekomslagen behoren tot de invloedrijkste van de 20ste eeuw. De hand van ontwerper Joe Caroff reikte van West Side Story tot James Bond.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
Voor de release van Dr. No, de eerste James Bondfilm uit 1962, werd gezocht naar een kenmerkend logo dat het genre van de film, de speelsheid van de boeken van Ian Fleming en de dodelijkheid van de missie van geheim agent 007 zou samenvatten. De opdracht kwam bij ontwerper Joe Caroff terecht, die het meteen opviel dat de ‘7’ ook wel iets weghad van de greep van een pistool.
Caroff voegde de trekker en de loop van de Walther PPK, Bonds wapen van voorkeur, aan het cijfer toe en creëerde daarmee een van de bekendste logo’s uit de filmgeschiedenis. Het is meer dan een halve eeuw later nog altijd in gebruik. Hij kreeg er 300 dollar voor, het gangbare tarief voor een dergelijke klus in 1962. Zijn naam verdween vervolgens uit de Bondgeschiedenis, totdat hij op zijn 100ste verjaardag een horloge kreeg van de producenten; met zijn eigen logo daarop gegraveerd.
Caroff, die overleed op zondag, een dag voor zijn 104de verjaardag, was de laatste om hierover dramatisch te doen. HIj zag zichzelf als een pure ambachtsman die elke opdracht serieus nam, maar nergens zijn naam onder zette, of zelfs maar een archief bijhield.
Toen hij rond zijn 100ste werd ‘ontdekt’ en tot verbazing van velen er nog altijd was om zijn verhaal te vertellen, kreeg hij eindelijk de verdiende aandacht met artikelen in de vakpers en in 2022 de documentaire By Design: The Joe Caroff Story. Natuurlijk had hij rijk kunnen worden, maar hij was wellicht te nuchter over zijn opdrachten, al kwamen ze van grootheden uit de filmwereld. ‘Ik maakte me er nooit druk over’, zei hij in de documentaire. ‘Het was een klus en ik wilde het afmaken. Ik haalde altijd mijn deadlines.’
Zal het hem niet gestoken hebben dat zijn beroemde poster voor de verfilming van West Side Story (Robert Wise, 1961) altijd werd toegeschreven aan de wereldberoemde ontwerper Saul Bass (maker van de openingstitels van de film)? Maar het was een echte Caroff, van een jongen die zelf was opgegroeid aan de westkant van Manhattan. Hij combineerde graffitti-achtige letters met gestileerde brandtrappen, zo kenmerkend voor de wijk. En met een dansende Tony en Maria, in wit en zwart: los van elkaar en hoog boven de wereld, verbonden. Wie hoort er niet de pulserende muziek van Leonard Bernstein bij? Wie ziet hier niet in een oogopslag een verboden liefde?
Caroff leek volledig te verdwijnen in de opdracht. Dat maakte het, naast zijn bescheidenheid, extra lastig om zijn oeuvre te herkennen. Hij schiep ongeveer per film, en met de hand getekend, een nieuw lettertype, dat vervolgens op bijna mysterieuze wijze in harmonie was met andere grafische elementen.
Caroff werkte veel voor Woody Allen. Stel je niet te veel voor over deze samenwerking, zei Caroff, die bijeenkomsten met Allen schetste waarbij hij verschillende voorstellen voor filmposters deed. ‘We nemen deze’, zei Allen dan, en dat was het dan. Zo ging het ook met Manhattan (1979), waarbij Caroff de titel van de film subtiel weergaf als de skyline van het eiland waarop hij opgroeide. De stemmige zwart-witposter van de film werd minstens zo populair als de film zelf en markeerde een nieuw begin voor New York als romantische bestemming.
Caroff werd in 1921 geboren in New Jersey, als zoon van ouders die emigreerden uit het deel van Europa dat nu Wit-Rusland is. In de oorlog assisteerde Caroff de legendarische eenarmige grafisch ontwerper Jean Carlu. Carlu en Caroff maakten veel inmiddels klassieke Amerikaanse propagandaposters.
Na de oorlog richtte Caroff zich aanvankelijk vooral op boekomslagen. In 1948 maakte hij op 27-jarige leeftijd de indringende omslag van The Naked and the Dead, de debuutroman over de oorlogservaringen van jonge Amerikaanse militairen van de 25-jarige Norman Mailer. Hiermee vestigde hij zijn naam, al was dat in kleine kring. Caroff werkte veertig jaar later nog voor Martin Scorsese met zijn sterke ontwerp voor The Last Temptation of Christ (1988), met zwarte doornen tegen een bloedrode achtergrond.
Toen hij 85 was ging hij met pensioen om te schilderen. Begin dit jaar overleed zijn vrouw Phyllis, met wie hij 81 jaar getrouwd was.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant