Leg je relevante werkervaring vast en dan kun je vakken overslaan en dus sneller een mbo-diploma halen, voor de zorg bijvoorbeeld. Het leek een uitkomst voor zowel studenten als werkgevers. Maar de zogeheten ervaringscertificaten blijken fraudegevoelig.
In de bedrijfsruimte in Amersfoort waar tot enkele maanden geleden het bedrijf F&P Educatie kantoor hield, zit nu een lunchroom. Het is duidelijk zichtbaar dat er in dit pand niet langer ervaringscertificaten te halen zijn, maar panini’s en broodjes shoarma. Toch melden zich aan de toonbank nog geregeld mensen die op zoek zijn naar de vorige huurder. ‘Vooral deurwaarders’, vertelt een medewerker.
F&P Educatie wordt verdacht van grootschalige fraude met deze ervaringscertificaten, oftewel EVC’s (Erkenning van Verworven Competenties). Dit bevestigen meerdere bronnen aan de Volkskrant. Vorige maand arresteerde de politie de drie hoofdverantwoordelijken van dit EVC-bureau, twee mannen uit Amersfoort en een vrouw uit Den Haag. Zij worden ervan verdacht honderden valse ervaringscertificaten te hebben verkocht aan mensen die helemaal niet over die ervaring beschikken. Bijvoorbeeld met werken in de zorg.
Met zo’n vals certificaat kan iemand vrijstellingen krijgen bij een mbo-opleiding voor de stage en voor inhoudelijke vakken, en betrekkelijk gemakkelijk een officieel diploma behalen. Of hij kan zich ermee laten registreren in het Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ). Met zo’n SKJ-registratie kan iemand als hbo-professional in de jeugdzorg aan de slag, zonder de benodigde ervaring. De verdachten, alle drie rond de 30 jaar oud, zitten sinds 8 juli vast. Het is voor het eerst dat de politie arrestaties heeft verricht voor fraude met EVC’s.
Al sinds 2006 kunnen mensen, buiten het onderwijssysteem om, hun opgedane werkervaring en kennis laten toetsen door commerciële EVC-bureaus zoals F&P Educatie. De bedoeling is dat zo’n aanbieder de ervaring van een kandidaat gedegen toetst volgens vastgelegde standaarden – de kandidaat moet zijn gemaakte behandelplannen of andere bewijzen van opgedane ervaring overleggen en wordt uitvoerig ondervraagd. Vervolgens worden zijn competenties vastgelegd in een officieel erkend EVC-certificaat. De voordelen zijn evident. Werknemers kunnen zo doorgroeien met wat ze al in de praktijk hebben geleerd zonder terug te hoeven naar de schoolbanken. Dat is ook gunstig voor bijvoorbeeld werkgevers in de zorg, die naarstig op zoek zijn naar gekwalificeerd personeel.
Het systeem is ook fraudegevoelig: relatief gemakkelijk en snel is er een officieel diploma mee te bemachtigen. En zorgdiploma’s zijn ook bij kwaadwillenden in trek geraakt. Die hadden ontdekt dat het in de krappe arbeidsmarkt van de zorg snel en gemakkelijk geld verdienen is, zonder enige vakkennis.
Eerder liepen al zzp’ers tegen de lamp die met gefabriceerde valse diploma’s bijvoorbeeld nachtdiensten draaiden in de jeugdzorg, de gehandicaptenzorg en de ouderenzorg. Wat de valse ervaringscertificaten extra griezelig maakt, is dat die het mogelijk maken om zonder de juiste ervaring in de zorg te werken mét een officieel mbo-diploma of een SKJ-registratie.
Een van de eersten die zagen dat er iets niet in de haak was met de ervaringscertificaten, was een medewerker van een mbo-instelling – de onderwijsinstelling wil niet met naam worden genoemd uit angst voor represailles. Eind 2022 viel het haar op dat het toen relatief nieuwe EVC-bureau F&P Educatie in één keer tientallen certificaten in de zorg wilde laten omzetten in officiële mbo-diploma’s. Ongewoon was bovendien dat het bijna allemaal mannelijke studenten betrof en dat de in hun EVC-dossiers beschreven werkervaring soms bijna identiek was.
De onderwijsinstelling deed aangifte bij de politie en meldde haar vermoeden van misbruik bij het Nationaal Kenniscentrum EVC. Dat gaf de zorgen door aan de inspecties van onderwijs en van zorg. Daarna volgden andere (anonieme) meldingen over fraude met ervaringscertificaten. Het was aanleiding voor het Openbaar Ministerie om een breed onderzoek te beginnen.
Vorig jaar zomer sloegen de twee inspecties alarm over mogelijk grootschalige EVC-fraude. In november waarschuwde onderwijsminister Eppo Bruins (NSC) de mbo-scholen dat er valse ervaringscertificaten in omloop waren van studenten die de beschreven ervaring helemaal niet hadden opgedaan. Hij adviseerde de opleidingen de EVC’s eerst goed te controleren, voordat zij op grond daarvan vrijstellingen verleenden. Vooral opleidingen die toeleiden naar de gehandicaptenzorg en de ouderenzorg kwamen onder een vergrootglas te liggen.
De waarschuwing leidde tot grote onrust bij de mbo’s. ‘Opeens worden onze scholen geconfronteerd met ondermijning, terwijl wij daarvoor de expertise missen’, zegt een woordvoerder van hun koepel, de MBO-raad. Daarom gaat vanaf komend schooljaar voor het eerst een projectleider ondermijning in het mbo aan de slag. Die gaat zich ook bezighouden met zogenoemde aftekenstages, oftewel stages die alleen op papier bestaan.
Over hoeveel valse ervaringscertificaten het gaat, weten de mbo-instellingen nog niet. ‘Soms is fraude overduidelijk, bijvoorbeeld als groepen studenten bijna identieke rapportages aanleveren, dat zij bijvoorbeeld op een bepaalde plek als vrijwilliger in de zorg hebben gewerkt’, zegt de woordvoerder. ‘Maar soms is het minder helder.’
Om inzicht te krijgen, hebben veel scholen nu het vizier gericht op de honderden studenten die zij eerder, meestal zonder enige controle, vrijstellingen hebben verleend op grond van hun EVC-certificaat. Een aantal heeft al van deze studenten de onderliggende stukken opgevraagd die hun competenties moeten onderbouwen. Van sommige hebben zij de verleende vrijstellingen meteen ingetrokken.
Dat tot verbijstering van de studenten die zeggen te goeder trouw te zijn. Vier van hen, van verschillende mbo-instellingen, zijn naar de rechter gestapt. Hun advocaat, Robin Verspaandonk, betoogt dat deze studenten onterecht de dupe worden van de onrust over EVC-certificaten.
Onder hen is Ibrahim (25) uit Bergen op Zoom – hij wil niet met zijn echte naam in de krant. Mijn mbo-diploma persoonlijk begeleider in de zorg is binnen, dacht hij, toen hij een ruime voldoende had gehaald voor de vakken die hij naast zijn ervaringscertificaat nog moest doen: Nederlands, Engels en rekenen. Totdat hij, net voor de geplande uitreikingsdatum, een brief kreeg van zijn onderwijsinstelling Curio dat het feest niet doorging.
Curio-bestuurder Andrea Kaim bevestigt dat van 58 zorgstudenten met EVC-vrijstellingen de opleiding is stopgezet, vanwege de groeiende zorgen over de kwaliteit van die certificaten. Zij kregen de keus om hun EVC-dossier opnieuw op te sturen voor onderzoek of om zich uit te schrijven, waarbij ze hun schoolgeld terugkregen. Twintig studenten kozen voor die laatste optie. Van de 38 die hun dossier wel aanleverden, waren er volgens Curio slechts vijf van voldoende kwaliteit om nader te bekijken. ‘Van de overigen kunnen we niet garanderen dat ze de benodigde ervaring hebben voor een zorgdiploma.’
Een van hen is Ibrahim, die vindt dat hij onheus van fraude wordt beticht. ‘Alles is volgens het boekje gegaan’, zegt hij. ‘En nu krijg ik toch geen diploma.’ Hij vertelt dat hij zich een jaar of drie geleden niet op zijn plek voelde in zijn kantoorbaan. Hij kon aan de slag bij een gehandicaptenzorgorganisatie waar hij al werkende het vak kon leren. In 2024 legde hij, op advies van zijn werkgever, zijn zorgervaring vast in een EVC-traject, bij een al jarenlang erkend EVC-bureau. De Raad van State doet binnenkort uitspraak.
Bij het Kwaliteitsregister Jeugd is vergelijkbare onrust ontstaan, nadat de stichting een onderzoek naar mogelijke fraude met EVC’s was begonnen. Ook dat leidde tot een gang naar de rechter.
De SKJ-registratie voor jeugdzorgprofessionals is gewild. Zij staat gelijk aan de hbo-opleiding social work jeugd, een belangrijke instroomeis voor veel verantwoordelijke banen in de jeugdzorg – met een hogere salarisschaal. Maar deze status is dus ook te verkrijgen met een EVC-certificaat: dat deden er zo’n 3.500, op een totaal van 60 duizend SKJ-geregistreerde jeugdzorgprofessionals. Het valt op dat van de geregistreerden op basis van een EVC maar liefst 2.500 die status de afgelopen drie jaar kregen.
Onder hen voerde de stichting dit jaar een steekproef uit. Van de 275 van wie de EVC-stukken opnieuw tegen het licht werden gehouden, ontdekte de stichting in vijftig daarvan tekortkomingen. Die jeugdprofessionals zijn meteen uit het register geschrapt. Vier van hen, die vinden dat zij onterecht zijn uitgeschreven, stapten naar de rechter. Die oordeelde in juni dat de stichting de getroffenen eerst de mogelijkheid moest bieden hun kant van het verhaal te doen.
De woordvoerder van SKJ zegt dat de stichting zich verplicht voelt grondig onderzoek te doen, ‘om de veiligheid van de jeugdzorg te garanderen’. Na de rechterlijke uitspraak komen er individuele gesprekken met de bezwaarmakers. Hij kan nog niet zeggen in hoeverre er bij hen sprake is van fraude.
Inmiddels heeft het kwaliteitsregister alle 3.500 geregistreerden op basis van een EVC-traject verzocht hun onderliggende dossier aan te leveren. Tevens heeft de stichting recherchebureau Hoffmann ingeschakeld voor onderzoek.
Veel SKJ-geregistreerden vinden de aanpak te rigoureus. ‘Het voelde als een dagvaarding toen ik in januari een aangetekende brief ontving met het verzoek mijn complete EVC-dossier binnen tien dagen op te sturen’, vertelt Renée (60). De grote jeugdzorgorganisatie waarvoor ze al enige tijd werkt, stuurde haar zo’n anderhalf jaar geleden naar een langdurig erkend EVC-bureau voor een SKJ-registratie. ‘Nu heb ik het gevoel dat ik bungel totdat ik hoor dat mijn registratie in orde is.’
Toen ze bij het EVC-bureau haar ervaring op de gevraagde gebieden moest aantonen, dacht Renée wel: dit is fraudegevoelig. ‘Ik leverde mails en werkverslagen in als bewijsstukken, maar het EVC-bureau checkte nauwelijks of het allemaal klopte.’
Gebrek aan controle is ook het grootste kritiekpunt op het gehele EVC-stelsel. Uit de structuur wordt duidelijk hoe het mogelijk is dat een EVC-aanbieder zoals F&P Educatie de boel kon flessen. De controlerende instanties staan los van de overheid en worden betaald door de EVC-bureaus zelf. Voor de toebedeelde taak om afdoende toezicht te houden op het stelsel beschikt het Nationaal Kenniscentrum naar eigen zeggen niet over voldoende menskracht en sanctiemiddelen. Het viel bovendien op dat er vorig jaar opeens tien nieuwe EVC-bureaus bijkwamen, die zich louter op de zorg richtten.
Wie een EVC-bureau officieel erkend wil krijgen, moet zijn betrouwbaarheid laten testen door een van de twee daarvoor aangewezen organisaties, Testudo of Hobéon. Die twee organisaties moeten ook via steekproeven controleren of de bestaande EVC-bureaus volgens de regels de ervaringscertificaten verstrekken. Het Nationaal Kenniscentrum EVC beheert een officieel register waarin de afgegeven EVC’s van deze erkende bureaus worden opgenomen.
Het nu van fraude verdachte F&P Educatie is in 2021 toegelaten door Hobéon, dat er daarna toezicht op uitvoerde. ‘Maar wij zagen dat de kwaliteit van de EVC’s van dit bureau ondermaats was’, vertelt directeur Bob Schakenbos. Toen de aanbieder er niet in slaagde zich te verbeteren, werd F&P Educatie in het voorjaar van 2024 op verzoek van Hobéon van de lijst erkende EVC-bureaus gehaald.
Hobéon was toen ook gaan twijfelen aan de kwaliteit van de vele nieuwe aspirant-EVC-aanbieders die zich aandienden. In 2023 besloot de organisatie daarom helemaal te stoppen met het toelaten van nieuwe bureaus.
Die vele nieuwkomers zijn dus goedgekeurd door de enige overgebleven toelater, Testudo. De eigenaar van dat bureau, Kerstin van Tiggelen, voelt de ogen van de fraude-onderzoekers op zich gericht. Zij vindt dat wantrouwen onterecht. ‘Ik laat alleen een nieuwe aanbieder toe als die voldoet aan de gestelde eisen’, bezweert Van Tiggelen. Ze beklemtoont dat ze scherp controleert. ‘Zo zien wij erop toe dat de EVC-aanbieders de echtheid van de aangeleverde bewijsstukken checken bij de werkgevers waar de ervaring volgens de kandidaten is opgegaan.’
Daarbij, zegt ze, hebben die tien nieuwe bureaus tot dusver bij elkaar nog geen tweehonderd ervaringscertificaten verstrekt. Dat is te weinig om verantwoordelijk te kunnen zijn voor de mogelijk duizend valse EVC’s waarover het Openbaar Ministerie spreekt.
Dat blijkt ook uit de cijfers. Het aantal officieel geregistreerde ervaringscertificaten nam vanaf 2020 tot vorig jaar toe van 2.500 naar 3.700 per jaar, in de zorg verdubbelde dit aantal geregistreerde EVC’s van vierhonderd tot achthonderd per jaar. De meeste hiervan zijn verstrekt door al jarenlang erkende EVC-bureaus.
Maar onderzoekers zagen eerder dat sommige erkende bureaus niet alle EVC’s die zij uitgeven, laten registreren. Daarnaast zijn er ook niet-gecertificeerde EVC-bureaus actief, waarvan er online vele zijn te vinden. In welke mate de EVC-fraude zich buiten het officiële circuit afspeelt, wil justitie lopende het onderzoek niet zeggen. Zo is nog veel onduidelijk. Bijvoorbeeld of, behalve F&P Educatie, al meer erkende bureaus verdacht worden van structurele fraude. Of dat het gaat om individuele fraudeurs die met bijvoorbeeld bewijzen van ervaring van iemand anders aankloppen bij bureaus die hen vervolgens niet goed controleren.
Met medewerking van Erik Verwiel
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant