Protest in Servië In Servië is vreedzaam verzet tegen de regering omgeslagen in gewelddadig protest. De autoritaire president Aleksandar Vucic staat onder grote druk, maar weigert concessies te doen.
Een demonstrant staat voor de oproerpolitie tijdens een antiregeringsdemonstratie in Valjevo, in het westen van Servië.
Gewelddadig protest in tal van Servische steden plaatst president Aleksandar Vucic voor de grootste uitdaging uit zijn lange politieke carrière. Sinds vorige week staan duizenden demonstranten tegen de regering elke avond tegenover oproerpolitie en aanhangers van de regering, en komt het in meerdere steden tot harde confrontaties. Partijkantoren van regeringspartij SNS worden vernield en beklad. Videobeelden tonen keihard optreden van de politie tegen veelal jonge demonstranten. Dagelijks raken mensen gewond en worden tientallen personen gearresteerd.
Beëindiging van het geweld is niet in zicht. Na negen maanden van vreedzaam protest, geleid door studenten in met name hoofdstad Belgrado en de tweede stad Novi Sad, is het verzet tegen het autoritaire regime van president Vucic in een nieuwe fase beland. In juli kozen de studenten bewust voor een andere, hardere strategie, die nu tot volle uiting komt. Afgelopen weekend was „Arresteer Vucic” de meest gehoorde strijdkreet van de demonstranten. Hun eisen: vrijlating van eerder gearresteerde demonstranten en nieuwe verkiezingen.
De Servische politie grijpt in om in de Servische hoofdstad Belgrado een einde te maken aan de confrontatie tussen aanhangers van de regeringspartij en antiregeringsdemonstranten.
Hun tegenstander ligt eveneens op ramkoers. Vucic kondigde zondag aan dat hij deze week met niet nader toegelichte maatregelen zou komen om het protest de kop in te drukken. „Jullie zullen getuige zijn van de vastberadenheid van de Servische staat”, aldus de president. „We zullen alle middelen waar we over beschikken gebruiken om de vrede en orde in het land te herstellen.” Volgens Vucic is het protest ingestoken door onbenoemde buitenlandse partijen die hem weg willen hebben. Zij zouden een „anarcho-links” regime willen installeren in Servië.
De Servische onrust begon vorig jaar met een ramp. Op 1 november 2024 stortte de 48 meter lange betonnen luifel van het hoofdstation van Novi Sad in, met zestien doden tot gevolg. Het gebouw uit 1964 was recent gerenoveerd, met Chinese steun. De tragedie leidde onmiddellijk tot protest tegen vermeende corruptie bij de renovatie en gebrekkig toezicht door de autoriteiten.
Studenten leidden het protest. Universiteiten werden gesloten, kruispunten werden geblokkeerd. De demonstranten eisten bestraffing van de verantwoordelijke bestuurders en politici. De ingestorte luifel was in hun ogen symptomatisch voor een falende overheid. Geleidelijk verbreedde het protest: burgers uit het hele land sloten zich aan, de inzet werd herstel van de democratie die onder Vucic ernstige schade heeft opgelopen. Eind juni vond een massale demonstratie plaats in Belgrado.
Demonstranten vernielen het hoofdkantoor van de regerende Servische Progressieve Partij in Valjevo.
Vucic, premier tussen 2014 en 2017 en vervolgens president, is machtiger dan de door hem aangewezen regering. Hij reageerde halfslachtig en afwachtend op de demonstraties. Twee weken na het ongeluk stapten twee ministers op, een bescheiden offer dat de demonstranten niet serieus namen. Eind januari kondigde premier Milos Vucevic zijn vertrek aan, in maart stapte de hele regering op.
Vucic kondigde nieuwe verkiezingen aan als er niet binnen dertig dagen een regering zou zijn. Die kwam er half april, onder leiding van premier Djuro Macut, een medisch wetenschapper zonder politieke ervaring, aangedragen door Vucic. Van politieke vernieuwing was geen sprake: van de 30 ministers zaten er 22 in het vorige kabinet.
De belaagde president weet het aanhoudende verzet niet te smoren. Eerder kon hij maatschappelijke onvrede bedwingen met politieke spelletjes achter de schermen, via propaganda in regeringsgezinde media of door loyale voetbalhooligans zijn tegenstanders te lijf te laten gaan. Die tijd lijkt voorbij. Met name de laatste machtspijler is fragiel. De hooligans, die nu ook worden ingezet tegen de demonstranten, steunen Vucic zolang hij hun criminele activiteiten beschermt.
Servische agenten rijden op een voertuig nadat ze mensen hebben weggehaald die een straat blokkeerden tijdens een antiregeringsprotest in Belgrado.
Internationaal trekt het aanhoudende verzet tegen een ondemocratisch regime slechts bescheiden aandacht. Begin augustus kwamen rapporteurs van de Verenigde Naties met een duidelijk oordeel. „Wat we zien in Servië is een systematische poging om kritische stemmen te smoren en de onafhankelijkheid van academische instellingen af te breken. Dit is niet zomaar een studentenprotest – het is een test voor het naleven van mensenrechten en democratische weerbaarheid.”
Belangrijker voor de demonstranten is steun uit Brussel, en die is tot hun woede en frustratie minimaal. Servië, de grootste van de zes Balkanlanden die in de wachtkamer van de EU vertoeven en kandidaat-lidstaat sinds 2012, streeft in theorie naar toetreding tot de EU. De praktijk is anders: Vucic haalt graag uit naar Brussel en flirt liever met Moskou en Beijing. De onderhandelingen over EU-toetreding liggen vrijwel stil.
Agenten arresteren een demonstrant tijdens een antiregeringsdemonstratie in Valjevo.
Nu de spanning stijgt in Servië, beperkt Brussel zich tot een tweet van Marta Kos, Eurocommissaris voor Uitbreiding. „Berichten over geweld in Servië tijdens recente protesten zijn zeer verontrustend. Voortgaan op het pad [naar EU toetreding] vereist dat burgers hun ideeën vrijelijk kunnen uiten en dat journalisten verslag kunnen doen zonder aanvallen of intimidatie.”
Verklaringen zijn niet genoeg, zegt Servië-expert Florian Bieber in een interview met denktank Atlantic Council. De EU kan bijvoorbeeld een rechtsstaat-missie sturen.
Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken steunt het bevriende staatshoofd Vucic in zijn harde aanpak. Moskou vertrouwt erop dat vrede en stabiliteit in Servië zullen worden hersteld, aldus een vrijdag gepubliceerde verklaring. De toekomst van het land staat op het spel, volgens het ministerie. „Rusland moet wel reageren op wat er gebeurt in broederlijk Servië, dat onder moeilijke omstandigheden de kracht opbrengt die het nodig heeft om zijn onafhankelijkheid te behouden.” Onduidelijk is of „reageren” verwijst naar de verklaring, of hint naar een mogelijk ingrijpen.
Betogers tijdens een antiregeringsprotest in Belgrado.
Source: NRC