Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
De vrije wereld verzamelde zich. Gisteravond zat ze als massief blok tegenover de machtigste man, de gekozen tiran. Het was de wereld van afspraken en regels tegenover de willekeur van een door wraakzucht gedreven autoritaire bully.
Zoals Ursula von der Leyen de missie aanvoert, zo zie ik de strijdbare democratie het liefst, als Athena, Griekse godin van wijsheid én krijgskunst. Ze beschermt de polis, de stadstaat: het publieke domein en het recht. Zij vecht, niet om te heersen maar om vrijheid te geven.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het is hoopvol dat Athena in het Witte Huis opstaat tegen autocratie, al wordt de strijd om vrijheid uiteindelijk dichter bij de burger gewonnen: in de straat, en steeds meer achter het scherm. Zoals mijn collega Schimmelpenninck maandag beschreef hoe de invloedrijkste journalist van het land, Wierd Duk van De Telegraaf, op sociale media de giftigste extreemrechtse teksten uitkraamt, met complotten en leugens haatzaait, en zo de hardste schreeuwer de machtigste maakt. Zonder regels voor ons grootste publieke domein, is zelfs Athena kansloos.
Naast de intieme wereld online, wordt de burger voor de democratie gewonnen of verloren in zijn reële nabije omgeving. In zijn straat en in zijn portemonnee. Het vertrouwen in de politiek daalt omdat maatschappelijke problemen niet worden opgelost. Recent onderzoek van het CBS leert dat, terwijl bijna 80 procent vertrouwen heeft in politie en rechters, slechts 25 procent van de burgers politici vertrouwt.
En daar is iets opmerkelijks aan de hand. Waar nationalistische populisten regeren, maken ze er vaak een bende van. Het Verenigd Koninkrijk onder Johnson, Amerika onder Trump of Nederland met Wilders; effectief bestuur ammehoela. Grote acute problemen zijn niet opgelost, maatregelen voor problemen en gevaren op lange termijn massaal afgeschaft. De verhitte retoriek bleek slechts retoriek. De waardering voor Donald Trump (42 procent) is daardoor lager dan die voor elke andere president na de Tweede Wereldoorlog in zijn tweede termijn. Tegelijkertijd, en dit is ongekend, is de waardering voor de Democraten nog verder gezakt.
‘De hydraulische wetten van de politiek’ zijn kapot, schreef Financial Times-commentator Edward Luce in zijn boek The Retreat of Western Liberalism. Hij verwijst naar het idee dat politieke krachten reageren als vloeistoffen onder druk: als je ergens naar beneden duwt, komt verderop de vloeistof omhoog.
Doorgaans profiteerden progressieve partijen als een conservatieve regering steun verloor. Met nationalistische populisten leidt onvrede over hun bestuur niet automatisch tot populariteit van de oppositie. In plaats daarvan is er structurele erosie van vertrouwen in de politiek als geheel. Omgekeerd werkt de hydrauliek nog wel. Chagrijn over middenregeringen in Engeland, Frankrijk en Duitsland leidt tot hoge peilingen voor Nigel Farage, Marine le Pen en AfD.
Aan die houdgreep ontsnappen progressieve en middenpartijen alleen als ze zich bevrijden van radicaal-rechtse frames. Dat lukt niet met oreren in beleidstaal over inclusie, solidariteit, duurzaamheid en – god sta ons bij – het sociale contract; die belangrijke waarden zijn versleten campagnemateriaal. Woorden die niet doorkomen.
Precies dat snapt hardrechts. The Political Brain, The Role of Emotion in Deciding the Fate of the Nation zal Trump niet hebben gelezen, de man krijgt een A4 niet uit, maar intuïtief doet hij wat Drew Westen beschreef. Niet het hoofd aanspreken, maar het hart. Dat kunnen de democraten ook. Met een beroep op emotionele kernwaarden - trots, zekerheid, gezond, respect en je thuisvoelen. En woede, vergeet de woede niet, samen met angst de sterkste mobiliserende kracht.
De vrije wereld is gekrompen. Kwam het despotisme tot voor kort uit het Oosten, nu ook uit het Westen. Met woede kunnen democraten met Athena strijden voor vrijheid en de toekomstige tirannen verslaan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant