Net als in 2023 kiest GroenLinks-PvdA in het tweede gezamenlijke verkiezingsprogramma voor een uitgesproken linkse koers. Daarin valt op dat het klassieke PvdA-geluid aan terrein heeft gewonnen. De partijen durven de portemonnee daarvoor flink te trekken.
is politiek verslaggever van de Volkskrant
Weliswaar waren de 25 zetels die GroenLinks-PvdA in hun eerste gezamenlijke verkiezingen, twee jaar geleden, kregen toebedeeld een bescheiden winst, het zal hebben gevoeld als een troostprijs. Het lukte de partijen na een stormachtige voorbereiding niet om met een brede linkse lijst de rechtse partijen de pas af te snijden.
Aan het verkiezingsprogramma van twee jaar geleden, dat na de val van het kabinet Rutte IV in sneltreinvaart werd opgesteld, heeft het niet gelegen, zo moet de fusiebeweging hebben gedacht. Het document mag dan met liefst 169 pagina’s een stuk langer zijn dan het vorige, de grote lijnen zijn hetzelfde.
Net als twee jaar geleden gaat GroenLinks-PvdA met een uitgesproken links programma de verkiezingen in. Opnieuw willen de partijen dat ‘de sterkste schouders de zwaarste lasten’ dragen en een ‘leefbare wereld achterlaten voor toekomstige generaties’.
Maar in de context van de linkse samenwerking, waarin de groene en rode idealen van de partijen tot een eenheid moeten worden gesmeed, valt toch op hoe het rood in het programma wat feller doorschijnt dan de vorige keer. Hier en daar leest het als een klassiek sociaal-democratisch manifest.
Wie het programma in een paar woorden zou willen samenvatten, komt een eind met de woorden ‘grote overheid’ en ‘herverdeling’. De pagina’s staan vol met plannen om de positie van lage en middeninkomens te verbeteren door geld aan de bovenkant af te romen.
Daarbij haalt de samenwerking een term van stal die bij velen toch vooral zal worden geassocieerd met het sociaal-democratische smaldeel van de partij: solidariteit. ‘Bij alles wat GroenLinks-PvdA in dit programma voorstelt is dat ons kompas.’ In het verlengde daarvan wil de beweging bouwen aan een ‘Nieuwe Verzorgingsstaat’.
De partijen zetten het bouwen van voldoende betaalbare woningen op één, waarmee ze nadrukkelijk de strijd op links aangaan met de SP, dat het onderwerp eveneens tot prioriteit heeft gebombardeerd. Op dat gebied komt vooral de roep om een sterke overheid stevig terug: volkshuisvesting wordt weer nadrukkelijk een ‘publieke taak’.
Om dat te bereiken wil GL-PvdA een flinke hervorming doorvoeren. De inkomensgrenzen voor sociale huur moeten omhoog, zodat ‘tweederde van Nederland’ toegang heeft tot betaalbare woningen. Ook komt er een ‘wettelijke grens’ aan huurstijging, de overheid moet gunstige leningen gaan verstrekken voor de bouw van betaalbare woningen en de hypotheekrenteaftrek wordt afgebouwd vanwege het prijsopdrijvende effect.
Maar verreweg het opvallendst aan de woonagenda is dat GL-PvdA wil dat de overheid grond gaat opkopen. Op die manieren kunnen ‘de intensieve veehouderij en verloederde bedrijventerreinen plaatsmaken’. Ook moet een actief opkoopbeleid voorkomen dat grondeigenaren bouwen bewust uitstellen om de prijs te laten stijgen.
Ook ziet de fusiebeweging migratiebeleid als een manier om wat te doen aan volkshuisvesting. De regie moet ook hier terug bij de overheid.
De vorige keer zetten de partijen al een belangrijke stap door migratiedeals te accepteren: voor GroenLinks een breuk met het verleden. Nu lijken ze de grip op migratie nog wat te verstevigen. Zo zetten de partijen in op een ‘migratiesaldo van 40 tot 60 duizend per jaar’, waarvoor vooral kritisch wordt gekeken naar arbeidsmigratie. De partijen lijken een voorbeeld te nemen aan NSC.
Het woonbeleid hangt ook samen met de milieuagenda van de partijen, want om te bouwen moet Nederland ook van het stikstofslot. De veestapel moet worden verkleind, ‘zo nodig met dwingende maatregelen’.
Net als in het vorige programma houdt de samenwerking ook vast aan maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, al zijn die ditmaal nog wat steviger ingekleed in het totale verhaal.
Zo zet GL-PvdA hier ook met name in op ‘solidariteit’. Vooral mensen met een kleine portemonnee moeten worden ontzien, bijvoorbeeld door een ‘isolatieoffensief’. Ook willen de partijen een ‘klimaatticket’ voor al het openbaar vervoer van 59 euro per maand, naar Duits voorbeeld.
Ook daar gaat het de partijen om een herverdeling. Die trekt GL-PvdA door naar de lonen. Niet alleen moet het minimumloon naar 18 euro per uur, ook moeten de lonen over de breedte hoger worden. Hoewel niet de overheid maar de bedrijven daarover gaan, willen de partijen dat afdwingen in een Groot Loonakkoord. Daar staan dan forse investeringen in bijvoorbeeld infrastructuur en onderzoek tegenover, al is het de vraag of dat het bedrijfsleven over de streep kan trekken.
Over de hele linie valt vooral op dat de partijcombinatie niet bang is om de portemonnee te trekken. Dat is goed te zien in de paragraaf over defensie. GL-PvdA wil zich committeren aan de verhoging van de Navo-norm en dus fors investeren. Tegelijk mag dat niet worden betaald met ‘bezuinigen op zorg, onderwijs, sociale zekerheid en pensioenen’. ‘Onze verworvenheden zijn juist het beschermen waard’.
Om dat alles te financieren kijken de partijen opnieuw naar de ‘sterke schouders’ oftewel: grote bedrijven, vermogens en topinkomens. Concreet betekent het hogere heffingen voor de bovenlaag en afschaffing van fiscale voordelen ‘die niet goed zijn onderbouwd’. Ook wil GL-PvdA geld ophalen door fossiele subsidies af te bouwen en bedrijven die veel CO2-uitstoten meer te laten betalen.
Bovenal schuwen de partijen niet om optimaal gebruik te maken van de financiële ruimte die wordt geboden. Zo wil GL-PvdA de mogelijkheid benutten om defensieuitgaven niet mee te laten tellen voor de Europese begrotingsregels.
Of dat ook een verantwoord financieel plaatje oplevert, wordt uit het programma niet duidelijk. Dat zal binnenkort blijken als de twee partijen het programma, net als de vorige keer, laten doorrekenen door het CPB.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant