Oorlog in Oekraïne President Zelensky reist maandag met Europese bondgenoten naar Washington voor een onderhoud met president Trump. Daar zullen de Russische voorstellen voor een vredesakkoord besproken worden.
Een man fietst langs een verwoest gebouw in Droezjkivka in de Oost-Oekraïense regio Donetsk.
Er kwam geen deal vrijdag in Alaska. Veel werd er ook niet bekend over hoe het er precies aan toe is gegaan na het moment dat Amerikaanse militairen op hun knieën gingen om de rode loper voor de van oorlogsmisdaden verdachte Vladimir Poetin uit te rollen en hij vervolgens Donald Trump de hand schudde.
Wel lekte er het een en ander over wat er in Anchorage bij de twee presidenten over tafel kwam. Waaronder het menu van de ‘Lunch ter ere van Zijne Excellentie Vladimir Poetin’ met een groene salade, filet mignon en Olympia heilbot, dat het medium NPR in een printapparaat van een hotel zou hebben gevonden.
Zaterdagmiddag meldden Amerikaanse media wat inhoudelijk was besproken. Trump zou tegen Europese leiders hebben gezegd dat hij een plan steunt om de Oekraïense Donbas aan Rusland te geven.
Persbureau Reuters kwam zondag met een lijstje onder welke voorwaarden de Russische Federatie te kennen gaf bereid te zijn vrede te sluiten met Oekraïne. Hoewel NRC niet kan bevestigen dat dit daadwerkelijk de voorstellen van Rusland zijn, is het wel zo dat de eisenlijst overlapt met een groot deel van de kwesties waarover beslist zal moeten worden in Oekraïne.
President Volodymyr Zelensky komt maandag (met ruggensteun van Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, en andere Europese leiders als Emmanuel Macron, Friedrich Merz en Giorgia Meloni) in Washington om zijn eigen voorwaarden over te brengen. Hieronder hoe Oekraïne aankijkt tegen de belangrijkste Russische standpunten.
Dit is het tegenovergestelde van wat Kyiv en Europa hadden voorgesteld. Met deze eis lijkt Rusland maximale druk te willen uitoefenen op Oekraïne. Niet alleen dwingt dit Oekraïne te onderhandelen terwijl zijn burgers beschoten worden. Ook geeft het Kyiv geen bewijs dat Rusland daadwerkelijk van plan is te stoppen met de oorlog tegen Oekraïne. De vrees is namelijk dat Rusland, zodra het territoriumbezit op zak heeft, door zal vechten. Trump onderbouwde dit standpunt door te zeggen dat „bestanden vaak geen standhouden”. Voor Oekraïne daarentegen is het stoppen met de oorlog via een staakt-het-vuren het primaire doel. Rusland wil voorkomen dat Kyiv een gevechtspauze gebruikt voor het versterken van de verdediging.
Deze provincies staan samen bekend als de ‘Donbas’. Een mijnregio met grondstoffen als steenkool, lithium, ijzererts, zout en andere mineralen. Loehansk is vrijwel geheel bezet, maar Rusland slaagde er in de afgelopen elf jaar niet in heel Donetsk te veroveren. Mede dankzij een ‘riem’ van sterk verdedigde en goed verdedigbare industriesteden: Pokrovsk, Kostjantynivka, Slovjansk en Kramatorsk. Hoewel Pokrovsk door Russische belegering dit jaar grotendeels onleefbaar is geworden, zou het Rusland veel tijd, materieel en manschappen kosten om alle vier de steden te veroveren, en dan nog de rest van het gebied.
Het vooruitzicht om grofweg 6.500 vierkante kilometer onbevochten af te staan, zou zorgen voor „veel spanningen in de Oekraïense samenleving”, aldus Olga Aivazovska, hoofd van de raad van bestuur van OPORA, een Oekraïense ngo die de stemming in het land peilt, tegen de Britse krant de Financial Times. Om het gebied te beschermen zijn veel Oekraïners gestorven – veel nabestaanden willen niet dat dit offer voor niets is geweest.
Hoewel er uit een peiling van een ander bureau blijkt dat 69 procent van de Oekraïners voor een onderhandelde vrede is, maakt het wel uit onder welke voorwaarden. Uit sociologisch onderzoek van juni bleek dat slechts 15 procent van de bevolking nog niet bezet gebied zou willen opgeven.
Oekraïne zou zichzelf zowel politiek als economisch en militair verzwakken door terug te trekken uit Donetsk. Met deze logistieke centra in handen zou Moskou het veel makkelijker hebben als het besluit de oorlog te vervolgen – bijvoorbeeld met een nieuwe aanval richting Charkiv. Die tegen de grens gelegen regio zou dan ineens al half omsingeld zijn.
Gevreesd wordt ook dat de bezette gebieden een springplank worden voor militaire operaties tegen Centraal-Oekraïne. Daar wonen miljoenen Oekraïners en zitten onder meer kobalt, titanium en graffietvoorraden in de grond. Het is de vraag of dit een breekpunt is van Poetin, waarop hij bereid is de onderhandelingen te laten klappen, of een onderhandelingspunt – waarop hij met andere eisen kan komen. Of dat de bondgenoten Oekraïne voldoende veiligheidsgaranties kunnen geven om het toch een aantrekkelijk aanbod te maken.
De overtuiging dat Oekraïne de reeds bezette gebieden militair zal kunnen heroveren, heeft president Volodymyr Zelensky al laten gaan. Het bevriezen van de frontlinies in het geval van een bestand is daar een logisch gevolg van. Maar de voorwaarden zijn ook hier van belang.
Zo zal Oekraïne graag controle terug willen over de bezette kernenergiecentrale in Zaporizja. Het is Europa’s grootste in zijn soort en voorzag in een vijfde van de energiebehoefte van het vooroorlogse Oekraïne. Rusland werkt eraan om de centrale op het eigen stroomnet aan te sluiten. Maar als gevolg van enkele bijna-rampen door de bezetting, beschietingen en een gebrek aan koelwater, staat de centrale momenteel op een waakstand. Een middenweg, met een neutrale beheerder van de centrale, is al eens genoemd.
Dit is misschien wel het grootste obstakel voor een deal. Het de jure erkennen van de Krim als bezet gebied valt niet alleen ontzettend slecht bij de Oekraïense bevolking (slechts tussen een kwart en 39 procent loopt er warm voor), maar bij iedereen die waarde hecht aan het internationaal recht. Territoriale integriteit is centraal in het VN-handvest en een hoeksteen van de internationale wereldorde post-Tweede Wereldoorlog.
President Zelensky kan hier niet mee akkoord gaan – het is in strijd met de Oekraïense grondwet, die voorschrijft dat het grondgebied „ondeelbaar en onschendbaar” is. De grondwet kan niet aangepast worden zolang Oekraïne in staat van oorlog is. Breken met de grondwet kan een oproer in Oekraïne veroorzaken.
Europa schaart zich hierin vierkant achter Oekraïne. In de EU geldt de jure erkenning als een ‘doos van Pandora’. Er wordt gevreesd dat als de bezetting formeel erkend wordt bij de VN, dat dit de weg voorbereidt naar andere oorlogen. „Wat weerhoudt Italië ervan om Nice terug te eisen na zo’n stap?”, zei de Franse Europarlementariër Bernard Guetta, eerder dit jaar tegen een Zwitserse nieuwssite. „Wat weerhoudt China dan nog van het terugeisen van Taiwan?”
Een de facto erkenning, waarin er wel afspraken worden gemaakt zonder dat Oekraïne formeel aanspraak op het gebied loslaat, zou wel kunnen. Of een variant dat de VS de Krim erkennen als Russisch, maar andere landen niet.
Hoewel een verbod op NAVO-toetreding tot nu toe altijd werd gezien als inbreuk op het zelfbeschikkingsrecht van Oekraïne, zal het afhangen van de voorwaarden of Kyiv hier misschien toch mee akkoord kan gaan. Een tijdelijk opschorten zou misschien acceptabel zijn. Het grootste deel van de bevolking verwacht toch niet dat het land binnen afzienbare tijd uitgenodigd gaat worden voor het militaire bondgenootschap. Donald Trump wees meermaals het lidmaatschap voor Kyiv af, en zonder steun van de VS kan Oekraïne niet bij de NAVO.
Veel belangrijker voor Oekraïne is welke andere veiligheidsgaranties er komen. Hierover zou een kleine doorbraak bereikt zijn. Details zijn nog onbekend, maar er wordt gesproken over een ‘artikel 5-achtig’ alternatief, een ‘één voor allen, allen voor één’ gelegenheidsbondgenootschap. De Verenigde Staten zouden hieraan deelnemen, samen met enkele Europese landen. „We zijn robuuste veiligheidsgaranties overeengekomen die ik als baanbrekend zou omschrijven”, stelde de Amerikaanse speciaal-gezant Steve Witkoff op CNN.
Wat kunnen we verwachten van weer vier jaar Trump?
Source: NRC