Tachtig jaar geleden, op 17 augustus 1945, riep de latere president Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit. In Indonesië werd Hari Kemerdekaan groots gevierd. In Den Haag kwamen zondag enkele honderden mensen bij elkaar om het einde van de Nederlandse kolonisatie te herdenken.
is onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Vlak voordat de ceremonie begint, lopen Sjahdian Siregar (44) en zijn zus Syarifah (36) wat onwennig het Haagse cultuurcentrum Amare binnen. Hij woont in Amsterdam. Zij voor haar werk in Zweden. Hun ouders kwamen in de jaren tachtig vanuit Indonesië naar Nederland. ‘17 augustus kreeg jarenlang geen aandacht in Nederland. Het is voor het eerst dat we zoiets zien als dit.’ Ze hebben zich direct voorgenomen voortaan elk jaar samen naar de herdenking te gaan.
‘Merdeka!’, klinkt het vanaf het podium. De zaal, een divers gezelschap van alle leeftijden, scandeert de Indonesische strijdkreet (‘Vrijheid!’) na. ‘Soekarno vocht niet tegen het Nederlandse volk, maar tegen een koloniaal systeem’, citeert de organisatie Soekarno’s dochter. Nadat het volkslied heeft geklonken en de Indonesische vlag is gehesen, klinkt de krakerige stem van Soekarno door de speakers die de onafhankelijkheidsverklaring voorleest.
De in Indonesië geboren Fitria Jelyta (34) is een van de organisatoren. Ze is vooral trots dat er zoveel jongeren op het evenement zijn afgekomen. ‘Ze zien vandaag als een soort ijkpunt: oké, nu voel ik me Indonesisch. Ze hebben zoiets van: we zijn helemaal niet ‘Indisch’, want we hebben niks met deze kolonie en we hebben er ook gewoon geen fijne herinneringen aan. Onze voorouders ook niet.’
Door de luidsprekers klinkt Javaanse muziek. Groot is het contrast met de ingetogen Nationale Herdenking 15 augustus 1945, waarbij het Nederlands-Indische leed in de Japanse oorlogsjaren wordt herdacht en die vrijdag door duizenden mensen werd bezocht. Sjahdian hoorde de toespraak van de koning op de radio. ‘Een mooie herdenking. Maar wel heel erg gefocust op een kleine Indo-Europese minderheid. Er is totaal geen oog voor het leed van de Indonesiërs.’
Zijn zus Syarifah vult aan: ‘Hoe ga je ermee om dat onderdrukkers worden onderdrukt? Dat is ook erg, maar in de eerste plaats was er al iets mis.’ ‘Toen de Japanners capituleerden, dacht Nederland: nu gaan we verder met ons koloniale feestje. That’s wrong’, benadrukt Sjahdian.
Dian Gaustad (49) is milder over ‘die andere’ herdenking. Ze herkent het ongemak, maar ziet dat er meer aandacht is voor het Indonesische perspectief dan toen zij jong was. Zo zei koning Willem-Alexander in zijn toespraak vrijdag dat het einde van de Japanse bezetting ‘geen omslagpunt was naar vrede, vrijheid en verzoening voor iedereen’.
‘Ik zie het als een stap in de goede richting’, vertelt ze. ‘Ik had begin jaren negentig geschiedenisles op school. Dat voelde als het uitmelken van alles wat er gebeurd was in de Tweede Wereldoorlog. En dan één bladzijde over Indonesië. Dat voelde heel naar.’
Volgens Dian kan het leed van beide groepen goed naast elkaar bestaan. ‘Ik heb als 18-jarige in de thuiszorg gewerkt. Soms kon ik één keer komen en dan was het: nee, dit kunnen we niet meer, want het is te pijnlijk voor mijn man om een Indonesisch meisje in huis te hebben. Ik snapte dat wel.’
Toen Soekarno op 17 augustus de proclamatie voorlas, zou het nog lang duren voordat het land echt onafhankelijk van Nederland werd. Pas na jaren van onderhandelen, excessief militair ingrijpen van Nederland – waarbij duizenden Indonesische doden vielen – en onder grote druk van de Verenigde Naties, tekende koningin Juliana op 27 december 1949 de soevereiniteitsoverdracht. ‘Wij zijn nu naast elkaar gaan staan, hoezeer ook geschonden en gescheurd en vol van de littekens van wrok en spijt’, sprak de vorstin.
Om die reden werd in Nederland decennialang 27 december gezien als de datum waarop Indonesië werd losgemaakt van het Koninkrijk der Nederlanden. Pas in 2023 erkende toenmalig premier Mark Rutte 17 augustus ‘volledig en zonder voorbehoud’ als ‘hét historische feit’.
Hij zegde de Tweede Kamer bovendien toe om samen met Indonesië te kijken hoe Nederland ‘erkenning kan geven aan die Indonesische onafhankelijkheidsviering’. Daar lijkt nog weinig van terechtgekomen.
Omdat het kabinet bovendien liet weten dat de erkenning van die datum geen juridische status had, voelen de aanwezigen in Den Haag niet dat Nederland 17 augustus ‘volledig’ heeft erkend. Organisator Fitria Jelyta: ‘Het besef moet komen dat het raar en paternalistisch is en in de weg staat van gelijkwaardigheid tussen Nederland en Indonesië.’
Ook Dian Gaustad heeft er moeite mee dat er nog steeds onduidelijkheid is over de erkenning van de datum. ‘Dat gevoel is er wel, dat 17 augustus nog altijd door Nederland erkend moet worden.’
Terwijl Dian praat, komt haar vader naast haar staan. Hij begint zachtjes te huilen. Hij werd geboren in 1945 en kent de koloniale onderdrukking vooral van de verhalen van zijn ouders. In de jaren zeventig kwam hij naar Nederland.
‘Sommigen denken dat het beter was onder Nederland. Maar dat is onzin’, wil hij graag kwijt. Voorzichtig praat hij over het Nederlandse optreden tijdens de onafhankelijkheidsstrijd en het gebrek aan erkenning voor dat leed. Maar net als zijn dochter is hij mild. ‘Voorbij is voorbij. De geschiedenis kunnen we niet veranderen.’
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant