Een zware Europese delegatie vergezelt de Oekraïense president Zelensky maandag bij zijn bezoek aan Washington. Het gesprek met Donald Trump gaat niet alleen over Oekraïne, zegt buitenlandredacteur Tom Vennink. ‘De toekomst van Europa staat op het spel.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Een reeks Europese kopstukken reist morgen met Zelensky naar Washington, onder wie de leiders van Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Italië. Waarom krijgt Zelensky zo’n zware delegatie mee?
‘Dit is de zwaarst denkbare delegatie die Europa kan afvaardigen. Dat de leiders van de grootste Europese landen allemaal hun agenda’s leegmaken en op stel en sprong naar Washington afreizen, laat wel zien dat dit in hun ogen een noodsituatie is: de toekomst van het continent staat op het spel.
‘Ze willen voorkomen dat de bijeenkomst tussen Zelensky en Trump opnieuw uitdraait op een ramp, zoals de vorige keer dat de twee presidenten elkaar in het Witte Huis ontmoetten, afgelopen februari. Trump schoffeerde Zelensky toen voor het oog van de camera. De Oekraïense president werd het Witte Huis uitgestuurd en een paar dagen later legden de Amerikanen alle militaire hulp aan Oekraïne stil. Nu staat er meer op het spel dan in februari, toen het gesprek ging over een grondstoffendeal tussen Oekraïne en de VS.
‘Met Europese leiders erbij is het risico op een nieuwe aanvaring kleiner. Er zitten mensen om tafel met wie Trump naar eigen zeggen uitstekend overweg kan, zoals de Finse president Alexander Stubb, de Italiaanse premier Giorgia Meloni en Navo-chef Mark Rutte. Met Stubb heeft Trump dit voorjaar nog een potje golf gespeeld.’
Wat baart Zelensky en Europese leiders zoveel zorgen na Trumps overleg met de Russische president Vladimir Poetin?
‘Dit weekend is duidelijk geworden dat Trump is opgeschoven in de richting van Poetin. Trump heeft gezegd dat hij geen wapenstilstand meer wil, terwijl dat juist de inzet van de top was. In plaats daarvan wil Trump nu een groot vredesakkoord met Rusland.
‘Na zijn overleg met Poetin heeft Trump in een telefoongesprek met Zelensky en Europese leiders in grote lijnen duidelijk gemaakt hoe een mogelijk akkoord eruit kan zien. Poetin heeft voorgesteld dat Oekraïne de Donbas afstaat, een regio die bestaat uit de Oekraïense provincies Loehansk en Donetsk. Rusland heeft geen van beide provincies momenteel geheel onder controle.
‘In ruil daarvoor zou Poetin een wapenstilstand willen sluiten in de zuidelijke provincies Cherson en Zaporizja, die eveneens deels door Rusland worden bezet. Daarnaast zou Rusland een schriftelijke toezegging geven om Oekraïne niet nogmaals aan te vallen.
‘Hoewel we niet het hele pakket kennen dat op tafel ligt, is het deel dat we kennen al reden tot zorg voor Zelensky en de rest van Europa. Dit voorstel, waarbij Oekraïne gebied moet afstaan, zou Poetins agressieoorlog belonen. Het zou bovendien de Oekraïense positie op het slagveld ernstig verzwakken, aangezien Oekraïne in de Donbas zijn sterkste militaire posities heeft.
‘Daar komt bij dat het wisselgeld, een schriftelijke toezegging van Rusland, in het verleden al niets waard is gebleken. Rusland heeft al vaker op papier vastgelegde afspraken geschonden om Oekraïne niet aan te vallen.’
Wat hopen Zelensky en zijn Europese bondgenoten in het Witte Huis te bereiken?
‘Trump heeft in een interview gezegd dat Zelensky aan zet is. Zijn advies aan de Oekraïense president is: sluit een deal. Maar Zelensky hoeft niet direct akkoord te gaan met Trump. Bij het vorige gesprek in Washington deed hij dat ook niet, toen een versie van het grondstoffenakkoord op tafel lag die heel ongunstig zou zijn geweest voor Oekraïne.
‘Oekraïne verkeert niet in een machteloze positie. Op het slagveld zijn ze niet kansloos. De Oekraïners verliezen langzaam terrein, maar niet zo snel dat het fataal is. Ze ontvangen nog altijd wapensteun, ook uit de VS. Die wordt sinds kort betaald door andere Navo-lidstaten.
‘Maar Trump moet wel toestemming blijven geven voor de verkoop van die wapens aan Oekraïne. Hetzelfde geldt voor de militaire inlichtingen die Oekraïne van de Amerikanen krijgt. Het blijft voor Oekraïne dus heel belangrijk om de Amerikanen aan boord te houden, voor zover ze dat nog zijn.’
Zelensky en de Europese leiders zullen er alles aan doen om het gesprek niet te laten ontsporen. Over welke punten kan nog met Trump worden onderhandeld?
‘Morgen kunnen Zelensky en Europese politici het in ieder geval met Trump hebben over veiligheidsgaranties. Volgens de Italiaanse premier Meloni heeft Trump ruimte geboden voor een constructie waarbij Oekraïne niet bij de Navo komt, maar wel een veiligheidsgarantie krijgt die lijkt op die van de Navo. De VS en andere landen zouden dan in actie komen in het geval dat Oekraïne opnieuw wordt aangevallen. Maar dat voorstel is nog heel vaag; in Washington kan daar verder over worden gesproken.
‘Oekraïne en Europa hopen daarnaast al langer dat de VS ook eindelijk eens druk gaan zetten op Poetin. De Oekraïners geloven dat Rusland alleen met economische en militaire druk te verslaan is. De Russische economie staat er slecht voor. Ondertussen leidt Rusland aan het front enorme verliezen, de laatste maanden de zwaarste van de hele oorlog. Het is de vraag hoe lang Rusland dat volhoudt.
‘Voorafgaand aan de top in Alaska dreigde Trump met ‘ernstige gevolgen’ voor Rusland als Moskou de oorlog niet zou beëindigen. Die sancties lijken voorlopig van de baan, maar Oekraïne hoopt dat die weer in stelling worden gebracht. Omgekeerd probeert Poetin de VS te overtuigen om de sancties juist in te trekken, en de samenwerking op andere terreinen te hervatten. Dat is een gevaar dat Zelensky en de Europeanen willen voorkomen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant