Terwijl het klimaat in het ene na het andere land van de politieke agenda verdwijnt, puften tientallen miljoenen Europeanen deze week van de hitte. De schade is vooralsnog te overzien, maar aan de horizon dreigen nieuwe horrorscenario’s. Zoals ‘superhittegolven’ en ‘megadroogtes’.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Wat een hitte, deze week in Europa. In Kroatië liep het kwik op tot 39,5 graad, in Hongarije tot 39,9, in Frankrijk werd het plaatselijk bijna 42 graden. Engeland rolde deze week weer een hittegolf in, de vierde al deze zomer. En in Nederland dreven we ons bed uit, met in Volkel de heetste 14 augustus ooit gemeten (34,2 graden) en in delen van het land ‘tropennachten’ (met een minimumtemperatuur die niet onder de 20 graden komt).
Dat went, gek genoeg. Wie hoort er nog van op als het weer eens de heetste dag of maand is die ooit werd gemeten? Maar zo normaal is het natuurlijk niet. De hand die de temperaturen opdrijft, steeds weer een tikje hoger, is immers onmiskenbaar die van de mens, die met broeikasgassen de uitstraling van warmte bemoeilijkt en zo het klimaat opwarmt.
Gelukkig lukt het nog redelijk de opwarming het hoofd te bieden, met hitteplannen, weercodes en tal van andere maatregelen. Zo is de kans voor ouderen om tijdens extreme hitte te overlijden de afgelopen decennia ruwweg gehalveerd, door hitteplannen en een beter besef van de risico’s, becijferde het RIVM onlangs. In Nederland worden dit jaar naar verwachting meer dan 300 duizend airconditioners geïnstalleerd, maakte Techniek Nederland bekend. Ook een record.
Dat leidt hier en daar tot overmoed. Je leest het in een rapport dat Donald Trumps ministerie voor Energie deze maand liet opstellen, om zich te ontworstelen aan het klimaatbeleid van zijn Democratische voorgangers. ‘Klimaatverandering is een uitdaging – geen ramp’, staat daar schouderophalend. Enige probleem: het rapport, geschreven door vijf klimaatsceptici, druist op allerlei punten in tegen de feiten.
Toch vindt hun boodschap ook weerklank. Op het wereldtoneel is de aandacht verschoven naar de economie en de oorlogen in Oekraïne en Gaza, en alleen al daardoor raakt het klimaatbeleid ondergesneeuwd. Frankrijk maakte eerder dit jaar de draai: leuk, die verduurzaming, maar de Europese economie is momenteel te zwak voor al te veel groene regels, begon president Emmanuel Macron ineens. En in Nederland noteert de VVD, de partij die de klimaatminister leverde, in haar nieuwe verkiezingsprogramma dat de Klimaatwet ‘te eenzijdig gericht’ is op het terugdringen van broeikasgassen en dat CO2-heffingen maar leiden tot ‘knellende’ regeldruk.
‘In Europa zie je dat er minder steun is’, signaleert milieukundige Detlef van Vuuren (Planbureau voor de Leefomgeving, Universiteit Utrecht). ‘In principe staan de doelstellingen nog: 90 procent minder broeikasgassen in 2040. Maar intussen wordt een deel van de maatregelen om daar te komen vertraagd of afgeschaft. En je moet nu wel aan de slag. Die 90 procent ligt zo’n beetje aan de grens van het haalbare.’
Intussen worden de gevolgen van de klimaatopwarming grilliger, soms met de gekste effecten. Bij Duinkerken moesten medewerkers van een kerncentrale deze week kwallen uit de afvoer van hun koelwaterinstallaties halen nadat die de boel hadden verstopt. Een van de oorzaken: in warmer zeewater krijg je eerder kwallenplagen. In Finland en Noorwegen zagen dorpelingen tijdens een uitzonderlijke hittegolf rendieren hun dorpen binnenlopen, op zoek naar water en op de vlucht voor muggen en knutten. En in Catalonië is een discussie opgelaaid nadat een fruitplukker letterlijk dood uit de boom was gevallen: is het wel verantwoord om buiten te werken bij meer dan 40 graden?
Dat is nog maar het begin. Zwitserse wetenschappers die duizenden Europese zomers nabootsten in hun computer, zagen iets alarmerends: het is nu al denkbaar dat een gewone, stevige hittegolf West- en Midden-Europa in een ‘superhittegolf’ duwt, een wekenlang aanhoudende reeks hittegolven met temperaturen tot wel 45 graden Celsius, op gang gehouden door droogte. Of we daar maar even rekening mee willen houden, schrijven de experts in een vakartikel.
Verwacht in een opwarmend klimaat bizarre uitschieters, doordat gebeurtenissen die voorheen ondenkbaar waren ineens binnen bereik komen. ‘Ik maak me daar grote zorgen om’, zegt klimaatwetenschapper Marleen de Ruiter (VU Amsterdam). ‘Het blijkt enorm ingewikkeld om extremen die mensen nog niet hebben meegemaakt uit te leggen.’
Bovendien kunnen extremen bij elkaar optellen, zegt De Ruiter. ‘Zoals de combinaties van hitte, droogte en bosbranden die we nu in Zuid-Europa zien. Die gaan we door klimaatverandering steeds vaker meemaken, en dat maakt adaptatie steeds ingewikkelder.’
En dan is de aarde nu nog maar 1,3 graad opgewarmd ten opzichte van de pre-industriële tijd. Bij huidig beleid koersen we af op 3 graden eind deze eeuw. Dat is onbekend terrein, een klimatologische werkelijkheid die de mensheid nog niet eerder heeft meegemaakt.
Aanpassen aan klimaatverandering werkt, en bewijst nu al zijn diensten. Maar het blijft ook dweilen met een kraan die steeds verder open staat. Het is de vraag of en hoelang daar tegenop valt te dweilen.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant