is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Dat Jack van Gelder tegen een politicus zit te gillen als een speenvarken en een oneindige stroom feitenvrije drek over hem uitstort, is niet normaal. Laten we dat van tijd tot tijd blijven benoemen.
Dat benoemen is overigens geheel in de geest van Van Gelder, want ook dat krijste hij door de studio van De Oranjezomer: dat er dingen moeten worden ‘benoemd’. Met ogen als schoteltjes van de op commando opgewekte verontwaardiging.
Zelf benoemt Van Gelder beslist zaken. Het probleem is dat hij er niks van weet. Hij weet niks van asiel. Niks van Gaza. Niks van wonen. Niks van Europa. Hij produceert hoogstens een ‘best of’ van zijn X-tijdlijn.
Je kunt je de overwegingen indenken van CDA-leider Henri Bontenbal om afgelopen week aan te schuiven. De Oranjezomer is een populair programma waar de politicus relatief lang aan het woord is. Er kijken deels mensen die weinig vertrouwen hebben in de politiek, en wie de democratie liefheeft, preekt niet louter voor eigen parochie.
Tegelijk is het raar om je democratisch ethos tentoon te spreiden in een programma dat juist een aandeel heeft in de uitholling van de democratie. Minachting voor de werkelijkheid is een agressief goedje.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Voor een functionerende democratie is een debat nodig dat de deelnemers voeren op grond van min of meer dezelfde feiten. Ze interpreteren de feiten anders, trekken andere conclusies. Maar als mensen dingen verzinnen, dingen beweren zonder een greintje onderbouwing, of nu weer het een zeggen en dan weer het ander, zonder enige uitleg, dan werkt het systeem niet meer. Dan weet het publiek niet meer wat het moet geloven en kan het geen keuzen maken.
Dát is de context waarin antidemocraten opkomen. Zij willen het volk rechten afpakken en moeten datzelfde volk ervan overtuigen dat ze juist de volkswil uitvoeren. Daarom vallen ze wetenschap en journalistiek aan en hebben ze desinformatie nodig. In de chaos die ontstaat lijken zij de leiders die orde op zaken stellen.
De Oranjezomer is hiervoor slechts een van vele vehikels, maar de aflevering met Bontenbal laat goed de formule zien waarmee die twijfel in de samenleving wordt geïnjecteerd. Van Gelder mag uitvaren tegen Bontenbal en beweren dat ‘Nederland klaar is met het Europese gevoel’ of dat ‘Nederland het sociale afvalputje van Europa is’. Bontenbal mag weliswaar tegenwerpen dat onderzoeken en cijfers anders uitwijzen, maar het ontkrachten van verzinsels kost meer tijd dan hij krijgt.
Als je precies luistert, spreekt Van Gelder zichzelf steeds tegen. Het ene moment beweert hij dat het CDA in de peilingen stijgt omdat Bontenbal nooit een standpunt inneemt, een seconde later krijgt hij een rolberoerte omdat het CDA een Palestijnse staat wil erkennen.
Maakt Bontenbal het Van Gelder te lastig, dan is er altijd presentator Hélène Hendriks om de laatste in bescherming te nemen: ‘Wat Jack zegt, is wél het gevoel van heel veel Nederlanders.’ De politicus moet de smurrie zelf van zich af zien te wassen, de billetjes van Van Gelder worden keurig schoon gedept. De rol van de opgeruimde Hendriks is – net als die van Wilfred Genee bij het zusterprogramma Vandaag Inside – cruciaal om het gehits te legitimeren door het op gelijke hoogte te brengen met serieuze argumentatie.
Bontenbal en zijn mensen zullen met reden hebben ingeschat dat hij, vasthoudend aan zijn stijl, gunstig uit de verf zou komen. Hij wees erop als Van Gelder dingen zei die niet waar zijn. ‘Ik wil niet als een populist meegaan in gevoel. Ik wil zaken onderbouwen.’ Over asielmigratie durfde hij te erkennen: ‘We moeten niet doen alsof we dit perfect kunnen beheersen.’ Ook sterk: ‘Er is geen gratis afruil in de politiek.’
Daar staat tegenover dat aan zo’n talkshowtafel de gast slechts munitie is voor de gespeelde opwinding die genoeg virale fragmenten moet opleveren op nieuwssites en socials. In het media-ecosysteem waarvan De Oranjezomer deel uitmaakt, werd Bontenbal vervolgens neergezet als slap, vaag en links. De motivatie van de zender is helder: tv met lage productiewaarde, groot bereik en hoge advertentie-inkomsten. De pretentie is niet meer dan een vermakelijke avond met een vleugje politiek. Ik vermoed niet dat Hélène Hendriks naar haar werk gaat met de gedachte: waar zal ik nu weer eens de bijl zetten aan de wortel van de democratie?
Maar ze doet dat wel.
En dus hoop je dat tobberige discussies die binnen de journalistiek worden gevoerd over de eigen rol in deze tijd van democratische achteruitgang ook op gang komen bij niet-journalistieke media, die meer invloed hebben.
Het is jammer dat Bontenbal de kans liet liggen om hier een aanzet toe te geven. Lachend verzekerde hij dat hij het allemaal kon hebben van ‘Jack’. ‘Een fel interview hoort erbij.’ Zo is de mediawijsheid onder politici: hoe je ook wordt geschoffeerd, altijd blijven lachen.
Maar dit is geen ‘fel interview’. Het is helemaal geen interview. Het is een cynisch handeltje in extremisme. Als het Bontenbal menens is met een eerlijkere manier van politiek bedrijven en met ‘fatsoen’, moet hij wegblijven of zoiets aan de orde stellen. En ergens besefte hij dat, denk ik, toen na zijn ruiterlijke gebaar Van Gelder weer een keel opzette: ‘ABORTUS: JA OF NEE?! ZEG, ABORTUS: JA OF NEE!’
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant