Karin de Vries | hoogleraar grondrechten De poster die Geert Wilders verspreidde, van een blonde vrouw en een vrouw met hoofddoek, is racistisch en strafbaar, zegt hoogleraar grondrechten Karin de Vries. „Wilders stelt altijd de witte, hier geboren Nederlander tegenover de ander.”
De campagneposter die PVV-leider Geert Wilders op sociale media deelde van een blonde vrouw en een vrouw met hoofddoek is racistisch en strafbaar, zegt hoogleraar grondrechten Karin de Vries (Universiteit Utrecht). De Vries, gespecialiseerd in discriminatie, stelt bovendien dat de overeenkomsten met de beeldtaal van de nazi’s mogelijk leiden tot een zwaardere straf, als de politicus vervolgd wordt. Het OM laat NRC weten dat het de zaak in beoordeling heeft, nadat veertien moslimorganisaties en meldpunt discriminatie.nl aangifte deden. Het meldpunt ontving er zeker 12.500 meldingen over.
Op de poster is de helft van het gezicht van een jonge blonde, witte, lachende vrouw met blauwe ogen afgebeeld. Onder haar staat PVV. De andere helft van het gezicht op de afbeelding is een gesluierde, boos kijkende vrouw met bruine ogen en rimpels. PvdA, is het onderschrift bij haar. Wilders vermeldt erbij: „Aan u de keuze op 29/10.” Op die datum zijn de Tweede Kamerverkiezingen. Het beeld is, concluderen meerdere AI-scanwebsites, gegenereerd met kunstmatige intelligentie.
Moslimorganisaties spreken bij hun aangifte van groepsbelediging en aanzetten tot haat, discriminatie of geweld. Hun advocaten noemen het „nazibeeldtaal”. Online wordt het beeld van Wilders veel vergeleken met een beeld uit de nazikrant Illustrierter Beobachter uit 1933, waar de keuze wordt gepresenteerd tussen een Duitse, nazigetrouwe man, of een Joodse bolsjewistische man. Ook de haast karikaturale kwade trekken van Wilders’ islamitische vrouw roept associaties op met propaganda uit die tijd.
In hoeverre is dit beeld anders dan de uitingen die we kennen van Geert Wilders?
„De afbeelding is nog explicieter dan de uitlatingen die Wilders eerder heeft gedaan, zoals over ‘minder Marokkanen’, waarvoor hij is veroordeeld. Dat expliciete zit in het biologische racisme. Hij heeft zich eerder in de rechtbank verweerd met het argument: ‘Het ging mij niet om ras, het ging mij om nationaliteit’. Maar de rechter ging daar toen al niet in mee. En met dit plaatje lijkt me dit geen reëel verweer meer: hij plaatst expliciet een wit iemand tegenover een niet-wit iemand.”
Kunt u uitleggen wat u bedoelt met ‘biologisch racisme’?
„Die term duidt op het idee dat er verschillende menselijke rassen bestaan, die biologisch van elkaar verschillen. In huidskleur, maar ook andere kenmerken zoals schedelomvang of haartype. In de praktijk werden deze veronderstelde biologische verschillen gekoppeld aan waardeoordelen en stereotypen, waarbij witte mensen steeds als superieur werden beschouwd. Dit gedachtengoed was in Europa algemeen geaccepteerd in de negentiende eeuw, en ligt ook ten grondslag aan de nazi-ideologie.
Zou Wilders zich kunnen verweren door te zeggen dat hij religiekritiek uit, dat het hem gaat om moslims, of mensen met een ‘andere cultuur’?
„Zo’n verweer noem ik cultureel racisme. Het culturele racisme tegen moslims, waarvan weliswaar het idee is dat zij niet ‘biologisch anders zijn’, maar wel cultureel verschillend zijn en zullen blijven, is niet minder kwalijk. Wilders presenteert dat als twee verschillende dingen, maar het is uiteindelijk hetzelfde: een verschil of anders-zijn dat bovendien altijd in de weg zal blijven staan. En daarmee drijf je ze net zo goed in de hoek. Wat betreft de afbeelding van die twee gezichtshelften: het gaat over de persoon op het plaatje, waarbij hij de huidskleur van de persoon als onderdeel van het probleem presenteert.”
Ziet de rechter, als het tot een zaak komt, dat ook zo? In de zaak over zijn ‘minder-Marokkanen’-uitspraak ging het lang over de vraag of Marokkanen een ras zijn.
„Het Wetboek van Strafrecht verbiedt discriminatie op grond van ras. In de rechtspraak wordt dat begrip ‘ras’, conform het Internationale Verdrag tegen rassendiscriminatie, uitgelegd als ‘ras, huidskleur, afkomst of nationale of etnische afstamming’. In de Nederlandse rechtspraak bestaat daarom de neiging: heeft een bepaalde groep een gedeelde afkomst of huidskleur?
„Ik denk dat dit de aard van racisme miskent. Er bestaat niet zoiets als ras. De kern is of mensen worden afgeschilderd als ‘de ander’ en als minderwaardig. En Wilders stelt altijd de witte, hier geboren Nederlander tegenover de ander. Wie die ander is wisselt, soms is dat de moslim, soms de Marokkaan of de asielzoeker, maar het mechanisme is altijd hetzelfde. Dat is waar de rechter zich op zou moeten richten.”
Dus als het tot een rechtszaak komt, zal Wilders geen goed verweer kunnen voeren.
„Het lijkt me buitengewoon onwaarschijnlijk dat dit niet vervolgd wordt, ook gelet op de commotie die erover is ontstaan. Het lijkt me ook onwaarschijnlijk dat dit niet strafbaar wordt gevonden.
„Kijk, je kunt je de vraag stellen: wat zien we nou letterlijk? Als je er volstrekt zonder context naar kijkt, kun je misschien zeggen: daar ligt geen oordeel in over een bevolkingsgroep. Maar met ook maar een heel klein beetje context van wat Wilders de afgelopen twintig jaar heeft gedebiteerd, en daar zal de rechter naar kijken, zal duidelijk zijn wat de betekenis is van dit plaatje. Ook al kun je dan nog twisten over wat hij bedoelt. Dat mensen geen hoofddoek meer op moeten doen? Dat moslims weg moeten uit Nederland? Of bedoelt hij, vanwege de overeenkomst met nazi-beeldtaal, nog veel ergere dingen?
„Onmiskenbaar is, wat mij betreft: hij geeft een negatief oordeel over een bevolkingsgroep. Dat is strafbaar, dat is een vorm van groepsbelediging en mogelijk ook aanzetten tot discriminatie of haat.”
Net als u maken organisaties die aangifte doen de vergelijking met nazi-propaganda. Kan dat een rol spelen in een eventuele rechtszaak?
„Het is de vraag welke context het Openbaar Ministerie gaat inbrengen in de rechtszaal en welke context de rechter relevant vindt. Het lijkt mij van belang. En ik kan me ook voorstellen dat de rechter tot een zwaarder oordeel en een zwaardere straf komt als de verwijzing naar nazi-beeldtaal wordt meegenomen.
„Ik kan me niet voorstellen dat Wilders zich níét bewust is geweest van de parallellen. Daarom vraag ik me ook af: waar zijn andere mensenrechtenorganisaties? Of de nationaal coördinator antisemitismebestrijding? Iemand past gewoon de plaatjes aan van Goebbels, de propagandaminister van het Derde Rijk. Zeker als je tegen antisemitisme bent, moet je daar iets over zeggen.”
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC