Tweede Kamerlid Diederik Boomsma is de zoveelste politieke overloper die zijn heil zoekt bij een andere politieke partij. De opkomst en neergang van nieuwe partijen bevordert deze trend: jonge partijen zoeken ervaring en overlopers zien carrièrekansen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Kandidaat nummer zes op de nieuwe kieslijst van JA21 schaart zich vrijdagochtend vol vuur achter zijn partij. ‘JA21 is de enige partij die het probleem van massale immigratie naar Nederland serieus aanpakt, out of the box denkt én de realiteit niet uit het oog verliest’, stelt Diederik Boomsma in een verklaring bij de presentatie van de kandidatenlijst.
Diezelfde Boomsma probeerde twee maanden geleden nog lijsttrekker te worden van een heel andere partij: NSC, waarvoor hij het afgelopen jaar in de Tweede Kamer zat. ‘Met veel enthousiasme stel ik mij kandidaat als lijsttrekker van NSC’, schreef Boomsma half juni op X. ‘Ik ga dolgraag samen met onze partij voor onze kiezers aan de slag!’
Het partijbestuur koos echter voor Eddy van Hijum. Boomsma’s beleden enthousiasme voor NSC was daarmee meteen bekoeld, want sinds vrijdag is hij dus officieel JA21’er. Boomsma geeft per direct zijn Kamerzetel terug aan NSC. Van Hijum spreekt tegenover het ANP zijn verbazing uit over de in zijn ogen onlogische overstap. ‘JA21 is een heel andere partij, echt een rechtse partij. Het is in veel opzichten echt anders dan de koers die wij kiezen.’
Boomsma’s overstap maakt deel uit van een trend. De laatste jaren wisselen steeds meer politici van partij. NSC raakte al twee andere Kamerleden kwijt aan de concurrentie: pensioenspecialist Agnes Joseph heeft zich aangesloten bij BBB en Aant Jelle Soepboer is inmiddels lijsttrekker van de Fryske Nasjonale Partij. BBB-senator Robert Croll stapte over naar D66 en oud-PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie is nu de nummer drie van JA21. En dat zijn alleen nog maar de recentste partijwisselingen.
Alles over politiek vindt u hier.
Politicologen zoeken de verklaring in het steeds instabielere politieke landschap, waarin nieuwe partijen snel opkomen, maar soms ook weer snel verdwijnen. ‘De belangrijkste factor achter al die partijwisselingen is de versplintering in de Tweede Kamer’, zegt Henk van der Kolk, bijzonder hoogleraar electorale politiek aan de UvA. ‘Daardoor zijn er meer partijen die qua standpunten op elkaar lijken. Als je drie varianten van de VVD hebt, is het makkelijker om over te stappen.’
Tom van der Meer, hoogleraar politicologie aan de UvA, meent dat ook het karakter van veel nieuwe partijen een rol speelt. Grote traditionele partijen als PvdA, CDA en VVD zijn voortgekomen uit brede maatschappelijke stromingen als het socialisme, het christendom of het liberalisme. Voor de meeste nieuwe partijen geldt dat niet, merkt Van der Meer op. ‘Zij zijn vaak geformeerd rond één kernthema of rond de persoon van de leider.’
De ouderenpartij 50Plus en boerenpartij BBB behoren tot de eerste categorie, Pim Fortuyn (LPF) en Pieter Omtzigt (NSC) zijn voorbeelden van ‘leiderspartijen’.
Van der Meer: ‘Als zo’n partij succesvol is en veel Kamerzetels behaalt, moet de fractie zich gaan verbreden en ook iets vinden van andere thema’s als gezondheidszorg en buitenlandbeleid. Dan gaat het vaak schuren en blijkt dat sommige mensen toch niet helemaal bij de partij passen. Zij worden dan ontevreden en kunnen overstappen.’
Croll is een sprekend voorbeeld hiervan: hij werd BBB-lid omdat hij wilde opkomen voor het platteland, maar haakte af vanwege de pro-Israëlkoers van de partij in de Gazakwestie.
De kandidatenlijst van NSC kwam in 2023 onder grote tijdsdruk tot stand. Achteraf bezien resulteerde dat in een ‘los zand’-fractie met weinig ideologische binding. Boomsma profileerde zich bij NSC als rechts-conservatief, terwijl het al eerder afgehaakte NSC-Kamerlid Femke Zeedijk een D66-achtergrond had – de partij waarnaar ze nu is teruggekeerd.
Opportunisme en persoonlijke ambitie zijn ook een veelvoorkomende motivatie van politieke overlopers. Wie bij zijn oude partij is uitgerangeerd, krijgt bij een nieuwe partij wellicht meer carrièrekansen. Van der Kolk: ‘Mensen hebben ambities en kunnen die niet altijd realiseren bij de partij waar ze zitten.’
Folkert Idsinga was in 2021 33ste op de kandidatenlijst van de VVD en stond in die fractie vrij laag in de pikorde. Maar dankzij zijn overstap naar NSC kon hij in 2024 staatssecretaris van Financiën worden.
De loyaliteit wordt er meestal niet beter op als een partij slecht staat in de peilingen. Van der Kolk: ‘Als je ziet dat jouw partij veel zetels gaat verliezen, ben je eerder geneigd over te stappen. NSC is zo enorm aan het imploderen, dat Kamerleden die door willen een verwante partij gaan zoeken.’
Nieuwe, opkomende partijen hebben er op hun beurt belang bij ervaren politici van andere partijen aan te trekken. Ze hebben mensen nodig met debatervaring die weten hoe de Tweede Kamer functioneert, en die kunnen ze als jonge partij per definitie niet in eigen gelederen vinden.
Henk Vermeer, de tweede man en huidige campagneleider van BBB, heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij actief rekruteert bij andere partijen. Hij heeft ook Agnes Joseph zelf benaderd voor een plek op de BBB-lijst.
Volgens parlementair historicus Bert van den Braak zijn de motieven om van partij te wisselen van alle tijden, alleen zijn er nu meer mogelijkheden door het grote aantal nieuwe partijen.
‘Toen D66 in 1994 ineens groeipotentie bleek te hebben, stond oud-PPR-staatssecretaris Michel van Hulten ineens op de kieslijst van die partij.’ Van Hulten, die ooit begon bij de KVP, was nog niet aan het einde van zijn overstaptraject: na D66 werd hij lid van de PvdA en daarna van 50Plus.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant