Er zijn mooie zwart-witfoto’s van de Amerikaanse president Richard Nixon met Sovjetpresident Leonid Brezjnev, uit 1973, diep in gesprek bij Nixon thuis in San Clemente. Ze zitten op comfortabele fauteuils, dicht bij elkaar, een schemerlamp tussen hen in. Nixon luistert, voeten op een poef, aandachtig naar Brezjnev die hem, in hemdsmouwen, iets vertelt. Een dikke, geslepen glazen asbak zit vol peuken.
Moeilijk om hier dezer dagen niet aan te denken – de strong man uit het Kremlin die erkenning zoekt bij de Amerikaanse president. Dit is wat we nu weer zien, met Poetin, zij het in Alaska ditmaal en niet Californië. Wat hier gebeurt, past in een lange traditie van Russische leiders die concluderen dat ze, om hun doelen te verwezenlijken, legitimiteit moeten krijgen van de Verenigde Staten. De historicus Sergej Radtsjenko, expert Chinees-Russische relaties en Koude Oorlog bij het Henry A. Kissinger Center for Global Affairs, beschrijft dit in zijn boek To Run the World: the Kremlin’s Cold War Bid for Global Power. Stalin zocht president Roosevelts erkenning in Jalta om zijn veroveringen in Centraal- en Oost-Europa te verzilveren. Chroesjtsjov wilde zijn miskleunen maskeren met Kennedy’s erkenning. Brezjnev wilde als gelijke worden gezien door Nixon, om China klein te houden en de Europese Gemeenschap uit elkaar te spelen. Ten slotte was er president Gorbatsjov, die het Sovjet-imperium probeerde te hervormen door Ronald Reagan te omarmen. Allen opereerden in een krachtenveld met vooral China en India. Allen faalden, uiteindelijk.
Er zijn allerlei parallellen met nu, en allerlei verschillen. De geschiedenis herhaalt zich niet, zei Voltaire eens, het zijn mensen die zichzelf herhalen. Voor Europa is het grootste verschil dat het er, anders dan al die vorige keren dat het niet aan tafel zat, ditmaal niet van op aankan dat de Amerikanen zijn belangen behartigen.
Vladimir Poetin wil niet eindigen als Gorbatsjov, die zijn rijk verloor, met een reclamefilmpje voor Pizza Hut als grande finale. Poetins verovering van Oekraïne is militair mislukt, financieel zit hij aan de grond. Hij wordt afhankelijker van China, dat hem het vel over de oren haalt. Als dit zo doorgaat, komt zijn heerschappij in gevaar. Hij ruikt nu een kans om uit dit moeras te komen door een deal met Donald Trump te sluiten. Volgens de Franse historica en Ruslandkenner Françoise Thom heeft Poetin Trump voorgesteld om Russisch gas te gaan exploiteren, gas dat de Amerikanen exclusief aan Europa mogen doorverkopen, in ruil voor het eind van de sancties uiteraard. Zo krijgt Rusland Amerikaanse investeringen en westerse technologie, en wordt het een bankroet bespaard. Trump ruikt geld. Daarom slaat hij de huidige illegale tussenverkoper van Russische energie, India, ineens met enorme importtarieven om de oren: hij wil die lucratieve rol voor zichzelf. Om de deal met Trump te smeren geeft Poetin een paar Oekraïense oblasts op waar hij amper terrein heeft veroverd, in ruil waarvoor Oekraïne heel veel terrein in Donbas moet opgeven. De deal krijgt al aardig vorm. Daarom belooft Trump, om Oekraïne en Europa mee te krijgen, plotseling ‘veiligheidsgaranties’ voor Oekraïne.
Deze deals zijn geen knip voor de neus waard. Poetin houdt zich nooit aan zijn beloftes, ook Trump is notoir onbetrouwbaar. Beide presidenten geven niks om Oekraïne en verachten de Europese Unie. Toch heeft Europa een krachtig wapen in handen: sancties. Rusland voelt Amerikaanse sancties amper, omdat het vóór 2022 maar ongeveer 5 procent van alle buitenlandse handel met Amerika dreef. Handel met Europa besloeg echter 40 procent. Kortom, Trump kan Poetin niet van de sancties afhelpen, dat kan alleen Europa. Hopelijk gebruiken de Europeanen die troefkaart om meer terugtrekkingen van Russische troepen en extra veiligheidsgaranties af te dwingen. Nogmaals: het is niet voor het eerst dat Rusland Europa wil knechten door een deal te sluiten met de Verenigde Staten, maar wel dat dit de Amerikaanse president zo weinig kan schelen. Dit is een gevaarlijk moment. Hopelijk spelen de Europeanen het spel keihard.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC