Trump en Poetin schrijven vrijdag in Anchorage, Alaska, een nieuw hoofdstuk in de diplomatieke geschiedenis tussen de Verenigde Staten en Rusland. Soms ontmoetten de landen elkaar als partners, veel vaker als rivalen: bij ieder topoverleg waren de geopolitieke belangen groot.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Weinig beelden van de Tweede Wereldoorlog zijn zo beroemd als die van de leiders van de drie belangrijkste geallieerde landen in Jalta. Met het naderende verlies van nazi-Duitsland spreken de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt, Sovjet-leider Jozef Stalin en de Britse premier Winston Churchill in de kuststad op de Krim over hoe het Europa van na de oorlog eruit zou moeten zien.
In Jalta is de kiem gelegd voor het territoriaal verankeren van hun onderlinge tegenstellingen met de verdeling van Europa in invloedssferen: een democratisch Westen en een communistisch Oosten. Daarmee is Jalta een historisch schrikbeeld geworden voor hoe machtige staten onderling de landkaart verdelen.
De oorlog in Korea, de oprichting van de Navo en van het rivaliserende Warschaupact: na de Tweede Wereldoorlog groeien de tegenstellingen almaar verder. In 1961, kort na de (mislukte) Amerikaanse invasie van Cuba waar communisten de macht hadden gegrepen, ontmoeten Stalins opvolger Nikita Chroesjtsjov en president John F. Kennedy elkaar in Wenen.
Twee jaar eerder heeft Chroesjtsjov, als eerste Sovjet-leider, nog een tamelijk vriendelijk bezoek gebracht aan Washington. Maar in Wenen gaat het er hard aan toe. Kennedy weigert mee te gaan in Chroesjtsjovs eis om Berlijn volledig aan Oost-Duitsland te laten. Niet veel later laten de Sovjets de Berlijnse Muur optuigen en bereikt de Koude Oorlog zijn hoogtepunt met de Cubacrisis.
President Richard Nixon en diens Russische ambtgenoot Leonid Brezjnev weten in de jaren zeventig de verhoudingen tussen hun landen in aanmerkelijk kalmer vaarwater te brengen, bekend als détente. Het bezoek van Nixon aan Moskou, als eerste Amerikaanse president tijdens de Koude Oorlog, is het concrete begin daarvan. In het Kremlin tekenen de VS en de Sovjet-Unie onder andere een verdrag om het gebruik van anti-ballistische raketten in te perken. Dat betekent het startschot van een hele reeks verdragen waarmee de wapenwedloop tussen de twee ingedamd moet worden.
Tussen Nixons opvolger Ford en Brezjnev botert het net zo goed. In 1974 ontmoeten zij elkaar in het Russische Vladivostok. Ford, gehuld in een jas van wolvenbont, grapt dat hij ‘een schaap in wolfskleren’ is en laat Brezjnev voor het oog van de camera’s een exemplaar passen. Een jaar later tekenen de VS, de Sovjet-Unie en 33 andere landen de Helsinki-akkoorden. Dezelfde Brezjnev geeft in 1979 bovendien de beroemde kus aan Ford-opvolger Jimmy Carter, bij het tekenen van een nieuw wapenverdrag.
‘Tear down this wall’, zo gebiedt president Ronald Reagan in 1987 Sovjet-leider Gorbatsjov. In Reykjavik zijn de twee er een jaar eerder niet in geslaagd een akkoord over nucleaire ontwapening te sluiten. Maar enkele maanden na Reagans beroemde speech in West-Berlijn tekenden de twee landen in Washington toch een belangrijk verdrag waarmee kernraketten voor de middellange afstand in de ban worden gedaan.
Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 volgt in het Maltese Valletta een symbolische verklaring over het einde van de Koude Oorlog. Een jaar later brengt Gorbatsjov een cartoon mee naar een ontmoeting met George H.W. Bush in Helsinki, waarop de twee leiders afgebeeld zijn als boksers. Ze houden hun handen in de lucht vanachter een neergeslagen figuur genaamd ‘Koude Oorlog’. In 1991 houdt de Sovjet-Unie formeel op te bestaan.
Nadat Vladimir Poetin de macht in Rusland heeft gegrepen, proberen zowel president Bill Clinton als na hem George W. Bush een goede relatie met Poetin te smeden. In 2001 krijgt Bush in Slovenië naar eigen zeggen een ‘kijkje in de ziel’ van Poetin, ‘een man met een diepe toewijding aan zijn land’. Maar in 2006 komt hij tot een ander oordeel. Door Poetins bemoeienis met de politiek van het onafhankelijke Georgië en diens toenemende autoritaire trekken komt Bush tot de conclusie dat de Russische leider is verworden tot een ‘tsaar’.
Barack Obama wil bij zijn aantreden in 2009 de relatie met Rusland letterlijk ‘resetten’, maar als Poetin in 2014 de Krim annexeert, verhardt de relatie. Een jaar later ontmoeten de twee leiders elkaar bij de Verenigde Naties in New York. De toegenomen spanningen, ook als gevolg van de burgeroorlog in Syrië, leiden tot een kille handdruk en een ijzige blik van Obama wanneer hij met Poetin proost. Poetin spreekt na afloop van een bilateraal onderhoud over een ‘onverwacht eerlijk gesprek’. Maar tot een einde van de gevechten in Oekraïne komt het niet.
Trump heeft zijn bewondering voor Poetin nooit onder stoelen of banken gestoken. In 2018 kiest Trump, te midden van een onderzoek in eigen land naar mogelijke samenwerking met de Russen om de verkiezingen van 2016 te beïnvloeden, de kant van Poetin boven die van zijn eigen inlichtingendiensten. Na een topoverleg in Helsinki weigert hij Poetins bemoeizucht te veroordelen, omdat die dat net daarvoor nou eenmaal ‘ontkend’ heeft.
Drie dagen ervoor zijn in de Verenigde Staten twaalf Russische spionnen aangeklaagd voor pogingen om de verkiezingen 2016 te beïnvloeden. Trumps woorden leidden tot felle kritiek in eigen land, ook vanuit zijn eigen partij.
Trump heeft in aanloop naar de top vrijdag in Anchorage gezegd dat hij wil ‘aanvoelen’ of Poetin bereid is tot vrede. De grote vraag is of Trump zich opnieuw voor het karretje van Poetin zal laten spannen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant