Investeringen in defensie zijn noodzakelijk, maar dat geldt eveneens voor duurzaamheid en sociale voorzieningen. Politieke partijen moeten meer aandacht geven aan de rol die het financiële systeem daarbij kan spelen.
In heel Europa staan publieke budgetten onder druk. Tegelijkertijd verandert de wereld snel en staan Nederland en Europa voor enorme investeringen in defensie en duurzaamheid. Dat is geen keuze, beide zijn nodig om een weerbare samenleving te bouwen. Snijden in investeringen is geen optie: wie nu niet investeert in weerbaarheid en duurzaamheid, betaalt later de prijs – in herstelkosten, verloren levens en economische achterstand.
Toch klonk het afgelopen jaren in het Haagse debat vooral het mantra van bezuinigen. In de op dit moment beschikbare verkiezingsprogramma’s worden bezuinigingen niet expliciet als doel genoemd. Alle partijen onderschrijven het belang van investeringen in publieke voorzieningen zoals woningen, energiezekerheid en onderwijs. Dat is goed nieuws, want nu is het moment om te kiezen voor langjarig beleid dat bedrijven en burgers duidelijkheid geeft – en privaat geld mobiliseert richting maatschappelijke doelen.
Brenda Kramer is executive director van het Sustainable Finance Lab. Peter Blom is oud-CEO van Triodos Bank en medeoprichter van het Sustainable Finance Lab.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat dat is het goede nieuws: er is voldoende kapitaal in omloop dat kan bijdragen aan een weerbare samenleving. Maar het ontbreekt aan richting. Pensioenfondsen investeren miljarden buiten Europa, banken keren massaal winst uit aan aandeelhouders, en bedrijven parkeren kapitaal in financiële producten. Geld stroomt weg van de reële economie, terwijl investeringen in infrastructuur, energie, zorg en innovatie broodnodig zijn.
De overheid kan en moet die richting geven – niet door alles zelf te betalen, maar door kaders te scheppen en zelf het goede voorbeeld te geven. In de eerste instantie door eerlijke regels zoals het beprijzen van CO2-uitstoot, afschaffen van fossiele subsidies, en consistent duurzaam en sociaal beleid. Want stabiliteit verkleint risico’s en vergroot de investeringsbereidheid.
De overheid kan ook richting geven door publieke investeringen in energie, woningbouw en natuur als vliegwiel te gebruiken voor privaat kapitaal. Helaas wordt deze mogelijkheid in geen enkel verkiezingsprogramma belicht. Afhankelijk van het programma is het óf de staat, óf de markt die de problemen moet oplossen.
Een actieve investeringsagenda hoeft niet automatisch te betekenen dat de staatsschuld uit de hand loopt. Slimme inzet van bestaande instituties kan al veel doen. Neem de combinatie van Invest-NL en Invest-International: deze kan uitgroeien tot een nationale investeringsbank die innovatieve bedrijven helpt opschalen, Europese financiering aantrekt en Nederlands pensioenkapitaal mobiliseert. Deze optie wordt vooralsnog alleen in het verkiezingsprogramma van de SP benoemd. De VVD zet in op een bank voor het Nederlandse mkb. Bij de BBB wordt ingezet op een nationale agrarische grondbank.
Op Europees niveau biedt gemeenschappelijke financiering via bijvoorbeeld de Europese Investeringsbank een unieke kans om grensoverschrijdende publieke goederen te versterken: energie- en transportnetwerken, circulaire economie, voedselzekerheid, digitale capaciteit. Zulke investeringen vergroten niet alleen de economische slagkracht van Europa, maar versterken ook het vertrouwen in de euro als anker van financiële stabiliteit.
Ook het bedrijfsleven en de financiële sector moeten hun rol pakken. Er is meer nodig dan winstmaximalisatie. Het geld van burgers – beheerd door pensioenfondsen en banken – hoort ook ten dienste te staan van bredere waarden: duurzaamheid, weerbaarheid en lange termijn welvaart. De overheid kan hierbij een voorbeeld zetten door van de Volksbank een ‘steward owned’-organisatie te maken, waarin naast aandeelhouders ook maatschappelijke belanghebbenden een stem hebben. Zo blijft de bank verbonden met haar publieke opdracht, ook bij eventuele privatisering.
Daarnaast is het tijd om duidelijke kaders te stellen voor private investeringen in essentiële sectoren zoals zorg, onderwijs en wonen. Beperk schuldenlast en winstuitkeringen in deze domeinen, zodat de maatschappelijke functie niet onder druk komt te staan van korte termijn rendementseisen. De rol en verantwoordelijkheid van private financiering en banken in essentiële publieke sectoren wordt in geen enkel verkiezingsprogramma benoemd. Wat ons betreft een gemiste kans.
Een weerbare en duurzame economie heeft belang bij diversiteit en innovatie. Start-ups, scale-ups en het mkb vinden nu vaak moeilijk financiering, terwijl juist zij de innovatiemotor vormen. Een belangrijke oorzaak hiervoor is dat Nederlandse banken te veel op elkaar zijn gaan lijken. Er is behoefte aan andere typen banken – met oog voor maatschappelijke doelen, niet alleen aandeelhouderswaarde. Hierin speelt de inrichting van het toezicht op banken ook een rol.
Daarnaast is risicodragend kapitaal met een langetermijnhorizon schaars, terwijl jonge bedrijven dit hard nodig hebben. Deze behoefte wordt erkend door de meeste politieke partijen, maar suggesties voor oplossingen zijn in de beschikbare programma’s nog niet te vinden.
Ten slotte is transparantie essentieel. Ook de Europese duurzaamheidsrapportages en due diligence-wetgeving moeten juist versterkt worden: bedrijven hebben de verantwoordelijkheid voor hun hele waardeketen, en kunnen die alleen waarmaken als ze over de juiste data beschikken. Daarnaast zijn financiële instellingen alleen in staat om de risico’s van klimaatverandering en mensenrechtenschending te beheersen én de kansen te benutten als de kwaliteit van deze data verbetert.
We kunnen ons niet veroorloven om te kiezen tussen veiligheid en duurzaamheid. Brede veiligheid betekent niet alleen investeren in de buitengrenzen, maar ook in sterke publieke voorzieningen. Deze urgentie zien we terug in de beschikbare verkiezingsprogramma’s. Maar aandacht voor de rol van het financiële systeem ontbreekt.
Meer aandacht voor strategische, publieke én private investeringen is wat ons betreft cruciaal voor de toekomst van Nederland en Europa. Het geld ís er. Nu is het tijd voor richting, kaders en leiderschap gericht op het mobiliseren van privaat kapitaal dat bijdraagt aan een economie die niet alleen concurrerend is, maar ook rechtvaardig, duurzaam en weerbaar.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant