Woensdagavond sleepte een luchtballon na een landing in Friesland tientallen meters over de grond. Eén inzittende overleed, vijf passagiers raakten gewond. Hoe kon het fatale ongeluk gebeuren?
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Op luchtfoto’s oogt het tientallen meters lange sleepspoor door het weiland bij het Friese dorpje De Hoeve als een litteken van de tragische gebeurtenis de avond ervoor. Door een ongeluk met de grootste luchtballon van Nederland overleed een van de 34 inzittenden, een 66-jarige vrouw uit Opsterland. Vijf andere passagiers moesten naar het ziekenhuis, drie van hen zijn zwaargewond.
Zo eindigde een personeelsuitje van een dierenkliniek in Gorredijk in een drama. Hoe kon het fatale ongeluk gebeuren, en hoe uitzonderlijk zijn zulke incidenten met luchtballonnen?
‘Veiligheid sky high’, belooft GreetZZ Ballonvaarten, de exploitant van de ballon waarmee het mis ging. Het grootste ballonvaartbedrijf van Europa, met een hoofdkantoor in het Noord-Brabantse Goirle, reageerde alleen met een algemene persverklaring op de website. ‘We zijn erg geschrokken en aangeslagen’, aldus GreetZZ-eigenaar Frank de Goede.
Voor vragen verwijst het bedrijf naar de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL). Dat veiligheid een gevoelig thema is in de ballonvaartwereld, blijkt ook uit het feit dat niet bij het ongeluk betrokken piloten hetzelfde doen. ‘Dat hebben we zo afgesproken.’
Ballonvaarten zijn de afgelopen jaren flink in populariteit gestegen. Volgens de KNVvL zijn er jaarlijks zo’n achtduizend vluchten met circa 65 duizend passagiers. En daarbij gaat volgens de branchevereniging zelden iets mis.
Ongelukken komen af en toe voor, maar zelden zo hevig als woensdag in Friesland. De oorzaken zijn bovendien uiteenlopend. In april botsten bij Luttelgeest (Flevoland) twee luchtballonnen op elkaar, door een windvlaag tijdens het opstijgen. Diezelfde maand brak een passagier een been tijdens een landing, toen de ballonvaarder het evenwicht verloor. En in juni belandde een mand van een luchtballon met zestien inzittenden in een sloot, die de piloot tijdens de landing over het hoofd had gezien. In Brazilië en Turkije vonden dit jaar ongelukken met fatale afloop plaats.
Ballonvaren is net zo veilig als vliegen in een vliegtuig, stelt GreetZZ op de eigen website. Het bedrijf benadrukt te voldoen aan alle Europese en Nederlandse veiligheidseisen. Alle piloten zijn gecertificeerd en worden volgens richtlijnen periodiek bijgeschoold. ‘Wist je dat de autorit naar de startlocatie statistisch gezien vele malen onveiliger is?
De Luchtvaartautoriteit van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) onderschrijft dat ballonvaartbedrijven aan strenge veiligheidsnormen moeten voldoen, hun piloten goed moeten opleiden en nauwkeurig onderhoud moeten laten verrichten aan hun materiaal.
In een begin dit jaar verschenen rapport over de ballonvaart oordeelt de instantie positief over de ontwikkelingen in de branche. Er is nieuwe Europese wetgeving, en de ILT houdt toezicht.
Toch blijven er altijd veiligheidsrisico’s. Daartoe behoren onverwachte weersveranderingen, zoals plotselinge windstoten, verandering van windrichting en thermische activiteit. Hoewel de luchtvaartpolitie en de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) nog onderzoek doen naar het ongeluk, lijkt dit gevaar van toepassing op het ongeluk met passagiersballon PH-GPH.
Woensdag leek een perfecte avond voor een ballonvaart. Het was warm, helder en het waaide amper. Ook in Friesland niet, blijkt wel uit het feit dat het skûtsjesilen op het Tjeukemeer werd opgehouden door een gebrek aan wind.
Maar de uit Joure opgestegen luchtballon werd na een ‘keurige landing’, volgens de brancheorganisatie, overvallen door een plotselinge windvlaag. Die sleurde het gevaarte ruim honderd meter al stuiterend mee.
‘De piloot zei dat hij de ballon wilde neerzetten, maar dat de wind enorm aantrok en dat hij de ballon niet meer rustig kon krijgen’, vertelde boer Jacob Bosma aan Omrop Fryslân. De ballon landde op zijn weiland.
Ballonvaartbedrijven werken volgens de Inspectie nauw samen met meteorologische diensten ‘omdat het weer een cruciale rol speelt in de uitvoering van hun activiteiten’.
Het KNMI verstuurt drie keer per dag een weerbericht speciaal voor de ballonvaart, zegt een woordvoerder. Gisteren waarschuwde het instituut aan het einde van de middag voor ‘vlagerige wind’. Uitzonderlijk is zo’n waarschuwing niet; donderdag werd die opnieuw afgegeven.
Ballonvaartbedrijven kunnen bellen voor nadere inlichtingen. Of het bedrijf in kwestie dat woensdag heeft gedaan, kan de KNMI-woordvoerder niet zeggen. Ook niet of de waarschuwing een reden is om aan de grond te blijven. ‘Dat is niet aan ons.’
De wind nam aan het begin van de avond opeens toe van 2 naar 4 Beaufort, zo blijkt uit meetgegevens, met stoten tot 17 knopen (31 kilometer per uur). Het KNMI houdt windkracht 3 aan als maximum voor een ballonvaart. Maar weersomstandigheden kunnen lokaal sterk verschillen en plotseling omslaan. De piloot van dienst was volgens de branchevereniging zeer ervaren.
Het KNMI waarschuwde recentelijk ook voor de impact van klimaatverandering op de ballonvaart. Zo kunnen er door de hogere temperaturen vaker zogenoemde ‘convergentielijnen’ ontstaan. Dit verraderlijke verschijnsel treedt op wanneer lucht uit verschillende richtingen naar elkaar elkaar toestroomt, met lokale buien, winddraaiingen en turbulentie tot gevolg. ‘Voor ballonvaarders betekent dit risico op koerswijzigingen, moeilijk dalen of landen’, aldus het KNMI.
Of dit verschijnsel opspeelde in De Hoeve moet uit onderzoek blijken. GreetZZ staat naar eigen zeggen constant in contact met meteorologen van het KNMI die gespecialiseerd zijn in de weersvoorspellingen voor de ballonvaart. ‘Ook tijdens jouw ballonvaart wordt de actuele weerssituatie continu gemonitord zodat jij zorgeloos over het Nederlandse landschap kunt zweven.’
Met medewerking van Lisa Spit.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant