DEN HAAG - Na de Onafhankelijkheidsoorlog vertellen maar weinig mensen uit Nederlands-Indië over de verschrikkingen van de oorlog tegen Japan, de Japanse bezetting en concentratiekampen. Zo ook bij de familie Olthof in Den Haag. Maar nu kleindochter Laura als derde generatie vragen stelt, komen er in aanloop naar de Indië-herdenking van aanstaande vrijdag steeds meer antwoorden.
In de voorkamer van een huis aan de Regentesselaan in het Haagse stadsdeel Segbroek zitten Alice Olthof (93), haar zoon Jean en kleindochter Laura op de bank met oude fotoalbums op schoot. 'Dit is mijn vader', wijst Alice aan. 'En dit is het grote huis en de kamer met de klamboe.'
Het Indisch zwijgen lijkt daarmee doorbroken. Wat Indisch zwijgen is? 'De Nederlanders hadden geen oor voor de verhalen uit de Jappenkampen of de verschikkingen van de oorlog in Nederlands-Indië', legt Alice uit.
'De Nederlanders zeiden: wij hebben de hongerwinter gehad, we hadden het veel erger. Het is dan typisch Indisch om er dan nooit meer over te praten. Maar nu komt álles beetje bij beetje bij mij naar boven.'
Alice had een Indische moeder, Wies, en een Nederlandse vader, Adriaan. Zij hebben elkaar ontmoet in Amsterdam. Haar vader kreeg de wind van voren dat hij met een 'zwartje' verkering had.
Maar Adriaan trok zich daar niets van aan en vertrok naar Nederlands-Indië om met Wies te trouwen. Ze kregen zes kinderen. Alice werd in 1933 geboren.
Alice weet nog goed dat toen de oorlog uitbrak, een Duitse tandarts met zijn familie in pyjama werd afgevoerd in een open wagen. 'Dat vond ik verschrikkelijk.' Na zes maanden vreesden ze dat de oorlog ook naar Nederlands-Indië zou overkomen.
De vader van Alice was een internationaal handelaar en werd door de Japanse bezetter gevangen gezet. 'Mijn vader zei tegen mijn moeder en en oudste broer toen hij werd afgevoerd: zorg goed voor je moeder en broer en zusjes.'
'Dat hebben ze serieus opgepakt. Ze hielden alle zorgen bij ons weg,' zegt Alice nu.
Pas op 15 augustus 1945 komt er echt een einde aan de Tweede Wereldoorlog in ons koninkrijk als ook Japan capituleert en de bezetting van Nederlands-Indië voorbij is. Met meerdere herdenkingen wordt daarbij stilgestaan.
De nationale herdenking is aanstaande vrijdag in Den Haag. In tal van gemeenten hangen deze dagen de vlaggen halfstok, worden bloemen geplaatst bij Indië-monumenten en zijn er samenkomsten.
In Leidschendam was woensdag een herdenking op begraafplaats Nootheij, bij het graf van Pieter de Kock. Hij streed met zijn verzetsgroep in de jungle van Nieuw-Guinea.
De herdenking, die werd geleid door de familie van Pieter de Kock, werd druk bezocht. Er waren toespraken van onder meer radiopresentator Rocky Tuhuteru (neef van Pieter de Kock) en burgemeester Martijn Vroom.
Na vijf jaar kamp kwam hij vrij, maar hij zweeg over de verschrikkingen. 'Mijn vader vertelde alleen maar dat ze elke dag een bordje rijst, aangelegd met water, kregen. Ze hadden erg honger en hadden niets. Maar wat hij vreselijk vond, is dat de gevangenen van elkaar stalen', weet Alice.
Doordat de familie Olthof er Indisch uitzag dankzij hun Indische moeder, werden ze met rust gelaten door de Japanners.
'We hebben wel honger geleden. Ik herinner me dat mijn zusje vaak huilde, omdat ze honger had. Gelukkig kon ik al lezen. Met lezen hield ik mij koest en verbruikte minder energie. Toch speelden we ook samen op straat.'
'Toen mijn vader uit het kamp kwam, was hij zo mager dat ook wij toch even goed moesten kijken. Mijn zusje wist niet wie hij was. Zij had hem drie jaar niet gezien en was te jong, pas twee of drie jaar, toen hij werd opgepakt.'
'Later zijn mijn ouders in Amerika gaan wonen. Mijn vader sprak nooit over de tijd in het Jappenkamp.' Alice's zoon Jean, de kleinzoon van vader Adriaan, weet nog dat opa Adriaan zei dat hij slecht liep door de tijd in gevangenschap.
Na een zware dubbele knieoperatie in New York, raakte Adriaan verwart en dacht hij, waarschijnlijk door de narcose, weer terug te zijn in het Japanse interneringskamp.
Hij zei boos tegen zijn vrouw Wies: 'Waarom heb je die Japanner nou toch binnen gelaten? Mijn knieën zijn wéér helemaal kapot geslagen. Ik kan niet meer lopen en ik heb pijn.'
'Zo kwamen we erachter dat hij gemarteld is in het Japanse interneringskamp. Dat hebben wij nooit geweten', zegt Alice daarover.
Zo krijgt kleindochter Laura, die in eerste instantie van oma steeds hoorde dat oma de oorlog niet heel direct had meegemaakt en het daarom niet belangrijk vond om erover te praten, steeds meer antwoorden op vragen die zij heeft.
Nationale Herdenking 15 augustus 1945 is aanstaande vrijdag in Den Haag. Koning Willem-Alexander houdt een toespraak bij het Indisch-monument in de Scheveningse Bosjes.
De uitzending begint om 18.45 uur en wordt rechtstreeks uitgezonden op TV West en via de livestream op de website en app van Omroep West.
Source: Omroep West Den Haag