Sociale media De blokkade van berichtendiensten WhatsApp en Telegram in Rusland is de zoveelste in een lange lijst digitale beperkingen. Maar handhaving blijkt voor de Russische autoriteiten keer op keer een technologisch struikelblok.
Al weken klagen Russen in het hele land over storingen van WhatsApp en Telegram.
Kunnen Russen binnenkort nog communiceren via Whatsapp en Telegram? Beide platforms zijn, met respectievelijk 100 miljoen en 90 miljoen actieve gebruikers in Rusland, razend populair. En dat lijkt voor de Russische autoriteiten precies de reden om ze in de ban te doen. Al weken klagen Russen in het hele land over storingen, deze week begonnen de video- en belfuncties van beide platforms in delen van het land uit te vallen. De Russische communicatie-waakhond Roskomnadzor bevestigde woensdag de vele geruchten, dat het bezig is de platforms aan banden te leggen. Eerder deze week wist mediapersoonlijkheid Ksenia Sobtsjak, die over goede connecties beschikt in het Kremlin, te melden dat de beslissing over een definitief verbod „aan de top al genomen is”.
Zelf gaf Roskomnadzor als reden voor de blokkades dat de overheid Russische burgers wil beschermen tegen criminele activiteiten. Volgens de overheidsdienst zijn WhatsApp en Telegram het afgelopen jaar uitgegroeid tot de „belangrijkste kanalen” voor oplichters, die de platforms zouden gebruiken voor het afpersen en het rekruteren van burgers voor terroristische aanslagen en andere sabotage-acties. De Russische autoriteiten klagen al jaren dat het Amerikaanse WhatsApp-moederbedrijf Meta en het van oorsprong Russische Telegram weigeren hun gebruikersinformatie te delen met opsporingsinstanties. Ook elders ligt Telegram onder vuur. Vorig jaar werd oprichter Pavel Doerov in Frankrijk gearresteerd vanwege de criminele activiteiten op zijn berichtendienst. Sinds 2017 is het hoofdkantoor van Telegram gevestigd in Dubai.
De Russische klacht komt echter voort uit de onbeheersbare drang naar online censuur. Al jaren voert de Russische regering een kat-en-muis-spel met westerse tech-bedrijven over de controle van hun diensten. Meta werd in 2022 tot ‘extremistisch’ bestempeld. Telegram en andere bedrijven werden de afgelopen jaren meermaals getroffen door opzettelijke verstoringen en geldboetes, vanwege het niet verwijderen van ongewenste content. De vele maatregelen weerhouden Russen er overigens niet van om platforms als Facebook, Instagram, YouTube en Telegram te blijven gebruiken. En bij gebrek aan beter maken ook Russische overheidsinstanties, propagandamedia en het zelfs het Russische leger intensief gebruik van de apps.
WhatsApp-eigenaar Meta schreef deze week dat WhatsApp zich verzet tegen pogingen van de overheid om het recht van mensen op veilige communicatie te schenden. „Wij zullen er alles aan blijven doen om versleutelde communicatie overal beschikbaar te maken, ook in Rusland”, aldus de verklaring.
Het Russische ministerie van Digitale Ontwikkeling heeft aangegeven dat gesprekken via de berichtenapps kunnen worden hersteld als ze voldoen aan de Russische wetgeving.
De jongste maatregelen zijn voor Russen de zoveelste in een lange lijst digitale beperkingen. Eind vorige maand maakte Rusland het „opzettelijk” zoeken naar extremistische content op het internet strafbaar en dreigde het aanbieders van VPN-diensten te bestraffen, waarmee blokkades van verboden websites kunnen worden omzeild, zoals websites die zich niet houden aan de sinds 2022 geldende militaire censuur of onafhankelijke nieuwsbronnen. Veel Russische onafhankelijke media hebben in ballingschap eigen diensten ontwikkeld, waarmee gebruikers in Rusland de restricties kunnen omzeilen. Handhaving blijkt voor de Russische autoriteiten keer op keer een technologisch struikelblok. Tegelijkertijd creëren de autoriteiten doelbewust een sfeer van illegaliteit en angst rondom de westerse diensten en platforms, wat vaak voldoende is om burgers van gebruik te weerhouden.
Door westerse dienstverleners te criminaliseren, worden burgers gedwongen tot het gebruik van ‘Russische’ alternatieven als Yandex, VKontakte en RuTube, die vaak veel minder goed werken, maar waar zij beter in de gaten gehouden kunnen worden. Daaronder valt ook de veelbesproken en -bekritiseerde berichtendienst ‘Max’, die momenteel door VKontakte wordt ontwikkeld en die op termijn WhatsApp moet vervangen. Volgens critici verbleken het gebruiksgemak en de functies van de nieuwe app bij zijn westerse tegenhangers en worden gebruiksdata rechtstreeks doorgespeeld aan de overheid. Deze week maakte het bedrijf bekend dat de berichtendienst vanaf de herfst zal worden uitgerold.
De spannendste stukken over de toekomst van tech, economie, klimaat en megatrends
Source: NRC