Ze bracht Marokko in rep en roer met een picknick tijdens de ramadan en haalde de ‘abortusboot’ naar haar land. Wie is Ibtissame Lachgar, de activiste die is gearresteerd om een T-shirt met de tekst ‘Allah is lesbisch’?
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Problemen met de autoriteiten had Ibtissame Lachgar, als een van de bekendste activisten van Marokko, natuurlijk wel vaker gehad. Maar nooit eerder om een T-shirt. Tot zondag.
Die dag werd bekend dat Lachgar (50) in voorlopige hechtenis was genomen, nadat woedende gebruikers op sociale media al dagen om haar arrestatie hadden geroepen. Wat hun toorn had gewekt, was een foto die Lachgar online had gezet.
Daarop draagt ze een zwart shirt, met een in het islamitische land gevoelige tekst: Allah is lesbian. Bij de foto had ze een puntig bijschrift geplaatst: ‘Ja, de islam, zoals alle religieuze ideologieën, is FASCISTISCH, FALLOCRATISCH (gericht op mannelijke overheersing, red.) EN MISOGYN.’
Was het shirt een knipoog naar Kurt Cobain, die eens bekende dat hij in zijn jeugd ‘God is gay’ op auto’s spoot? In ieder geval was het een stap te ver voor een deel van haar gelovige landgenoten. In slechts enkele dagen ontving Lachgar ‘duizenden seksistische beledigingen, verkrachtings- en doodsbedreigingen, oproepen tot moord, steniging, etc.’, schreef ze zondag om half vijf ’s middags op X.
Daarna werd het stil. Die avond maakten Marokkaanse media bekend waarom. Thuis in Rabat was Lachgar bezocht door politieagenten, die haar hadden meegenomen op verdenking van ‘uitdrukkingen van godslastering’. ‘Een aantasting van de goddelijke heiligheid’, noemt de regimegezinde nieuwswebsite Le360 de tekst op het shirt. Aan het herhalen van die tekst wagen de media zich niet.
Lachgar is niet het type dat schrikt van een paar nachten in een politiecel. In zekere zin is dit waar ze haar leven aan heeft gewijd: het brengen van verandering in haar geliefde Marokko door middel van provocatie. Wat haar mogelijk meer zorgen baart, is de maximale celstraf die op dit type godslastering staat: vijf jaar.
‘Er moet altijd een startpunt zijn, een beweging die alles in gang zet’, beschreef Lachgar haar aanjagersrol in de strijd voor een vrijer Marokko in 2020 in weekblad TelQuel. ‘Vaak gaat dit via de weg van de burgerlijke ongehoorzaamheid.’
Haar actiepunten zijn de gelijke behandeling van man en vrouw, lhbti-rechten en de vrijheid van meningsuiting. Lachgar is openlijk atheïst. Dat er geen plek voor zulke zaken in Marokko zou zijn, omdat het nu eenmaal een islamitisch land is met andere gebruiken dan in de westerse wereld, ziet ze als een kwalijk staaltje cultuurrelativisme. ‘Mensenrechten zijn universeel’, zei ze in hetzelfde interview. ‘Waardigheid kent geen grenzen.’
Vaak richt ze haar pijlen op de islam als de bron voor de onderdrukking van vrouwen en minderheden. De eerste keer dat ze daarmee de wereldpers haalde, was in 2009. Tijdens de ramadan van dat jaar besloot Lachgar samen met een paar andere jonge Marokkanen een ‘symbolische picknick’ te organiseren.
Dat er mensen zijn die zich tijdens de ramadan niet aan het vasten houden, weet iedere Marokkaan. De mores schrijven echter voor dat dit achter gesloten deuren gebeurt. Officieel is het in het openbaar eten tijdens de vastenperiode zelfs strafbaar.
Met haar pique-nique symbolique wilde Lachgar het debat over dit ‘artikel 222’ van het wetboek aanzwengelen. Om de gemoederen niet meer te verhitten dan nodig was, kozen zij en de handvol andere deelnemers voor een discrete locatie, aan de rand van een stil bos in Mohammedia, een stad tussen Rabat en Casablanca.
Het bos zouden ze niet bereiken. Met stokbroden en smeerkaas van La vache qui rit in hun tas werden de jongeren op het treinstation van Mohammedia onderschept door een forse politiemacht. Waar ze zo wél in slaagden, was het internationaal voor aap zetten van de autoriteiten. ‘Meer dan honderd politieagenten tegen tien broodjes in Marokko’, kopte de Spaanse krant El Mundo.
Met de stunt vestigde Lachgar haar reputatie als onverschrokken activiste. Dat ze in staat was mediagenieke acties op te zetten, bewees ze opnieuw in 2012. Om het bijna volledige verbod op abortus aan de kaak te stellen, nodigde ze de ‘abortusboot’ van de Nederlandse vrouwenorganisatie Women on Waves uit om voor het eerst naar een moslimland te komen. Zwangere vrouwen die dat wilden, konden dan aan boord van de boot stappen om op internationale wateren een abortus te laten uitvoeren.
Net als met de picknick wisten de autoriteiten dat te verijdelen, dit keer door de tussenkomst van een marineschip. Toch was het achterliggende doel van Lachgar en Women on Waves bereikt: aandacht krijgen voor de honderden vrouwen die ieder jaar noodgedwongen kiezen voor een gevaarlijke, illegale abortus. Een belofte van koning Mohammed VI in 2015 om de abortuswet te verruimen, is sindsdien evenwel in een diepe la verdwenen.
Het zal Lachgar alleen maar meer brandstof hebben gegeven voor haar activistenbestaan. Zoals ook de arrestatie om haar T-shirt dat zal doen, zodra ze weer op vrije voeten is. ‘Woede is onderdeel van mijn persoonlijkheid en mijn activisme’, zei ze in 2020 in TelQuel. ‘Hoe kun je activist zijn zonder verontwaardigd te zijn?’
- De vader van Lachgar, een ingenieur, was politiek actief in de oppositie tegen het Marokkaanse regime. ‘Dat heeft een grote invloed op me gehad’, zei ze in 2019 tegen het Franse weekblad Le Point.
- Omdat haar ouders niet wilden dat ze islamitisch onderwijs kreeg, ging ze naar een Franse basis- en middelbare school. Voor haar studie klinische psychologie verhuisde ze voor enkele jaren naar Parijs.
- In 2013 organiseerde ze een ‘kiss-in’ in Rabat, met meerdere stelletjes die elkaar openlijk zoenden. De kiss-in was een protest tegen de arrestatie van twee tieners dat jaar. De tieners hadden een foto op Facebook gezet waarop ze elkaar een kus gaven.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant