De huidige politieke versplintering en dreigende democratische crisis is met een kiesstelselwijziging succesvol tegen te gaan, betoogde oud-burgemeester Paul Scholten in een opiniestuk. Volkskrant-lezers reageren.
Goed voorstel van Paul Scholten, verkiezingen als tweetrapsraket te organiseren. Zo worden in veel landen ook presidenten gekozen. Maar, als we al gaan veranderen, waarom dan niet meteen geheel anders? Afgezien van de vraag of dat haalbaar is mag je er exercities over doen. Want met het voorstel van Scholten wordt niet aangepakt dat regeringen – of preciezer de coalitiepartijen – geen langetermijnpolitiek bedrijven omdat ze altijd met het oog op de volgende verkiezingen ‘onderweg’ zijn: de grootste te willen worden. Dat laatste is de diagnose van Simone Weil in haar essay over de afschaffing van politieke partijen.
Juist heden ten dage is langetermijnpolitiek noodzaak. Ik denk hierbij aan klimaat, maar bijvoorbeeld ook aan verkeer. Alleen een langetermijnvisie opent de deur voor beleid op basis van het inzicht, dat een continue toename van gemotoriseerd verkeer een recept voor problemen is. In plaats van zes partijen zouden er evenzoveel door loting samengestelde beleidmakende (!) burgerraden met ieder thematische zwaartepunten moeten worden ingericht, en ‘zo rond de 25 zetels gaan tellen’ om als geheel al het zware werk ‘naar behoren te kunnen doen’. Ondersteund door experts.
De gemiddelde leeftijd van iedere raad wordt samengesteld naargelang de langetermijneffecten van beleid. Dus als het over toekomstgerelateerde beleidsterreinen zoals leefbaarheid gaat (klimaat, verkeer, demografie), zou de gemiddelde leeftijd wat mij betreft op 35 jaar kunnen worden vastgesteld. Dan is meteen het probleem opgelost, dat de jongeren vanwege de hogere leeftijd van de gemiddelde kiezer niets in de toekomstmelk te brokkelen hebben, terwijl zíj daar juist het meest mee van doen hebben.
Zulke raden moeten naar het model van de Amerikaanse Senaat iedere paar jaar voor een derde ververst worden om continuïteit van ervaring van de leden te waarborgen. Ik denk dat referenda een belangrijke aanvulling zouden vormen, alleen al vanwege het gemis van verkiezingen.
Rob Maris, Kreuzau (Duitsland)
In het opiniestuk van oud-burgemeester Paul Scholten wordt een aantal Nederlanders genoemd die eerder bijdragen schreven rond het thema. Ik mis Johan Remkes, die een vuistdik rapport schreef over ‘bestuurlijke vernieuwing’. Dat rapport is onder in de la beland en wordt er ook niet uitgehaald. De huidige partijen zouden er iets meemoeten maar dat is niet hun bedoeling. Zoiets van: ‘We deden een plas en alles bleef zoals het was.’
Sieny Koopman, Yde
Prima betoog door Paul Scholten, inperking van onze democratie ter bescherming van diezelfde democratie . Echter daarmee zijn extremen in uiteindelijke coalities niet uit te sluiten. Juist door de invloed van sociale media op het kiezersgedrag zou de basis van een coalitie moeten worden gestuurd op een evenwichtig midden.
Ik denk daarbij aan een brede basis, bijvoorbeeld 50 procent evenredig gevormd uit de 6 partijen uit de eerste ronde, aangevuld met 50 procent politici uit de tweede ronde. Zodat door een meer evenwichtig midden de invloed door extremen wordt afgezwakt, en daarmee langtijd besluitvorming steviger verankert.
Chris Nierop, Amsterdam
De inrichting van het kiesstelsel is niet bepalend of de democratie werkt. Het is de kwaliteit van de politici en de partijen die bepaalt of een systeem functioneert. Voor welk systeem ook wordt gekozen het wordt door politici misbruikt voor het eigen voordeel. De kiezer is slechts een middel om macht te verkrijgen.
Met de regeringen onder Mark Rutte waren een beperkt aantal partijen betrokken en toch werden problemen niet opgelost, eerder veroorzaakt. Of kijk naar de huidige situatie in de Verenigde Staten, met als voorbeeld de partijdige herindeling van kiesdistricten (gerrymandering).
Paul Frijns, Stein
Kan er in het staatsrecht een verplicht roulatiesysteem worden opgenomen, zodat na elke Tweede Kamerverkiezing niet dezelfde onderwerpen bij dezelfde partijen/kabinetten komen te liggen? Voorbeeld: landbouw werd al jaren toegeëigend door CDA en zal nu de komende jaren bij BBB liggen (verwacht ik), financiën bij VVD, enzovoorts.
Een beleidsonderwerp mag dus niet twee achtereenvolgende termijnen onder de hoede zijn van dezelfde partij. Hierdoor worden dan problemen ook geregeld vanuit een andere invalshoek benaderd, aangestuurd en behandeld. Wel zo eerlijk.
Ik ben er van overtuigd dat als zo’n verplicht roulatiesysteem had bestaan, Nederland er bijvoorbeeld qua natuur en landschap, dieren(leed) en gezondheidszorg een stuk beter en gezonder voor had gestaan. En dus niet alles voor de economie.
Bovenstaande lijkt mij veel eerlijker (ook voor de kiezers/democratie); iedereen komt dan op een gegeven moment politiek gezien aan zijn/haar trekken. Dit zal wel als gevolg hebben dat er geregeld beleidswijzigingen worden doorgevoerd maar dat is dan niet anders dan zoals het inmiddels ook gaat. Tevens het idee dat kennis verloren gaat, gaat ook niet meer op gezien de snelheid waarmee politici komen en gaan.
De wereld/maatschappij draait nu eenmaal veel sneller, flexibeler en anders dan 30/40 jaar geleden.
En kan lobbyen bij politici/politieke partijen niet verboden én strafbaar worden gesteld? Lobbyisten hebben geen oog voor het algemeen belang van de Nederlanders, onze natuur, onze gezondheidszorg, dierenwelzijn enz. maar alleen voor eigen (bedrijfstak)gewin.
Marianne Ligthart, Haarlem
Uitstekend artikel van Paul Scholten. Wat wij nodig hebben zijn vier maatregelen:
1. Verleng de regeerperiode van 4 naar 6 jaar. Het eerste half jaar gebeurt er niets vanwege onderhandelingen en het laatste half jaar vanwege aankomende verkiezingen.
2. Organiseer Eerste- en Tweede Kamerverkiezingen op dezelfde dag om een verschil in meerderheden in de Kamers, die werken als zand in de motor, te voorkomen.
3. Laat een uittredend Kamerlid die niet gekozen is met persoonlijke voorkeurstemmen, zijn/haar zetel inleveren bij de partij waaruit hij/zij vertrekt.
4. Voer een kiesdrempel in zoals in Duitsland. Alleen partijen die minimaal 5 procent van de stemmen hebben gehaald bij de laatste verkiezingen mogen meestemmen. Dit zal een goede stimulans zijn voor kleinere partijen om samen te gaan werken.
Dit zal de Nederlandse politiek veel slagvaardiger maken.
Freddy Langelaan, De Lier
Paul Scholten heeft helemaal gelijk. Met al die splinterpartijen is Nederland onbestuurbaar geworden en dus zal het kiesstelsel aangepast moeten worden. Op 29 oktober gaan we naar de stembus om een nieuwe Tweede Kamer te kiezen, maar de uitslag staat al vast; de vier middenpartijen (GL-PvdA, CDA, VVD, D’66) zullen samen een regering moeten vormen, omdat er geen enkel alternatief is. De PVV wordt ook groot, maar daar wil logischerwijs niemand meer mee in zee.
Het beleid van dat nieuwe Kabinet staat ook al vast, het zal vooral gericht zijn op zaken vooruitschuiven. Fundamentele keuzes kunnen met het oog op de levensvatbaarheid van het kabinet niet gemaakt, worden. Vijf kabinetten Rutte vormen het bewijs. De enige vraag die nog relevantie heeft is wie van de vier middenpartijen de grootste wordt: die levert de minister-president; dat is in ieder geval nog van symbolische betekenis.
Het is dus, zoals Scholten betoogt, hoog tijd het kiesstelsel aan te passen, want anders dreigt ons land onbestuurbaar te worden. Voer een hoge kiesdrempel in waardoor er een beperkt aantal partijen overblijft. Het is de enige manier om een stabiel kabinet te krijgen. Het is ook de enige manier om een echt links-, of (normaal) rechts kabinet te krijgen. Die kabinetten kunnen dan eindelijk eens regeren door scherpe keuzes te maken in al die langlopende dossiers die ons land nu verstikken.
En het mooie aan democratie is, als die scherpe keuzes van links of rechts ons niet aanstaan, kiezen we de keer erop toch gewoon voor de ander.
Gerard Jensen, Capelle aan den IJssel
Paul Scholten beweert dat Nederland een nieuw kiesstelsel nodig heeft om het land bestuurbaar te houden. Zijn voorstel lijkt mij vrij onuitgewerkt.
In de inleiding van zijn betoog somt hij een aantal problemen op. Structurele oplossingen voor grote problemen blijven uit, kiezers verliezen hun vertrouwen. Dan zijn er Poetin, Trump, antidemocratische bewegingen in Europa en zelfs de maffia die onze democratie bedreigen. Onderbouwing ontbreekt. Zo is de opkomst bij Tweede Kamerverkiezingen al decennialang op ongeveer 80 procent. Het kiezersvertrouwen lijkt mij dus hoog.
Scholten stelt voor om het kiesstelsel dusdanig te veranderen, dat er eigenlijk alleen nog maar fracties van 25 zetels in de Tweede Kamer zouden moeten zitten. Ik weet niet in hoeverre dat verschilt van – bijvoorbeeld – het Hongaarse systeem. Het was fijn geweest als hij dat had uitgelegd. In elk geval spreekt het mij niet aan.
Scholten verzuimt vervolgens aan te tonen, hoe zijn voorstel de benoemde problemen en bedreigingen het hoofd kunnen bieden. Hoe dragen zijn veranderingen bij aan invloeden van buitenaf? Volgens mij heb je daar een goede screening van kandidaten voor nodig, transparantie in geldstromen, een waterdichte stemwijze, wettelijk verplichte democratische partijstructuren en een lobbyregister.
Daarnaast zou het de Tweede Kamerleden sieren als ze zichzelf iets meer discipline oplegden in de persoonlijke aanvallen op mede-parlementsleden, het geschamper en het cynisme. Een minimale aanwezigheidsplicht bij parlementsvergaderingen zou er van mij ook mogen worden ingevoerd. Dergelijke zaken ondermijnen mijn vertrouwen in de politiek juist wel.
Hoe we vervolgens de bedreigingen van buitenaf het hoofd moeten bieden is volgens mij weer een andere discussie.
Jan Riemersma, Winterswijk
Begin klein, denk groot. Andersom lukt niet, zoals Paul Scholten bepleit in zijn opiniestuk. Waarom zou je eerst het stelsel veranderen en dan de politiek? Maak de buurt de basis van de politiek. Geef iedere buurt een eigen Kamer in zelfbeheer. Maak vaste lijnen tussen de buurt, de gemeente, de Tweede Kamer en Europa.
Geef iedere buurtkamer een buurtdoel, beheer speeltuin, buurttuin of buurtwerkplaats, naast gezelligheid en betrokkenheid van bewoners, die zelf de roosters beheren met op de achtervang de gemeentelijke diensten. Bij alles wat de buurt moet weten, wordt de buurtkamer betrokken. Maak dat bewoners trots zijn op de eigen buurt.
Geef iedere buurt een eigen karakter, doorbreek de eentonigheid. Geef vertrouwen aan de bewoners. Neem deze serieus. Zorg dat schoonheid en praktische zaken hand in hand gaan.
Bram de Goede, Zeist
Zetels in handen van partijen die niet constructief willen besturen. Het waren er maximaal 25, nu bijna 50. De meest stabiele regeringen van de afgelopen decennia zaten er wanneer extreemrechts in een dip zat. Met een kiesdrempel om de kleine partijen buiten de Kamer te houden, zou de PVV nu meer dan 40 zetels gehad hebben. En met Geert Wilders als premier in een PVV/VVD-kabinet was er net zo goed niks gedaan aan de onderliggende oorzaken van alles wat we tegenwoordig een crisis noemen.
Veel andere landen met kiesstelsels om te zorgen voor werkbare meerderheden laten ook zien dat dit een slecht idee is. Hongarije: absolute meerderheid met maar 54 procent van de stemmen, Turkije: grootste partij 44 procent van de zetels met 35 procent van de stemmen. Al is mijn mening natuurlijk gekleurd, deze landen hebben wél een doortastend bestuur.
Voor de bestuurbaarheid is de aanpassing van het kiesstelsel geen ‘quickfix’, in tegenstelling tot wat Paul Scholten betoogt. Voor de bestuurbaarheid moeten politici en de media de problemen en oorzaken benoemen en gaan staan voor echte oplossingen. En niet voor symptoombestrijding en gratis bier.
En ja, veel fracties zijn te klein om hun controlerende taken uit te voeren. Maar daar zijn andere oplossingen voor. Denk aan het uitbreiden van het aantal Kamerleden en het verhogen van het aantal fractieondersteuners. We hebben nog het zelfde aantal Kamerleden als zeventig jaar geleden, terwijl de bevolking bijna verdubbeld is.
Zeno Scheltens, Appelscha
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant