Artsen die gewend raken aan de hulp van AI worden slechter in het herkennen van ziektes. Zij ontdekken bij een kijkonderzoek veel minder voorstadia van darmkanker als ze na het gebruik van AI weer zelf de beelden moeten beoordelen, zo wijst internationaal onderzoek uit.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Kunstmatige intelligentie kan foto’s en scans vaak sneller en beter beoordelen dan het menselijk oog, zo blijkt uit tal van onderzoek. Maar er is ook een keerzijde waar al langer voor wordt gewaarschuwd: artsen kunnen vaardigheden verliezen omdat ze minder scherp worden en ervan uitgaan dat AI eventuele missers er wel uithaalt. Deskilling, noemen deskundigen dat en wetenschappers hebben daar nu voor het eerst in klinisch onderzoek bewijs voor gevonden.
Voor dat onderzoek volgden ze een half jaar lang het werk van negentien zeer ervaren artsen die in vier Poolse centra coloscopieën uitvoeren. Bij een coloscopie bekijkt een arts de binnenkant van de darm met een kleine camera om zo poliepen, voorstadia van darmkanker, op te sporen. Halverwege de onderzoeksperiode besloten de centra om een AI-programma te gaan gebruiken als hulpmiddel.
Vanaf dat moment werden de camerabeelden willekeurig verdeeld: de helft werd alleen door een arts beoordeeld, de andere helft kreeg naast het oog van de dokter ook een AI-beoordeling. De artsen raakten daardoor gewend aan de steun van kunstmatige intelligentie, maar moesten het dus vaak ook alleen doen.
De resultaten, die woensdag zijn gepubliceerd in vakblad The Lancet Gastroenterology & Hepatology, laten zien wat het gevolg was. In dat halve jaar beoordeelden de artsen eigenhandig 1.443 coloscopieën. Het aantal patiënten bij wie ze zelf poliepen aantroffen, bleek na de invoering van AI 20 procent lager. De onderzoekers vermoeden dat de artsen ‘minder gemotiveerd en minder gefocust’ raakten omdat AI in een aantal gevallen hun werk controleerde.
‘Een belangrijk onderzoek’, reageert hoogleraar Peter Siersema die zich aan het Rotterdamse Erasmus MC bezighoudt met kijkonderzoek in het spijsverteringsorgaan. Nu het gebruik van AI in de geneeskunde oprukt, is het goed dat er wordt gewaarschuwd, zegt hij. De vrees dat de klinische blik van artsen door het gebruik van AI achteruit gaat, klinkt al langer, de Europese beroepsvereniging van endoscopisten (specialisten die de kijkonderzoeken uitvoeren) waarschuwde er jaren geleden al voor. ‘Maar niet eerder is het zo mooi uitgezocht’, aldus Siersema.
Het onderzoek kent nog wel wat beperkingen, benadrukt hij. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de twee patiëntengroepen (voor en na invoering van AI) verschilden en dat daardoor in de tweede groep minder poliepen werden gevonden. ‘Ik zie het onderzoek als een signaal om dit verder uit te zoeken’, zegt hij. Deskilling is een verschijnsel dat in tal van andere vakgebieden nader wordt bestudeerd.
Artsen mogen hun vaardigheden niet verliezen, zegt Siersema, want het oog van de dokter blijft het allerbelangrijkste. AI-programma’s zijn vooralsnog een hulpmiddel. Mammografieën worden bijvoorbeeld nu nog beoordeeld door twee radiologen, maar dat tweede oog kan in de toekomst mogelijk worden vervangen door een AI-beoordeling. Maar zelfs als scans en foto’s allemaal een herbeoordeling van AI krijgen, moet een arts scherp blijven, zegt Siersema: ‘Wat als het computersysteem uitvalt of AI een fout maakt?’
Als artsen weet hebben van het effect van AI op hun beoordelingen, kunnen zij daar dan rekening mee houden? Siersema denkt van wel: ‘Als je beelden moet beoordelen, ben je de hele dag geconcentreerd en sta je in de vijfde versnelling. Als je weet dat er hulp is van AI, schakel je waarschijnlijk terug, je wordt er een beetje lui van. Dat moeten we proberen te voorkomen.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant