Kunstmatige intelligentie
Een meisje speelt met een robot eind juli tijdens de World Artificial Intelligence Conference in Shanghai.
Superintelligentie is het nieuwe modewoord in Silicon Valley. AI die de mens niet alleen evenaart, maar ruimschoots overstijgt, is volgens Mark Zuckerberg binnen handbereik. De ceo van Meta ziet de eerste tekenen van „zelfverbeterende systemen” en droomt van een persoonlijke, superintelligente assistent die ons op „diep niveau” begrijpt. Daar heeft hij goud geld voor over: toponderzoekers verdienen honderden miljoenen per jaar als ze naar Meta overstappen.
Scepsis is gepast. De AI-industrie blinkt uit in hypes, en Zuckerberg verbrandde eerder een vermogen aan zijn virtuele wereld Metaverse. Zijn visie lijkt vooral bedoeld om Meta’s producten nóg verslavender te maken. Toch is het onverstandig om Zuckerbergs uitspraken louter als pr af te doen. Er staan namelijk miljarden op het spel: de omzet van concurrent OpenAI verdrievoudigt al jaren, van twee miljard euro eind 2023 naar zes miljard in 2024 en nu op koers voor twintig miljard.
Sam Bogerd en Daan Juijn zijn onderzoekers aan het Centre for Future Generations.
Te vaak negeren we in Nederland opwinding over AI, simpelweg omdat we AI-ontwikkelaars niet vertrouwen. Maar het is logisch consistent om de integriteit van tech-ceo’s in twijfel te trekken én te geloven dat hun technologie de wereld fundamenteel zal veranderen.
Want superintelligentie is niet alleen mogelijk, ze komt dichterbij. Allereerst: menselijke intelligentie vormt vermoedelijk geen bovengrens voor AI. Ons brein is namelijk gebonden aan biologie en beperkte schedelruimte, terwijl kunstmatige systemen eindeloos kunnen worden gekopieerd, geoptimaliseerd en opgeschaald. Precies dat gebeurt nu.
De meest geavanceerde AI-modellen worden momenteel getraind op zo’n honderdduizend chips. Tegen 2030 zullen dat er tientallen miljoenen zijn. Daarmee kunnen AI-bedrijven veel grotere modellen trainen, op veel meer data, en veel sneller nieuwe algoritmen testen. Zodra AI-systemen zelf algoritmen kunnen verbeteren – ze verslaan nu al experts in programmeercompetities – zal de exponentiële groei verder versnellen.
Dit is niet enkel een verhaal van Big Tech. Ook academici, zoals computerwetenschapper en Turing Award-winnaar Yoshua Bengio, voorzien ongekend snelle vooruitgang.
We zijn mogelijk slechts een paar ontwikkelingscycli verwijderd van systemen die ons op alle fronten overtreffen. Niemand weet precies wanneer, maar lang zal het niet meer duren. Wij denken vijf tot twintig jaar. AI-systemen zouden dan niet alleen ‘booksmart’ zijn; ze zouden beter kunnen samenwerken, creatiever en inlevender zijn dan de mens. In eerste instantie zouden ze alleen virtueel bestaan. Denk aan een avatar waarmee je een videogesprek voert en die een computer aanstuurt. Maar uiteindelijk zouden ze worden ingebouwd in robots die sterker, handiger en preciezer zijn dan een timmerman of loodgieter. Ze zouden beter een bedrijf kunnen leiden dan Jeff Bezos, en hun muziek zou de hitlijsten domineren.
Sommigen zien hierin een dystopie, anderen een utopie. Wij zijn voorzichtig positief. We zijn progressief en geloven in vooruitgang en het aanpassingsvermogen van de mens. Superintelligente AI zou tot een welvaartsexplosie kunnen leiden, armoede en ziektes uitroeien, klimaatverandering oplossen, en de mens meer tijd geven om zich te ontplooien. Maar het zou extreem onverantwoord zijn om achterover te leunen en simpelweg te hopen dat alles goed komt.
Geavanceerde AI-systemen zijn ‘black boxes’ en berucht moeilijk te sturen. Het recente incident waarbij Elon Musks AI zichzelf MechaHitler noemde – onbedoeld, let wel – illustreert hoe broos veiligheidstechnieken zijn. Zelfs bij ethischer opererende AI-bedrijven als Anthropic falen vangrails geregeld. Als controle nu al tekortschiet, zijn stevige veiligheidsmaatregelen onmisbaar voor veilige superintelligentie. AI die onze pet te boven gaat, laat zich immers lastig beheersen – een zorgwekkend vooruitzicht, gezien de geopolitieke druk om AI te verweven met defensie.
Als hoeder van publieke veiligheid moet de Nederlandse overheid proactiever optreden. Ja, Nederland is klein, en ook in Europees verband hebben we weinig invloed op de AI-wedloop tussen de Verenigde Staten en China. Maar ook als pogingen tot internationale coördinatie stranden, kunnen we het verschil maken.
Het Verenigd Koninkrijk bewijst dat. Met het AI Security Institute zet de overheid in op toonaangevend veiligheidsonderzoek. Nederland zou dit voorbeeld moeten volgen en investeren in een eigen testfaciliteit: een onafhankelijke organisatie, zonder bureaucratische ballast, mét ruimte voor toptalent. De AI-fabriek die nu in Groningen gebouwd wordt, kan hiervoor de rekenkracht leveren.
Een testfaciliteit, overzien door een nieuw ministerie van Digitalisering en AI, vergroot niet alleen ons begrip van AI, maar versterkt ook de overheid. Die staat straks voor loodzware dossiers: van AI-gedreven werkloosheid tot diplomatieke crises rond ASML. Toegankelijke expertise wordt dan onmisbaar.
In een steeds sneller veranderende wereld zal de ambtenarij ook veel sneller moeten leren schakelen. Een overheid die jaren nodig heeft om de BTW op groente en fruit te verlagen, is niet klaar voor het AI-tijdperk. AI-systemen kunnen zelf een belangrijke rol spelen bij het vergroten van de uitvoeringskracht van de staat. Dat begint simpel: in plaats van AI-gebruik binnen de overheid te ontmoedigen, zou het Rijk AI-geletterdheid moeten belonen.
We geven toe: de schaal van deze ‘oplossingen’ staat niet in verhouding tot de uitdaging. Maar ze zijn een broodnodige eerste stap. Verantwoordelijkheid ligt bovendien niet alleen bij Den Haag. Als samenleving vergissen we ons als we kibbelen over wat huidige AI kan, en vergeten te extrapoleren. De toekomst van AI is maakbaar. Maar ze wacht niet.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC